Phường Bình Minh (160)

Câu chuyện thời hoa lửa về Chiến dịch Hoàng Hoa Thám (23/3 – 7/4/1951)

Tháng Ba năm 1951, con đường số 18 từ Phả Lại đến Uông Bí không còn là tuyến giao thông bình thường. Mỗi đoàn xe quân sự của thực dân Pháp lăn bánh trên con đường ấy đều mang theo tham vọng giữ chặt vùng mỏ Đông Bắc – nơi được ví như "lá chắn" bảo vệ Hải Phòng và vùng đồng bằng Bắc Bộ. Thế nhưng, giữa những cánh rừng xanh và những dãy núi trập trùng, quân và dân Việt Nam đã chuẩn bị cho một trận đánh lớn, mang tên người anh hùng áo vải của dân tộc: Hoàng Hoa Thám.

Sau thắng lợi của Chiến dịch Biên giới năm 1950, cục diện chiến trường có nhiều chuyển biến tích cực cho lực lượng kháng chiến. Tuy nhiên, quân Pháp vẫn xây dựng một hệ thống phòng thủ kiên cố dọc đường số 18, từ Phả Lại, Đông Triều, Mạo Khê đến Uông Bí, nhằm bảo vệ vùng khai thác than và duy trì tuyến tiếp vận chiến lược. Bộ Tổng Tư lệnh quyết định mở một chiến dịch tiến công quy mô lớn với mục tiêu tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, phá vỡ tuyến phòng thủ này, đồng thời phát triển chiến tranh du kích ở vùng sau lưng địch.

Đêm 23 tháng 3 năm 1951, trong màn sương phủ kín núi rừng Đông Bắc, những đơn vị chủ lực của Quân đội nhân dân Việt Nam lặng lẽ xuất phát. Không có tiếng trống thúc quân hay ánh đuốc rực sáng như trong những cuộc khởi nghĩa trước đây. Chỉ có những bước chân bền bỉ, những khẩu súng được ôm chặt và niềm tin mãnh liệt vào thắng lợi.

Ngay trong những ngày đầu, quân ta liên tiếp tiến công các vị trí Lọc Nước, Máng Nước, Sông Trâu, Bí Chợ và Tràng Bạch. Nhiều cứ điểm của quân Pháp bị tiêu diệt hoặc buộc phải rút lui. Các đội du kích địa phương phối hợp chặt chẽ với bộ đội chủ lực, cắt đường tiếp viện, phá cầu, phục kích các đoàn xe quân sự và vận động binh lính đối phương ra hàng. Trên khắp tuyến đường số 18, quân Pháp luôn trong trạng thái căng thẳng vì không biết đòn tiến công sẽ xuất hiện ở đâu.

Ở phía sau chiến tuyến, một "mặt trận" khác cũng diễn ra không kém phần quyết liệt. Hàng vạn dân công từ Quảng Yên, Đông Triều, Chí Linh và các địa phương lân cận ngày đêm gùi gạo, tải đạn, cáng thương binh vượt qua những con đường lầy lội và những cánh rừng đầy bom đạn. Có người đi hàng chục kilômét chỉ với đôi dép cao su đã mòn gót. Có người vừa đặt gùi hàng xuống lại quay trở về nhận chuyến mới. Họ không trực tiếp cầm súng, nhưng chính những bước chân ấy đã tiếp thêm sức mạnh cho tiền tuyến. Theo các tài liệu lịch sử địa phương, hơn 30.000 dân công cùng hàng trăm tấn lương thực đã được huy động để phục vụ chiến dịch.

Những ngày cuối tháng Ba và đầu tháng Tư, chiến sự càng trở nên ác liệt. Quân Pháp điều thêm lực lượng cơ động, xe tăng và pháo binh để giữ vững các vị trí trọng yếu như Mạo Khê và Uông Bí. Một số trận tiến công của ta không đạt kết quả như mong muốn, thương vong tăng lên. Trước tình hình đó, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định kết thúc chiến dịch vào đầu tháng 4 năm 1951 sau khi đã hoàn thành mục tiêu tiêu hao sinh lực địch và buộc chúng phải điều động lực lượng lớn để đối phó.

Xét về quân sự, Chiến dịch Hoàng Hoa Thám chưa phá vỡ hoàn toàn tuyến phòng thủ đường số 18. Nhưng giá trị lớn nhất của chiến dịch không chỉ nằm ở số cứ điểm bị đánh chiếm hay số vũ khí thu được. Điều quan trọng hơn là quân đội ta tiếp tục tích lũy kinh nghiệm tác chiến với lực lượng chủ lực quy mô lớn, rèn luyện nghệ thuật "đánh điểm, diệt viện", tăng cường sự phối hợp giữa bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và lực lượng dân quân du kích. Những bài học ấy sau này được vận dụng hiệu quả trong nhiều chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ngày nay, khi xe cộ tấp nập trên tuyến đường nối Quảng Ninh với Hải Dương và Hải Phòng, ít ai hình dung rằng nơi đây từng là chiến trường khốc liệt của những người lính năm xưa. Mỗi ngọn đồi, mỗi con suối, mỗi đoạn đường đều thấm đẫm mồ hôi, máu và lòng quả cảm của biết bao chiến sĩ và nhân dân.

Chiến dịch mang tên Hoàng Hoa Thám – vị anh hùng của phong trào Yên Thế – không chỉ là sự tri ân đối với truyền thống chống ngoại xâm của dân tộc mà còn khẳng định một chân lý: sức mạnh của Việt Nam không chỉ đến từ những trận đánh lớn, mà còn được tạo nên bởi sự đoàn kết của quân với dân, của hậu phương với tiền tuyến. Chính từ những con đường rực lửa năm 1951 ấy, quân đội ta đã từng bước trưởng thành, tiến gần hơn đến thắng lợi quyết định tại Điện Biên Phủ ba năm sau.

Lịch sử luôn nhắc nhở mỗi thế hệ rằng độc lập không phải món quà được ban tặng, mà là thành quả của biết bao người đã dám bước vào lửa đạn để gìn giữ non sông. Và con đường số 18 năm ấy sẽ mãi là một phần không thể phai mờ trong bản hùng ca của dân tộc Việt Nam.