Phương pháp cắt gan khô huyền thoại và ngọn đuốc khoa học giữa rừng sâu

Khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, Giáo sư Tôn Thất Tùng gạt bỏ mọi lời mời gọi danh giá từ các đại học phương Tây, cùng gia đình dấn thân vào chiến khu Việt Bắc chịu bom cày đạn xới [xl]. Ông biến những hang đá ẩm ướt, những căn lán tre nứa xập xình bom nổ thành những phòng mổ tiền phương vô trùng dã chiến.

Trước những năm 1960, trên thế giới, phẫu thuật gan là một bài toán kinh hoàng vì tỉ lệ tử vong do mất máu quá cao, các bác sĩ phương Tây phải mất từ 3 đến 6 tiếng đồng hồ để mò mẫm cắt gan [xl]. Thiếu thốn dụng cụ y tế, không có máy truyền máu hiện đại, Giáo sư Tôn Thất Tùng đã mưu trí sáng tạo ra phương pháp phẫu thuật gan hoàn toàn mới: "Phương pháp cắt gan khô" (hay còn gọi là Phương pháp Tôn Thất Tùng) [xl].

Bằng cách thắt các mạch máu trong gan trước khi cắt, ông đã giảm thời gian phẫu thuật từ vài giờ xuống chỉ còn từ 4 đến 8 phút [xl], làm giảm thiểu tối đa tình trạng mất máu và cứu sống hàng vạn thương bệnh binh ngay tại chiến trường [xl]. Phát minh vĩ đại này được viết bằng mực tự chế trên giấy gói hàng dưới ánh đèn dầu tự tạo từ vỏ đạn. Khi công trình của ông được công bố tại Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris, cả thế giới đã phải chấn động, run rẩy bái phục trước khối óc thiên tài của nhà khoa học Việt Nam [xl]. Ông đã chứng minh bài học sâu sắc: Hoàn cảnh thiếu thốn công nghệ không thể bóp nghẹt được tư duy sáng tạo nếu con người có quyết tâm tự lực cánh sinh cao độ [xl].