Puih Thu - Từ làng quê đến trận tuyến

Năm 1935, tại Gia Lai, Puih Thu cất tiếng khóc chào đời. Không ai khi ấy có thể biết rằng cuộc đời của người con ấy rồi sẽ đi qua những năm tháng dữ dội của lịch sử dân tộc. Nhưng chính từ quê hương và thời đại ấy, một hành trình dấn thân đã bắt đầu.

Trong những năm tháng ấy, có một chi tiết giúp ta hình dung rõ nhất về Puih Thu: Người Gia Rai, cán bộ du kích ở Ia Lớp, Chư Prông, tham gia tổ chức nổi dậy và chiến đấu năm 1964.

Đặt chi tiết ấy vào hoàn cảnh của thời bấy giờ, tôi mới cảm nhận hết sức nặng của nó. Lực lượng dân quân, du kích và bộ đội địa phương có ưu thế lớn nhất là hiểu địa bàn. Họ biết từng đường mòn, bờ ruộng, con suối và nếp sinh hoạt của dân cư; đồng thời cũng chính là những người phải bảo vệ gia đình, xóm làng của mình. Trong chiến tranh, lực lượng này vừa chiến đấu, vừa làm công tác vận động quần chúng, dẫn đường, bảo vệ cơ sở và phối hợp với bộ đội chủ lực. Câu chuyện từ làng quê ra trận tuyến vì thế cho thấy chiến tranh nhân dân được tạo nên từ sự tham gia rất rộng của cộng đồng, không chỉ từ những đơn vị lớn. Ở nhiều vùng nông thôn và miền núi, người chiến sĩ có thể hôm trước còn làm ruộng, chăn nuôi hay tham gia công việc bản làng, hôm sau đã nhận nhiệm vụ canh gác, dẫn đường hoặc chiến đấu. Sự gắn bó với địa bàn giúp dân quân và lực lượng địa phương phát huy cách đánh linh hoạt, nhưng cũng khiến họ phải chịu sức ép trực tiếp khi chiến sự lan đến quê hương. Chính vì thế, câu chuyện của những con người đi từ làng xóm đến trận tuyến thường mang hai lớp trách nhiệm: bảo vệ đất nước và bảo vệ chính cộng đồng nơi mình sinh ra.

Nhắc lại câu chuyện của Puih Thu không phải chỉ để ghi nhớ một cái tên. Điều quan trọng hơn là giúp tôi thấy lịch sử đã đi qua đời sống của từng con người như thế nào: bằng nhiệm vụ cụ thể, bằng kỷ luật, bằng sự hy sinh và bằng những lựa chọn đặt việc chung lên trên lợi ích riêng. Bởi vậy, việc kể lại đầy đủ và chính xác những gì còn được lưu giữ chính là cách để ký ức ấy tiếp tục sống trong các thế hệ sau.