Quá khứ hào hùng với những trận chiến bảo vệ cầu Hàm Rồng

Quá khứ hào hùng với những trận chiến bảo vệ cầu Hàm Rồng

QUÁCH DU  -  Thứ năm, 30/04/2026 14:00 (GMT+7)

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, Đồi C4 (phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa) vẫn in đậm dấu ấn của một thời hoa lửa. Nơi đây gắn liền với những chiến công lẫy lừng của quân và dân ta trong cuộc chiến bảo vệ cầu Hàm Rồng lịch sử - tuyến giao thông huyết mạch bảo đảm chi viện cho chiến trường miền Nam, góp phần thống nhất đất nước.

Cầu Hàm Rồng, nơi ghi dấu những trận chiến ác liệt hơn 50 năm về trước. Ảnh: QUÁCH DU

Ngọn đồi lửa giữa tọa độ bom đạn

Trận địa Đồi C4 nằm trên núi Rồng, cách cầu Hàm Rồng khoảng 500m. Trong những năm chiến tranh, khu vực này không có cây xanh như hiện nay, trở thành vị trí thuận lợi để bố trí trận địa pháo cao xạ, sẵn sàng đánh trả các đợt không kích của không quân Mỹ.

Đồi C4 còn được gọi với nhiều tên khác như Đồi C4 anh hùng, Đồi Ba cây thông… Từ năm 1965 đến 1973, nơi đây là trận địa chiến đấu ác liệt của Đại đội 4, Trung đoàn 228, với nhiệm vụ tiêu diệt máy bay Mỹ ném bom cầu Hàm Rồng.

Trận địa có diện tích hơn 12ha, bố trí trên đỉnh đồi với hệ thống gồm: 1 hầm chỉ huy, 2 trung đội pháo (B1, B2), 6 khẩu đội, 1 hầm câu lạc bộ và 2 hầm đạn. Trong hầm chỉ huy có đại đội phó, chính trị viên phó và cán bộ khí tài. Khu vực đài ra đa quan sát do đại đội trưởng và chính trị viên phụ trách, khi phát hiện mục tiêu sẽ truyền lệnh về hầm chỉ huy để tổ chức khai hỏa. Nhận tín hiệu từ đài ra đa, hầm chỉ huy ra lệnh cho các trung đội pháo B1, B2 triển khai chiến đấu, điều hành các khẩu đội tấn công mục tiêu trên không.

Với hầm câu lạc bộ có diện tích khoảng 30m², là nơi nghỉ ngơi, sinh hoạt của các chiến sĩ, được bố trí gọn gàng, ngăn nắp. Sáu khẩu đội được bố trí tại các vị trí chiến lược, trực tiếp tham gia chiến đấu với máy bay địch.

Theo ghi chép lịch sử, trong trận đánh ngày 28.7.1965 tại Khẩu đội 4, sau khi trúng rốc két, khẩu đội trưởng Nguyễn Văn Điền bị thương nặng với 11 vết đạn trên người. Dù vậy, ông vẫn dùng cờ chỉ huy buộc bụng, tiếp tục chỉ huy đơn vị chiến đấu.

Với khẩu hiệu “Thà gục trên mâm pháo chứ quyết không để cầu gục”, các chiến sĩ đã kiên cường bám trụ, góp phần bảo vệ thành công cầu Hàm Rồng - tuyến giao thông huyết mạch nối liền hai miền Nam - Bắc. Trên Đồi C4 hiện vẫn còn nhiều hố bom sâu hàng mét, dấu tích của các trận đánh ác liệt, trong đó có trận ngày 14.7.1966 khiến chiến sĩ Đỗ Hữu Toại hy sinh.

Sau nhiều năm chiến đấu, Đại đội 4 đã tham gia hơn 400 trận, góp phần bắn rơi 117 máy bay, trong đó có 2 máy bay B52 và 1 máy bay không người lái. Ngày nay, Đồi C4 trở thành điểm tham quan, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, đặc biệt vào các dịp tháng 4 hằng năm. Từ đây, du khách có thể kết nối tham quan các di tích lịch sử, văn hóa khác như cầu Hàm Rồng, làng cổ Đông Sơn, khu tưởng niệm giáo viên, học sinh hy sinh khi đắp đê sông Mã.

Tượng đài và mô hình mô phỏng về trận bom khiến 64 học sinh, giáo viên hy sinh khi đang đắp đê sông Mã, ngay sát chân cầu Hàm Rồng. Ảnh: QUÁCH DU

Ký ức trận bom không thể phai mờ

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Thanh Hóa được xác định là hậu phương trực tiếp của chiến trường Bình - Trị - Thiên. Mỹ coi cầu Hàm Rồng là mục tiêu trọng yếu, nếu phá sập sẽ làm tê liệt tuyến giao thông Bắc - Nam. Vì vậy, từ năm 1965 đến 1973, không quân Mỹ liên tục tổ chức các đợt không kích nhằm vào khu vực này. Tuy nhiên, với tinh thần kiên cường và cách đánh linh hoạt, quân và dân Thanh Hóa đã bảo vệ thành công cây cầu.

Một trong những trận đánh ác liệt nhất xảy ra vào mùa hè năm 1972. Khi nước sông Mã dâng cao, tỉnh Thanh Hóa đã huy động hàng nghìn người, chủ yếu là giáo viên, học sinh, sinh viên, tham gia đắp đoạn đê xung yếu dài hơn 1km từ làng Nam Ngạn đến cầu Hàm Rồng. Vào ngày 14.6.1972, trong lúc công trường đang khẩn trương thi công, máy bay Mỹ bất ngờ ném bom, khiến 64 người hy sinh, gần 300 người bị thương và 8 người mất tích.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng ký ức về trận bom ấy vẫn in đậm trong tâm trí bà Lê Thị Miên (SN 1952, trú tại xã Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa). Theo bà, sau trận bom, hàng trăm người bị thương được đưa đến bệnh viện. Nhiều thi thể không thể nhận dạng do bùn đất bám kín, phải rửa sạch mới xác định được danh tính.

Bà Trần Thị Thái (SN 1950, trú tại phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa) nhớ lại, khoảng 9h15 ngày 14.6.1972, khi hàng nghìn người đang làm việc, máy bay Mỹ từ phía biển bất ngờ ập tới, ném bom liên tiếp xuống khu vực cầu Hàm Rồng.

“Bom rơi quá nhanh, nhiều người bị hất văng, người dưới hào bị vùi lấp. Khung cảnh tang thương, nhiều người chết và bị thương. Những người còn sống lập tức tỏa đi cứu người, tìm người mất tích. Dù bị thương, tôi cũng chỉ nghỉ một lát rồi tiếp tục cùng mọi người cứu bạn” - bà Thái kể.

Theo các nhân chứng, dù thời gian đã lùi xa, ký ức về trận bom năm ấy vẫn không thể phai nhòa. Đó là sự hy sinh lớn lao để bảo vệ tuyến giao thông huyết mạch, bảo đảm chi viện cho chiến trường miền Nam.

Hiện nay, tại khu vực xảy ra trận bom, tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng khu tưởng niệm giáo viên, học sinh hy sinh. Hằng năm, vào các dịp tháng 4 và tháng 6, nơi đây trở thành điểm dừng chân xúc động, nơi những người từng tham gia công trường năm xưa trở về dâng hương, tưởng nhớ đồng đội, bạn bè. Với họ, chiến tranh không chỉ là lịch sử, mà là ký ức sống động về một thời hoa lửa, góp phần làm nên chiến thắng mùa xuân năm 1975, thống nhất đất nước.