Plei Me – Khi quân Mỹ lần đầu nếm đòn ở Ia Đrăng

Mùa thu năm 1965, chiến trường Tây Nguyên trở nên nóng bỏng. Sau khi đưa quân chiến đấu trực tiếp vào miền Nam Việt Nam, quân đội Mỹ bắt đầu triển khai những lực lượng lớn, dựa vào ưu thế về máy bay, trực thăng, hỏa lực và khả năng cơ động. Họ tin rằng với sức mạnh quân sự vượt trội, quân Mỹ có thể nhanh chóng tìm diệt lực lượng chủ lực của Quân Giải phóng. Nhưng Tây Nguyên không phải một chiến trường dễ dàng. Giữa những cánh rừng rộng lớn, những dãy núi trùng điệp và thung lũng Ia Đrăng, một trận chiến đặc biệt đã được chuẩn bị. Đó là Chiến dịch Plei Me, diễn ra từ ngày 19-10 đến 26-11-1965.

Mục tiêu ban đầu của ta là tiến công, bao vây cứ điểm Plei Me. Nhưng điều quan trọng hơn nằm ở phía sau trận đánh: kéo quân Mỹ vào sâu trong khu vực ta đã lựa chọn để tạo thời cơ tiêu diệt lực lượng chủ lực của họ. Ta hiểu rằng quân Mỹ có ưu thế rất lớn về máy bay và khả năng cơ động đường không. Họ có thể dùng trực thăng đổ quân nhanh chóng đến những khu vực mà bộ đội ta khó tiếp cận. Nhưng chính sự phụ thuộc vào khả năng cơ động ấy cũng tạo ra điểm yếu. Bộ đội ta quyết định biến ưu thế của địch thành một cái bẫy. Sau những đợt chiến đấu đầu tiên, Bộ tư lệnh chiến dịch nhận định rằng quân Mỹ nhất định sẽ tổ chức lực lượng đi “tìm diệt” chủ lực của ta. Nếu vậy, thay vì tránh né, ta sẽ chủ động tạo điều kiện để họ tiến vào nơi ta đã lựa chọn. Và nơi ấy là thung lũng Ia Đrăng.

Ia Đrăng nằm giữa vùng rừng núi hiểm trở của Tây Nguyên, nay thuộc khu vực huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai. Địa hình nơi đây vừa tạo điều kiện cho quân Mỹ đổ bộ bằng trực thăng, nhưng đồng thời cũng cho phép bộ đội ta bí mật cơ động, tổ chức trận địa và áp sát đối phương. Ngày 14-11-1965, một trận đánh quan trọng diễn ra ở Bắc Chư Prông. Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 66 tổ chức vận động tiến công Tiểu đoàn 1 của Mỹ. Đây không phải một cuộc đụng độ đơn giản. Bộ đội ta chủ động áp sát, chia cắt đội hình đối phương, tìm cách phá vỡ thế trận và tiêu diệt từng bộ phận. Cùng thời gian đó, Tiểu đoàn 7, Trung đoàn 66 hai lần tập kích các cụm quân Mỹ đang tạm dừng ở khu vực Đông Nam núi Chư Prông, nơi quân Mỹ gọi là bãi Tia X. Lần thứ nhất diễn ra ngày 14-11, lần thứ hai diễn ra ngay ngày hôm sau. Quân Mỹ luôn đề phòng những cuộc tập kích ban đêm nên thường xuyên thay đổi vị trí trú quân. Vì thế, những người lính Việt Nam phải cơ động rất nhanh. Có trận, từ lúc chuẩn bị đến khi hoàn thành chỉ mất hơn một giờ. Đêm xuống, rừng Tây Nguyên chìm vào bóng tối. Những người lính lặng lẽ di chuyển, không tiếng động lớn, không ánh đèn, từng bước áp sát vị trí đối phương. Rồi khi thời cơ xuất hiện, hỏa lực đồng loạt nổ súng. Một trận đánh mới bắt đầu.

Nhưng trận chiến quyết định của Chiến dịch Plei Me còn ở phía trước. Ngày 17-11, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 66 phối hợp với Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 33 vận động tiến công một lực lượng Mỹ gần bãi Anbani. Ban đầu, trận đánh mang dáng dấp của một cuộc tao ngộ chiến – hai bên bất ngờ chạm trán nhau. Nhưng thay vì bị cuốn vào thế bị động, bộ đội ta nhanh chóng chuyển sang chủ động tiến công. Đội hình quân Mỹ bị chia cắt, bộ đội ta thọc sâu, từng bộ phận của đối phương bị cô lập để tiêu diệt. Cuộc chiến diễn ra quyết liệt giữa rừng núi Tây Nguyên. Cuối cùng, Tiểu đoàn 2 của Mỹ bị tiêu diệt, Tiểu đoàn 1 bị đánh thiệt hại nặng. Đây là trận đầu tiên Quân đội ta tiêu diệt gần hết một tiểu đoàn quân Mỹ trên chiến trường miền Nam.

Chiến thắng Ia Đrăng có ý nghĩa đặc biệt, bởi đây không chỉ là câu chuyện về một trận đánh. Đó là lần đầu tiên quân đội Việt Nam trực tiếp đối đầu với một lực lượng lớn của quân Mỹ và chứng minh rằng quân Mỹ không phải một lực lượng “bất khả chiến bại”. Trước ưu thế vượt trội về máy bay, trực thăng, pháo binh và hỏa lực của Mỹ, bộ đội ta không lựa chọn cách đối đầu theo kiểu lấy sức mạnh đối chọi sức mạnh. Ta chọn cách đánh của mình: đưa địch vào nơi ta muốn, buộc chúng phải chiến đấu trong điều kiện bất lợi, chia cắt đội hình, thọc sâu, đánh gần, tận dụng địa hình và quan trọng nhất là giữ thế chủ động. Từ những trận đánh ở Plei Me và Ia Đrăng, nghệ thuật vận động tiến công kết hợp chốt đánh địch tiếp tục được phát triển, trở thành một trong những cách đánh quan trọng của quân đội ta trên chiến trường miền Nam.

Nhưng phía sau những bài học về nghệ thuật quân sự ấy vẫn là những con người bằng xương bằng thịt. Những người lính rời quê hương, mang theo súng và ba lô tiến vào những cánh rừng Tây Nguyên. Họ chiến đấu trong điều kiện khắc nghiệt, giữa rừng sâu, thiếu thốn, bệnh tật và bom đạn. Họ không có máy bay trực thăng để đưa mình đến trận địa, không có những phương tiện cơ động hiện đại, nhưng họ có đôi chân, có lòng quả cảm, có sự am hiểu địa hình và có niềm tin vào cách đánh của mình.

Plei Me vì thế trở thành một dấu mốc đặc biệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Từ những cánh rừng Tây Nguyên năm 1965, một thông điệp đã được gửi đi: quân Mỹ có thể mang đến Việt Nam những máy bay hiện đại, những chiếc trực thăng và khối lượng hỏa lực khổng lồ, nhưng họ không thể dễ dàng áp đặt cách đánh của mình lên chiến trường Việt Nam. Ia Đrăng đã cho thấy sức mạnh của một đội quân không chỉ nằm ở vũ khí, mà còn nằm ở khả năng lựa chọn chiến trường, tạo thế, nắm thời cơ và biến điểm mạnh của đối phương thành điểm yếu.

Sau Plei Me, chiến tranh vẫn còn tiếp diễn. Những cánh rừng Tây Nguyên tiếp tục chứng kiến biết bao trận đánh, biết bao người lính ngã xuống. Nhưng những ngày tháng 10 và 11 năm 1965 đã trở thành một phần quan trọng trong ký ức của cuộc kháng chiến. Ở Ia Đrăng, giữa màu xanh của đại ngàn, những người lính năm ấy đã bước vào một cuộc đối đầu lịch sử. Họ chiến đấu không chỉ để giữ một ngọn đồi hay một thung lũng, mà để chứng minh rằng trước sức mạnh quân sự khổng lồ của đối phương, người Việt Nam vẫn có thể đứng vững, chủ động lựa chọn cách đánh và giành chiến thắng. Plei Me – Ia Đrăng vì thế không chỉ là tên của một chiến dịch, mà là câu chuyện về những người lính đã đi vào rừng sâu, đối mặt với một đội quân hiện đại bậc nhất thế giới và viết nên một trong những trang đáng nhớ của “thời hoa lửa” trên chiến trường Tây Nguyên.