QUẢ BOM BI VÀ NHỮNG LÁ THƯ — KỶ VẬT CỦA MẸ HUỲNH THỊ BA

QUẢ BOM BI VÀ NHỮNG LÁ THƯ — KỶ VẬT CỦA MẸ HUỲNH THỊ BA

Bộ đội công binh tháo kíp nổ quả bom bi lép, sơn xanh hai bên hông, gắn vào hai khoen có khóa, chia bên trong thành bốn ngăn — rồi tặng mẹ. Một quả bom Mỹ trở thành chiếc hộp đựng đồ của người đàn bà nông dân ở Cần Giuộc. Mẹ Huỳnh Thị Ba để tiền vào đó, để nữ trang vào đó, để tài liệu cách mạng vào đó — và để cả những lá thư con trai gửi về từ chiến trường vào đó. Mẹ nghĩ: địch lục soát nhà, nhìn thấy quả bom sẽ không ngờ bên trong là thứ quý giá nhất của gia đình. Đó là cái khôn của người mẹ không được học nhiều chữ nhưng hiểu rất rõ kẻ thù nghĩ gì.

Huỳnh Thị Ba sinh năm 1913 tại ấp Thạnh Trung, xã Phước Vĩnh Đông, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An — vùng đất nông dân nghèo quen với ruộng đồng và con nước. Gia đình bà làm ruộng, sống lặng lẽ như bao nhà khác — nhưng bếp nhà bà không bao giờ tắt lửa trước mặt cán bộ và du kích xã. Tiếp tế lương thực, nuôi giấu người kháng chiến là việc bà làm như việc nhà — tự nhiên, không kể công.

Bà có tám người con. Ba người không trở về. Nguyễn Văn Đực hy sinh tháng 5-1967. Nguyễn Văn Cơ hy sinh tháng 11-1967. Nguyễn Văn To hy sinh tháng 12-1969. Ba cái tang trong vòng chưa đầy ba năm — mỗi tin đến là một lần bà nuốt nước mắt vào trong, vì ngoài kia địch vẫn đang lùng soát, không cho bà quyền được khóc. Khi địch nghi gia đình nuôi chứa cán bộ, chúng càn bố dữ dội — bà phải đưa cả nhà lánh về xã An Thới Đông, huyện Cần Giờ, cách quê hương một khúc sông mà xa như hai thế giới.

Quả bom bi lép theo bà về Cần Giờ. Trong những năm tháng ấy, đó là thứ bà giữ cẩn thận nhất trong nhà — không phải vì nó đắt giá, mà vì bên trong có những lá thư của các con. Những lá thư từ chiến trường gửi về, chữ viết vội, mực có khi lem nhem — nhưng còn đó là còn biết con đang sống. Rồi thư không về nữa. Và bà ôm quả bom bi xanh ấy cho đến ngày mất năm 1973, ở tuổi 60 — trước khi đất nước hòa bình hai năm.

Năm 1994, Chủ tịch nước truy tặng bà danh hiệu Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng. Quả bom bi sau đó được con dâu út là bà Võ Thị Dẫu trao lại cho Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ — kỷ vật cuối cùng của người mẹ đã dùng vũ khí của kẻ thù để cất giữ những gì thiêng liêng nhất của mình. Bà Võ Thị Dẫu nói: "Gia đình tôi giữ quả bom như là giữ kỷ niệm về hình ảnh một người bà, người mẹ đôn hậu nhắc nhở cháu con yêu quý ông bà."

Mẹ Huỳnh Thị Ba không để lại hồi ký, không giữ chức vụ nào, không có tên trong trận đánh nào. Bà để lại một quả bom sơn xanh với bốn ngăn bên trong — và câu chuyện về người đàn bà biết rằng thứ địch không bao giờ nghĩ đến lại chính là thứ an toàn nhất để giữ những gì bà yêu thương nhất.