Phương Đông 1 – 11 thủy thủ và chuyến hải trình 30 tấn vũ khí vào Cà Mau

1. Một con tàu, một nhiệm vụ chưa có tiền lệ

Ngày 11/10/1962, tại bến K15 – Đồ Sơn, chiếc tàu gỗ mang mật danh Phương Đông 1, số hiệu 41, chuẩn bị rời bến.

Thuyền trưởng là Lê Văn Một, chính trị viên là Bông Văn Dĩa. Cùng với hai người chỉ huy là 11 thủy thủ. Con tàu mang theo khoảng 30 tấn vũ khí, hướng vào Nam Bộ. Đây là chuyến vận tải đầu tiên của Đoàn 759 bằng tàu gỗ, được tổ chức để thử nghiệm và mở một tuyến chi viện chiến lược mới trên biển.

11 thủy thủ ấy không chỉ làm nhiệm vụ điều khiển một con tàu.

Họ phải đưa một con tàu không mang số hiệu quân sự, không có dấu hiệu nhận biết thông thường của một tàu vận tải quân sự, vượt qua vùng biển có sự kiểm soát của đối phương để đến một bến bí mật ở tận Cà Mau.

Một khi bị phát hiện, nhiệm vụ của họ không chỉ là giữ người và giữ tàu, mà còn phải bảo vệ bí mật của cả tuyến vận tải mới được hình thành.

2. Mười một cái tên trên Phương Đông 1

Các tư liệu của Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ghi lại 11 thủy thủ đi cùng Phương Đông 1 gồm:

Huỳnh Văn Sao (Năm Sao), Nguyễn Văn Bé (Tư Bé), Ba Thành, Nguyễn Văn Phong, Nguyễn Văn Nhung, Nguyễn Xuân Lai (Sáu Lai), Sáu Rô, Thanh Đen, Trần Văn Kết (Tám Kết), Ngô Văn Tân (Năm Kỷ) và Nguyễn Long.

Một số tài liệu khác ghi tên các thành viên có khác biệt về cách gọi, tên thường dùng hoặc cách phiên âm tên; nhưng các nguồn về Đoàn tàu Không số đều thống nhất rằng Phương Đông 1 có 11 thủy thủ bên cạnh thuyền trưởng Lê Văn Một và chính trị viên Bông Văn Dĩa.

Trong số họ, Huỳnh Văn Sao, tức Năm Sao, là máy trưởng. Ông có kinh nghiệm đi biển và đóng vai trò quan trọng khi con tàu gặp sự cố máy trên hành trình. Những người còn lại đảm nhiệm các công việc hàng hải, máy móc, sinh hoạt và bảo đảm cho con tàu hoạt động trong suốt chuyến đi.

Nhìn từ những tài liệu lịch sử sau này, danh sách 11 người có thể chỉ là những cái tên ngắn ngủi.

Nhưng trên con tàu gỗ nhỏ giữa biển, mỗi người là một mắt xích không thể thiếu.

3. Khi máy tàu dừng giữa biển

Phương Đông 1 rời Đồ Sơn và đi về phía Nam.

Một trong những thử thách nghiêm trọng nhất xảy ra khi tàu đến khu vực Cù Lao Thu. Máy tàu bị hỏng, khiến con tàu phải thả trôi trong một thời gian để khắc phục sự cố. Các hồi ức của những người từng tham gia chuyến đi cho biết máy trưởng Huỳnh Văn Sao đã cùng anh em bình tĩnh sửa chữa, đưa máy trở lại hoạt động.

Đây là một chi tiết cho thấy công việc của những thủy thủ trên Phương Đông 1 không chỉ là giữ hướng đi.

Họ phải xử lý những vấn đề kỹ thuật ngay giữa biển, trong điều kiện không có một phương tiện cứu hộ nào có thể đến giúp.

Với một chuyến đi bình thường, hỏng máy đã là một sự cố nghiêm trọng.

Với Phương Đông 1, sự cố ấy còn đồng nghĩa với nguy cơ kéo dài thời gian trên biển và tăng khả năng bị phát hiện.

Nhưng con tàu tiếp tục hành trình.

4. Những người đi trong một chuyến hải trình bí mật

Phương Đông 1 không có hành trình của một con tàu vận tải thông thường.

Mỗi chặng đường đều gắn với yêu cầu giữ bí mật. Những người trên tàu phải vừa điều khiển phương tiện, vừa quan sát tình hình trên biển, vừa sẵn sàng xử lý những tình huống bất ngờ.

Các tài liệu về chuyến đi nhấn mạnh nguyên tắc: nếu bị phát hiện, thủy thủ đoàn phải tìm cách bảo vệ bí mật của tuyến đường, trong tình huống xấu nhất có thể phải hủy hàng, hủy tàu.

Bởi vậy, 11 thủy thủ Phương Đông 1 không phải chỉ là một nhóm người làm nhiệm vụ vận tải.

Họ là những người đầu tiên trực tiếp thực hiện một phương thức chi viện mà trước đó chưa có tiền lệ hoàn chỉnh.

Thành công của họ sẽ quyết định liệu con đường biển Bắc – Nam có thể tiếp tục hay không.

5. Vàm Lũng – nơi chuyến đi trở thành lịch sử

Ngày 16/10/1962, sau nhiều ngày vượt biển, Phương Đông 1 vào đến khu vực Vàm Lũng, Cà Mau và đưa được số vũ khí trên tàu vào bến an toàn. Các nguồn chính thống hiện nay của Báo Nhân Dân và Báo Quân đội nhân dân đều xác nhận chuyến đi ngày 11/10 và việc con tàu đến Vàm Lũng ngày 16/10.

Khoảng 30 tấn vũ khí đã được đưa tới chiến trường Nam Bộ.

Nhưng giá trị của chuyến đi không chỉ nằm ở số lượng vũ khí.

Phương Đông 1 đã chứng minh rằng tuyến vận tải bí mật trên biển từ miền Bắc vào Nam có thể thực hiện được.

Sau chuyến đầu tiên ấy, các tàu Phương Đông 2, Phương Đông 3 và Phương Đông 4 tiếp tục được đưa vào hoạt động. Trong những tháng đầu, tuyến đường này từng bước hình thành thành một tuyến chi viện chiến lược.

Và từ đó, những con tàu không số tiếp tục đi về phương Nam.

Lời kết

Khi nhắc đến Phương Đông 1, lịch sử thường ghi tên Lê Văn Một – thuyền trưởng và Bông Văn Dĩa – chính trị viên.

Nhưng con tàu ấy còn có 11 người thủy thủ.

Huỳnh Văn Sao, Nguyễn Văn Bé, Ba Thành, Nguyễn Văn Phong, Nguyễn Văn Nhung, Nguyễn Xuân Lai, Sáu Rô, Thanh Đen, Trần Văn Kết, Ngô Văn Tân và Nguyễn Long.

Họ cùng đứng trên một con tàu gỗ nhỏ, chở 30 tấn vũ khí, đi vào một vùng biển mà phía trước chưa có một tuyến vận tải hoàn chỉnh nào được bảo đảm.

Chuyến đi của họ đã thành công.

Và chính từ những chuyến đi đầu tiên như Phương Đông 1, tuyến vận tải chiến lược trên biển từng bước được hình thành, trở thành Đường Hồ Chí Minh trên biển trong những năm chiến tranh.

Lịch sử của con đường ấy không chỉ được viết bằng tên những người chỉ huy.

Nó còn được viết bằng tên của những thủy thủ đã đứng bên máy tàu, trên boong tàu và giữa biển khơi trong chuyến đi đầu tiên.