Phùng Văn Khầu và đường 9 Nam Lào – Khi người lính Điện Biên tiếp tục ra trận

Từ người lính Điện Biên đến chiến trường mới

Năm 1954, Phùng Văn Khầu trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của pháo binh Việt Nam tại Điện Biên Phủ. Nhưng chiến thắng ấy không khép lại cuộc đời quân ngũ của ông.

Sau Điện Biên Phủ, Phùng Văn Khầu tiếp tục được rèn luyện và đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong quân đội. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, ông lại có mặt ở những chiến trường xa, trong đó có Quảng Trị, Đường 9 – Khe Sanh và Hạ Lào. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông đã trải qua nhiều chiến trường ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, trong đó có Đường 9 Nam Lào và Quảng Trị.

Nếu Điện Biên Phủ là nơi tên tuổi Phùng Văn Khầu được biết đến với khẩu sơn pháo 75mm, thì những năm tháng sau đó là chặng đường ông tiếp tục trưởng thành trong một cuộc chiến có quy mô và phương thức tác chiến khác hẳn.

Đường 9 – tuyến đường xuyên qua chiến trường

Đường 9 nối từ Đông Hà qua Khe Sanh, vượt biên giới Việt – Lào rồi tiến sâu vào Trung Lào. Trong chiến tranh, khu vực này có ý nghĩa đặc biệt về quân sự và trở thành một trong những hướng chiến đấu quan trọng của lực lượng Việt Nam tại miền Trung và Hạ Lào.

Đối với bộ đội pháo binh, chiến trường Đường 9 đặt ra những yêu cầu rất khác so với Điện Biên Phủ. Không còn chỉ là những trận đánh tập trung quanh một tập đoàn cứ điểm. Các đơn vị phải cơ động, phối hợp với bộ binh, thay đổi trận địa và bảo đảm hỏa lực trong điều kiện chiến trường trải rộng.

Trung đoàn 675B – đơn vị mà Phùng Văn Khầu từng giữ cương vị Phó chính ủy – cũng hoạt động trong không gian chiến trường Trị – Thiên và Đường 9. Một hồi ức đăng trên Báo Quân đội nhân dân cho biết Trung đoàn 675B từng chi viện hỏa lực cho các đơn vị chiến đấu ở khu vực này và Phùng Văn Khầu khi ấy là Phó chính ủy trung đoàn.

Người lính Điện Biên trên đất Lào

Hạ Lào không phải là một cái tên xa lạ đối với Phùng Văn Khầu.

Ngay từ thời chống Pháp, ông từng tham gia Chiến dịch Thượng Lào. Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân ghi nhận trước Điện Biên Phủ, ông đã trải qua nhiều chiến dịch lớn, trong đó có cả Thượng Lào.

Nhiều năm sau, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông lại trở lại với chiến trường Lào trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác.

Các nguồn tư liệu về cuộc đời Phùng Văn Khầu đều thống nhất ghi nhận Hạ Lào là một trong những chiến trường ông từng trải qua. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Điện Biên cũng liệt kê Hạ Lào bên cạnh Điện Biên Phủ, Khe Sanh, Tà Cơn và Quảng Trị trong hành trình chiến đấu của ông.

Điều đó tạo nên một nét đặc biệt trong cuộc đời người lính này: ông từng chiến đấu ở đất Lào trong cả hai cuộc kháng chiến, nhưng ở hai thời kỳ lịch sử khác nhau, với những nhiệm vụ và điều kiện chiến đấu khác nhau.

Không chỉ còn là người đứng bên khẩu pháo

Đến năm 1968, Phùng Văn Khầu đã 39 tuổi và giữ cương vị Phó chính ủy Trung đoàn 675B tại mặt trận.

Đây là một dấu mốc quan trọng.

Người lính từng trực tiếp ngắm bắn qua nòng khẩu sơn pháo 75mm ở Điện Biên Phủ nay không còn chỉ được nhìn nhận qua những phát đạn của riêng mình. Trách nhiệm của ông lúc này gắn với cả đơn vị, với công tác chính trị và với việc xây dựng quyết tâm chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ.

Trong chiến tranh, những người từng trải qua nhiều trận đánh thường mang theo một thứ kinh nghiệm đặc biệt: hiểu thế nào là một trận địa dưới hỏa lực đối phương, hiểu sự hy sinh của đồng đội và hiểu giá trị của từng đơn vị hỏa lực trên chiến trường.

Với Phùng Văn Khầu, những kinh nghiệm ấy bắt đầu từ Điện Biên và tiếp tục được tích lũy qua các chiến trường sau này.

Hạ Lào trong hành trình của một đời quân ngũ

Không nên gán cho Phùng Văn Khầu những chiến công cụ thể ở Hạ Lào khi các nguồn hiện có chưa mô tả rõ từng trận đánh, từng khẩu pháo hay từng mục tiêu mà ông trực tiếp chỉ huy tại đó.

Nhưng chính những tư liệu khái quát về cuộc đời ông lại cho thấy một điều chắc chắn: Hạ Lào nằm trong hành trình chiến đấu của người lính Điện Biên trong những năm chống Mỹ.

Từ Điện Biên Phủ đến Đường 9 – Nam Lào là một khoảng cách rất dài, cả về thời gian lẫn chiến trường. Gần một thập niên sau chiến thắng năm 1954, người lính năm xưa vẫn tiếp tục có mặt trong cuộc chiến.

Đó không phải câu chuyện của một chiến công đơn lẻ, mà là câu chuyện về sự bền bỉ của một người quân nhân qua nhiều năm tháng.

Từ Hạ Lào trở về với những nhiệm vụ mới

Sau những năm tháng ở chiến trường chống Mỹ, Phùng Văn Khầu tiếp tục phục vụ trong quân đội và còn tham gia bảo vệ biên giới phía Bắc. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông đã trải qua hai cuộc kháng chiến và giai đoạn bảo vệ biên giới trước khi nghỉ hưu năm 1986 với quân hàm Đại tá.

Nhìn toàn bộ hành trình ấy, Hạ Lào chỉ là một phần trong chặng đường rất dài của ông.

Điện Biên Phủ đưa Phùng Văn Khầu trở thành Anh hùng. Nhưng sau đó, ông không sống bằng hào quang của chiến thắng cũ. Ông tiếp tục học tập, trưởng thành, nhận nhiệm vụ mới và đi tới những chiến trường mới.

Từ một người lính trẻ không biết chữ đến một pháo thủ nổi tiếng, rồi một cán bộ chính trị cấp trung đoàn và sau đó là Đại tá, cuộc đời quân ngũ của Phùng Văn Khầu là một quá trình liên tục vận động.

Lời kết

Có một hình ảnh rất quen thuộc khi nhắc đến Phùng Văn Khầu: người pháo thủ bên khẩu sơn pháo 75mm trên đồi E1.

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở Điện Biên Phủ, câu chuyện về ông sẽ chưa đầy đủ.

Sau năm 1954, người lính ấy tiếp tục đi qua những chiến trường mới. Đường 9, Quảng Trị, Khe Sanh, Tà Cơn và Hạ Lào trở thành những địa danh tiếp theo trong cuộc đời quân ngũ của ông.

Ở Hạ Lào, tư liệu hiện có chưa cho phép dựng lại từng trận đánh cụ thể của Phùng Văn Khầu. Nhưng có thể xác định đó là một phần trong hành trình chiến đấu của ông trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Từ đồi E1 đến Hạ Lào, từ người trực tiếp đứng bên khẩu pháo đến cán bộ chính trị của một trung đoàn, Phùng Văn Khầu đã đi qua gần trọn một thời đại chiến tranh của dân tộc.

Và có lẽ đó mới là điều đáng nhớ nhất về người lính Điện Biên ấy: chiến thắng năm 1954 không phải dấu chấm hết, mà là điểm bắt đầu cho một chặng đường cống hiến còn kéo dài thêm nhiều năm sau.