Phương pháp giáo dục Hồ Chí Minh trong nhà trường phổ thông

Ngay từ khi đất nước còn đang kháng chiến chống thực dân Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã yêu cầu xây dựng trường học kiểu mới: “Các thầy nên thi nhau tìm cách dạy sao cho dễ hiểu, dễ nhớ, nhanh chóng và thiết thực. Các trò nên đua nhau học”. Kháng chiến thành công, miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, tư tưởng giáo dục của Người có điều kiện thực hành rộng rãi hơn và Bắc Lý chính là ngôi trường đầu tiên đã sáng tạo mô hình dạy và học theo đúng phương pháp giáo dục của Người chỉ dạy. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, để thực hiện một nền giáo dục mới trong các nhà trường phổ thông, cần phải có phương pháp giáo dục mới, đó là:

Thứ nhất, học kết hợp với hành, lời nói đi đôi với việc làm, lý luận gắn liền với thực tiễn lao động sản xuất, với đời sống. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần chỉ ra hạn chế của ngành giáo dục là mới dừng lại ở chú trọng đào tạo con người về phần trí tuệ, chưa thực hiện được sự kết hợp giữa sản xuất và học tập. Theo quan điểm của Người, “Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hoá, kỹ thuật, lao động và sản xuất”. Người yêu cầu: “Chúng ta đào tạo các cháu thành những con người biết cải tạo đời, yêu lao động. Học để cải tạo đời mà không tham gia lao động sản xuất thì không cải tạo đời được. Yêu lao động mới yêu nhân dân, yêu khoa học, yêu Tổ quốc, yêu đạo đức”.

Thứ hai, giáo dục phải kết hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Mỗi người đều phải nhận trách nhiệm góp phần vào việc giáo dục, phải lôi cuốn, phải kết hợp được tất cả các lực lượng trong sự nghiệp giáo dục những chủ nhân tương lai của nước nhà: “Bố mẹ, thầy giáo và người lớn phải cùng nhau phụ trách; trước hết là phải làm gương cho các em trước mọi việc". Người mong muốn “các gia đình liên lạc chặt chẽ với nhà trường, giúp nhà trường giáo dục và khuyến khích con em chăm chỉ học tập, sinh hoạt lành mạnh và hăng hái giúp ích nhân dân” vì “giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy, nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn”.

Thứ ba, phải có đối thoại, tranh luận trong quá trình dạy – học và tùy theo đối tượng, lấy người học làm trung tâm trong quá trình dạy và học. Đối với nhà trường phổ thông, Người yêu cầu thầy cô giáo “cần đảm bảo cho học trò những tri thức phổ thông chắc chắn, thiết thực, thích hợp với nhu cầu và tiền đồ xây dựng nước nhà, bỏ những phần nào không cần thiết cho đời sống thực tế”. Thông qua đối thoại, tranh luận, thầy cô giáo phải khơi mở được giá trị cốt lõi tốt đẹp trong mỗi học sinh ở lứa tuổi đã bắt đầu nhận thức rõ ràng về trách nhiệm đối với gia đình, xã hội. “Trong trường cần có dân chủ. Đối với mọi vấn đề, thầy và trò cùng nhau thảo luận, ai có ý kiến gì đều thật thà phát biểu. Điều gì chưa thông suốt thì hỏi, bàn cho thông suốt. Dân chủ nhưng trò phải kính thầy, thầy phải quý trò chứ không phải cá đối bằng đầu”. Những lời Bác dạy bao giờ cũng ngắn gọn nhưng luôn là đòi hỏi rất sâu sắc. Ngẫm kỹ, nghĩ sâu để thực hiện cho được lời dạy của Người chắc chắn phải là câu chuyện lâu dài của giáo dục phổ thông nói riêng và ngành giáo dục nói chung.

Theo phương pháp giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong những năm miền Bắc xây dựng nhà trường xã hội chủ nghĩa đã xuất hiện một gương điển hình đầu tiên được cả nước biết đến. Đó là trường cấp II Bắc Lý, điểm sáng của ngành giáo dục, ngôi trường khởi nguồn của phong trào thi đua “Hai tốt” lúc bấy giờ.