Quả bưởi dưới hố sâu và trí tuệ toán học xuất chúng của "Trạng Lường" nước Nam

Vào thế kỷ 15 thời Hậu Lê, tại vùng quê nghèo thuộc tỉnh Nam Định ngày nay, có một cậu bé tên là Lương Thế Vinh (sinh năm 1441). Khác với những thần đồng thường chỉ biết chúi mũi vào sách vở, Lương Thế Vinh lại vô cùng hiếu động. Cậu thích thả diều, câu cá, bẫy chim và đặc biệt thích quan sát các hiện tượng diễn ra trong đời sống hàng ngày. Chính sự kết hợp giữa việc học trong sách và học từ thực tế đã tôi luyện cho cậu một tư duy toán học và vật lý vô cùng sắc bén.

Giai thoại kể rằng, có lần cậu cùng đám bạn chơi đá bưởi (một trò chơi giống như đá bóng ngày nay nhưng dùng quả bưởi). Chẳng may, quả bưởi lăn tọt xuống một cái hố rất hẹp và sâu. Đám trẻ xúm lại, đứa thì bẻ cành cây khều, đứa thì nằm nhoài người xuống thò tay móc nhưng đều vô ích vì hố quá sâu. Giữa lúc cả bọn đang bó tay, Lương Thế Vinh lẳng lặng chạy đi xách mấy gàu nước đổ vào hố. Đám bạn ngơ ngác không hiểu cậu làm gì. Chỉ một lát sau, nước dâng lên mang theo quả bưởi nổi bồng bềnh. Lúc bấy giờ, đám trẻ mới òa lên thán phục trí thông minh của cậu.

Năm 1463, Lương Thế Vinh đỗ Trạng nguyên. Tài năng của ông không chỉ giúp ích cho triều đình nước Nam mà còn làm rạng danh quốc thể trong những lần tiếp đón sứ thần phương Bắc. Một lần, sứ thần nhà Minh sang nước ta, muốn thử tài Trạng nguyên Đại Việt bèn thách ông cân xem một con voi khổng lồ nặng bao nhiêu. Trong khi bá quan văn võ vò đầu bứt tai vì không có chiếc cân nào đủ to để cân voi, Lương Thế Vinh lại bình thản sai lính dắt voi xuống một chiếc thuyền lớn. Thuyền lún xuống nước, ông đánh dấu mép nước bên mạn thuyền. Sau đó, ông cho dắt voi lên bờ và sai lính khuân đá chất lên thuyền cho đến khi thuyền chìm đúng bằng vạch đánh dấu ban đầu. Cuối cùng, ông chỉ việc chia nhỏ số đá ra để cân và cộng lại. Sứ thần phương Bắc thấy vậy vô cùng kinh ngạc.

Chưa cam tâm, viên sứ thần lại rút ra một tờ giấy mỏng dính, thách Lương Thế Vinh đo xem tờ giấy này dày bao nhiêu. Cứ ngỡ sẽ làm khó được vị Trạng nguyên, nào ngờ ông thản nhiên mượn một cuốn sách dày, dùng thước đo gáy sách rồi chia cho số trang. Kết quả tính ra được độ dày của một tờ giấy vô cùng chính xác. Trước tư duy logic sắc bén ấy, sứ thần ngoại bang chỉ còn biết cúi đầu bái phục. Nhờ tài năng tính toán xuất chúng, nhân dân trìu mến gọi ông là "Trạng Lường" (nghĩa là vị Trạng nguyên giỏi đo lường, tính toán).

Không chỉ là một vị quan thanh liêm, Lương Thế Vinh còn để lại cho đời cuốn Đại thành toán pháp – cuốn sách giáo khoa toán học đầu tiên của nước ta. Câu chuyện về Trạng Lường mang đến một góc nhìn vô cùng mới mẻ và truyền cảm hứng mạnh mẽ cho học sinh ngày nay. Toán học hay Khoa học không phải là những con số khô khan nằm chết trên trang giấy, mà nó hiện hữu ở mọi nơi trong cuộc sống. Sự sáng tạo của tuổi trẻ không tự nhiên sinh ra, mà nó bắt nguồn từ việc ham học hỏi, biết quan sát và biết vận dụng linh hoạt lý thuyết vào thực tiễn.