Puih Thu – Người du kích Gia Rai bám làng, giữ đất
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, vùng Tây Nguyên là một trong những chiến trường vô cùng ác liệt. Những cánh rừng, buôn làng của đồng bào Gia Rai, Ba Na, Ê Đê... vừa là quê hương, vừa trở thành địa bàn hoạt động của lực lượng cách mạng. Để giữ được phong trào, những người cán bộ, du kích phải sống giữa nhân dân, bám làng, bám núi và kiên trì đấu tranh ngay trong vùng địch kiểm soát.Một trong những người tiêu biểu cho tinh thần ấy là Puih Thu, còn gọi là Puih Banh, người dân tộc Gia Rai, quê ở xã Ia Hlốp, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai.
Puih Thu sinh năm 1935. Ông lớn lên giữa núi rừng Tây Nguyên, gắn bó với đồng bào Gia Rai và hiểu sâu sắc cuộc sống của người dân nơi đây. Khi chiến tranh ngày càng lan rộng, quê hương ông phải đối mặt với nhiều cuộc càn quét, bắt lính và chính sách dồn dân của chính quyền Sài Gòn.
Năm 1961, khi quân địch trở lại tăng cường khủng bố, đàn áp phong trào cách mạng, Puih Thu cùng cán bộ địa phương bám sát cơ sở. Ông len lỏi vào các vùng dân cư để nắm tình hình, giữ liên lạc với cơ sở cách mạng và bảo vệ cán bộ.
Đó là một công việc đặc biệt nguy hiểm ở vùng địch kiểm soát, chỉ cần một sơ suất nhỏ, người cán bộ có thể bị phát hiện và bắt giữ. Puih Thu phải dựa vào sự che chở của đồng bào, đồng thời sử dụng sự thông thuộc địa hình để di chuyển qua những khu rừng, con suối và đường mòn quen thuộc.Ông hiểu rằng muốn giữ được cách mạng thì trước hết phải giữ được lòng dân.Vì vậy, Puih Thu thường xuyên vận động đồng bào không rời bỏ buôn làng, chống lại việc dồn dân vào các khu tập trung. Ông cùng cán bộ tổ chức lực lượng, xây dựng cơ sở bí mật và vận động thanh niên tham gia du kích.
Cuối năm 1962 và đầu năm 1963, quân địch tăng cường chính sách dồn dân lập “ấp chiến lược”. Đây là một thử thách rất lớn đối với phong trào cách mạng ở Tây Nguyên.Puih Thu cùng đồng đội kiên trì bám quần chúng.Một mặt, ông tổ chức đấu tranh chống dồn dân; mặt khác, xây dựng lực lượng du kích và bảo vệ những người hoạt động cách mạng. Những người dân ở lại buôn làng tiếp tục sản xuất, đồng thời giữ liên lạc với lực lượng cách mạng.Có thể nói, trong hoàn cảnh ấy, mỗi buôn làng giữ được chính là một thắng lợi.Puih Thu không chỉ là người vận động quần chúng mà còn trực tiếp chiến đấu. Tư liệu lịch sử ghi nhận trong năm 1963, ông đã tham gia nhiều trận đánh và thể hiện tinh thần chiến đấu rất dũng cảm.Trong chiến đấu, ông thường tận dụng địa hình rừng núi để tổ chức những trận đánh bất ngờ. Đối với lực lượng du kích, vũ khí và quân số thường không thể so sánh với đối phương. Vì vậy, cách đánh chủ yếu là bí mật, bất ngờ, linh hoạt và dựa vào sự giúp đỡ của nhân dân.Một trận đánh có thể chỉ diễn ra trong thời gian ngắn.Nhưng để chuẩn bị cho trận đánh ấy, người du kích phải mất nhiều ngày quan sát, nắm tình hình và lựa chọn địa điểm.Puih Thu hiểu rõ điều đó.Ông thường đi trước để trinh sát, tìm vị trí thuận lợi và nắm hoạt động của đối phương. Khi có thời cơ, lực lượng du kích nhanh chóng tổ chức đánh rồi rút vào rừng, tránh sự truy đuổi.Những trận đánh như vậy khiến quân địch gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm soát địa bàn.Nhưng cuộc chiến đấu của Puih Thu không chỉ diễn ra bằng súng.Có những lúc ông phải vận động người dân giữ bí mật về cán bộ.Có lúc phải tìm cách đưa lương thực đến cho lực lượng du kích.Có khi phải giúp thương binh rời khỏi khu vực nguy hiểm.Và cũng có những thời điểm ông phải đối mặt với nguy cơ bị bắt bất cứ lúc nào.Tất cả những công việc ấy đều đòi hỏi lòng dũng cảm và sự kiên trì.Đối với đồng bào Gia Rai, Puih Thu không chỉ là một người chỉ huy du kích. Ông còn là người cùng họ chia sẻ những khó khăn trong những năm chiến tranh.Ông hiểu phong tục, tiếng nói và cuộc sống của đồng bào. Nhờ đó, ông có thể vận động nhân dân tham gia cách mạng một cách thiết thực, không xa rời đời sống của buôn làng.Chính sự gắn bó ấy tạo nên sức mạnh của phong trào.Trong chiến tranh, một người du kích có thể chiến đấu bằng khẩu súng, nhưng cả buôn làng lại là hậu phương bảo vệ người du kích.Một người cán bộ có thể truyền đạt chủ trương, nhưng lòng tin của nhân dân mới giúp chủ trương ấy đi vào cuộc sống.Puih Thu đã dành nhiều năm để xây dựng mối liên hệ ấy.Những thành tích trong chiến đấu và xây dựng cơ sở của ông được cấp trên ghi nhận. Sau nhiều năm hoạt động, ông trở thành Trung đội trưởng du kích xã và là một trong những cán bộ, chiến sĩ tiêu biểu của phong trào cách mạng ở Gia Lai.Ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Nhìn lại cuộc đời Puih Thu, điều gây ấn tượng không chỉ là những trận đánh. Đó còn là quá trình ông kiên trì bám đất, bám làng trong những năm tháng khó khăn nhất.Ông không rời bỏ quê hương khi quân địch tăng cường khủng bố.Ông không bỏ cuộc khi phong trào gặp khó khăn.Ông cũng không đứng ngoài cuộc khi đồng bào phải đối mặt với chính sách dồn dân.Ông lựa chọn ở lại.Ở lại để bảo vệ buôn làng.Ở lại để giữ cơ sở cách mạng.Ở lại để cùng đồng bào vượt qua chiến tranh.Đó chính là điều làm nên giá trị đặc biệt của người chiến sĩ Gia Rai.
Ngày nay, những buôn làng ở Gia Lai đã có nhiều đổi thay. Đường giao thông được mở rộng, trường học được xây dựng, trẻ em được đến trường và cuộc sống của đồng bào ngày càng phát triển.Những năm tháng chiến tranh đã lùi xa,nhưng mỗi khi nhìn thấy cuộc sống bình yên hôm nay, chúng ta càng hiểu giá trị của những người đã từng bám trụ nơi đây.Puih Thu là một trong những người đã dành tuổi trẻ để giữ lấy quê hương.
Câu chuyện của ông cũng cho thấy sức mạnh của “thế trận lòng dân” trong cuộc kháng chiến. Đồng bào các dân tộc Tây Nguyên không chỉ là những người được bảo vệ, mà chính họ là lực lượng trực tiếp tham gia cách mạng, bảo vệ cán bộ, xây dựng du kích và chiến đấu chống quân địch.Từ những buôn làng nhỏ bé, sức mạnh ấy đã góp phần tạo nên sức mạnh chung của cả dân tộc.Puih Thu – người con dân tộc Gia Rai – là một hình ảnh đẹp trong truyền thống ấy.Câu chuyện của ông nhắc chúng ta rằng bảo vệ quê hương đôi khi bắt đầu từ việc rất giản dị: không rời bỏ quê hương, không bỏ đồng đội và không bỏ niềm tin vào ngày mai.Những người du kích Tây Nguyên năm xưa đã làm được điều đó và nhờ những con người như Puih Thu, những buôn làng giữa đại ngàn đã giữ được mạch sống cách mạng cho đến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.
