Quả cam bị bóp nát trong tay vì không được dự bàn việc nước
Còn quá trẻ để được tham dự hội nghị bàn kế đánh giặc cùng các bậc vương hầu, chàng thiếu niên đứng ngoài cửa nghe ngóng, lòng nóng như lửa đốt — đến mức khi vua ban cho một quả cam an ủi, cậu bóp nát nó trong tay lúc nào không hay.
Năm 1282, trước nguy cơ quân Nguyên Mông chuẩn bị xâm lược Đại Việt lần thứ hai, vua Trần Nhân Tông đã triệu tập các vương hầu, quý tộc về bến Bình Than để bàn kế sách chống giặc. Trần Quốc Toản, khi đó còn là một thiếu niên chưa đủ tuổi theo quy định để tham dự hội nghị bàn việc quân quốc trọng đại, đã đến bến Bình Than với lòng nhiệt huyết yêu nước sục sôi, mong muốn được góp sức đánh giặc.
Do còn quá trẻ, cậu không được phép vào dự hội nghị cùng các bậc vương hầu. Đứng ngoài, lòng đầy uất ức và sốt ruột trước vận mệnh đất nước đang bị đe dọa, cậu không kìm được cảm xúc. Vua Trần Nhân Tông khi biết chuyện đã ban cho cậu một quả cam để an ủi. Nhưng trong lúc tay vẫn còn nắm chặt vì bức xúc không được góp sức bàn việc nước, cậu đã vô tình bóp nát quả cam lúc nào không hay.
Không dừng lại ở đó, trở về nhà, Trần Quốc Toản đã tự đứng ra chiêu mộ hơn nghìn gia nô, thân thuộc, tự sắm sửa vũ khí, chiến thuyền, may cờ thêu sáu chữ vàng "Phá cường địch, báo hoàng ân" (đánh tan giặc mạnh, báo đáp ơn vua), lập thành một đội quân riêng để tham gia kháng chiến. Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai (1285), đội quân của cậu đã chiến đấu dũng cảm, lập nhiều chiến công, nhưng chính cậu đã hy sinh anh dũng trên chiến trường khi tuổi đời còn rất trẻ. Hình ảnh chàng thiếu niên bóp nát quả cam đã trở thành biểu tượng bất hủ cho lòng yêu nước nồng nàn của tuổi trẻ Việt Nam qua nhiều thế hệ.
