PHÚT GIÂY BẤT KHUẤT

PHÚT GIÂY BẤT KHUẤT

Nguyễn Văn Trỗi • 1940–1964 • Kháng chiến chống Mỹ

Tranh minh họa lấy cảm hứng từ cuộc đời người chiến sĩ trẻ Nguyễn Văn Trỗi.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại nhà lao Chí Hòa ở Sài Gòn, một người thợ điện 24 tuổi được đưa ra nơi xử bắn. Anh biết đó là những phút cuối cùng của đời mình. Nhưng người thanh niên ấy vẫn giữ được vẻ bình tĩnh khiến nhiều người chứng kiến xúc động. Anh tên là Nguyễn Văn Trỗi.

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940 tại làng Thanh Quýt, vùng Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc thành phố Đà Nẵng). Tuổi trẻ của anh gắn với những ngày lao động kiếm sống. Năm 1956, anh vào Sài Gòn, làm công nhân thợ điện tại Nhà máy điện Chợ Quán. Giữa thời chiến tranh, anh tham gia hoạt động cách mạng và trở thành chiến sĩ biệt động nội thành.

Tháng 5 năm 1964, anh nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm tấn công đoàn quan chức quân sự Mỹ dự kiến đi qua nơi này. Đêm 9 tháng 5, khi đang thực hiện nhiệm vụ, anh bị bắt. Kế hoạch không thành, còn người thợ điện trẻ tuổi phải đối diện với những ngày tháng bị giam cầm.

Trong lao tù, Nguyễn Văn Trỗi bị tra hỏi và tra tấn, nhưng anh không khai ra những người cùng hoạt động. Ngày 10 tháng 8 năm 1964, anh bị tòa án quân sự của chính quyền Sài Gòn kết án tử hình. Bản án không khiến anh thay đổi niềm tin của mình.

Trong thời gian Nguyễn Văn Trỗi bị giam giữ, tin tức về anh vượt ra khỏi biên giới Việt Nam. Tại Venezuela, một lực lượng du kích từng đề nghị trao đổi một sĩ quan Mỹ bị họ bắt giữ để cứu anh. Nhưng việc trao đổi ấy không giúp anh thoát khỏi bản án. Ở một nơi cách quê hương anh nửa vòng trái đất, cũng có những người dõi theo số phận của người chiến sĩ trẻ.

Có những điều rất đỗi bình dị vẫn gắn với cuộc đời ngắn ngủi ấy. Trước khi bị bắt, anh mới lập gia đình. Trong những ngày bị giam giữ, anh gửi thư cho vợ. Nhiều năm sau, các lá thư, một tấm thiệp cưới và cây đàn măng-đô-lin của anh được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ. Những kỷ vật nhỏ bé ấy nhắc người đời nhớ rằng, bên cạnh lòng gan dạ của một chiến sĩ, anh còn là một người trẻ mang theo tình yêu và biết bao ước mơ.

Rồi buổi sáng ngày 15 tháng 10 đã đến. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, khi có người bịt mắt anh trước giờ hành quyết, Nguyễn Văn Trỗi đã giật tấm băng ra và nói: “Không, phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi.” Đứng trước cái chết, điều anh muốn nhìn lần cuối vẫn là quê hương, đất nước.

Tại sân sau nhà lao Chí Hòa, vào lúc 9 giờ 45 phút, anh hy sinh khi vừa tròn 24 tuổi. Những phút cuối cùng của Nguyễn Văn Trỗi trở thành một hình ảnh được nhiều thế hệ nhắc nhớ. Cuộc đời anh là câu chuyện về lòng dũng cảm, sự kiên định và tình yêu nước của một thanh niên Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Câu chuyện về anh tiếp tục được kể lại qua sách và các tác phẩm nghệ thuật. Nhà báo Trần Đình Vân, với bút danh Thái Duy, đã viết tác phẩm “Sống như anh”, từ những tư liệu và lời kể về cuộc đời anh. Tên Nguyễn Văn Trỗi cũng được đặt cho nhiều con đường, trường học và công trình trên cả nước.

Mỗi lần nghe nhắc đến tên anh, người đọc lại nhớ về một người thợ điện bình dị đã sống trọn với lý tưởng mình lựa chọn. Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, anh đã để lại một lời nhắc lặng lẽ mà sâu xa về giá trị của lòng dũng cảm và tình yêu Tổ quốc.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, “Liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi – Người thanh niên quả cảm”, 12/10/2012.

Thông tấn xã Việt Nam, Hồ sơ nhân vật “Nguyễn Văn Trỗi” (Nhân vật – Sự kiện).

Báo điện tử Chính phủ, “Kỷ niệm 50 năm ngày Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi hy sinh”, 14/10/2014. ·