Qua những vùng vừa giải phóng

Tôi nghe câu chuyện này từ một cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An. Khi kể về những ngày cuối cuộc kháng chiến, ông nói rằng có một cảm giác rất khó diễn tả: đi qua những vùng đất vừa được giải phóng.

Đó là sau những đợt hành quân thần tốc trên tuyến Trường Sơn.

Đơn vị của ông tiếp tục cơ động về phía trước. Con đường đất đỏ quen thuộc dần mở ra những vùng dân cư mà trước đó anh em chỉ nghe tên trên bản đồ.

Buổi sáng hôm ấy, sương còn phủ mỏng trên cánh đồng.

Đội hình đi qua một xóm nhỏ vừa được giải phóng ít ngày.

Những mái nhà còn lỗ chỗ vết đạn.

Hàng rào tre nhiều chỗ gãy đổ.

Có căn nhà chỉ còn trơ bộ khung.

Nhưng điều làm mọi người ngạc nhiên là khói bếp đã bốc lên trở lại.

Một bà cụ đứng trước cửa nhìn đoàn quân đi qua, hai tay run run ôm chiếc khăn.

Khi thấy bộ đội, bà bật khóc.

“Các con vào rồi…”

Giọng bà nghẹn lại.

Cả đội hình chậm bước.

Một chiến sĩ trẻ cúi đầu chào bà.

Bà vội chạy vào nhà, mang ra một ấm nước chè còn nóng.

“Các con uống ngụm nước đã.”

Tiểu đội trưởng Hậu đỡ lấy ấm chè:

“Bà giữ mà dùng.”

Bà lắc đầu:

“Có bộ đội là quý rồi.”

Cụ Dinh kể:

“Chúng tôi uống nước mà cổ nghẹn lại.”

Đoàn quân tiếp tục đi.

Dọc đường, nhiều người dân đứng bên hiên nhà nhìn theo.

Có em nhỏ chân đất chạy theo một đoạn rồi gọi lớn:

“Bộ đội ơi!”

Hòa quay lại cười, lấy trong túi ra một viên kẹo còn giữ từ mấy hôm trước đưa cho cậu bé.

Cậu nhận viên kẹo, mắt sáng lên như bắt được một kho báu.

Đi thêm vài cây số, đơn vị qua một cánh đồng rộng.

Lúa đã đổ rạp sau những trận bom và mưa lớn.

Vài người dân đang dựng lại từng bụi lúa.

Một người đàn ông nhìn đoàn quân rồi nói lớn:

“Các chú đi mạnh giỏi! Đất này được yên rồi!”

Không ai đáp lại bằng lời.

Nhưng rất nhiều bàn tay giơ lên chào.

Cụ kể:

“Lần đầu tiên sau nhiều năm, chúng tôi thấy người dân cười nhiều như thế.”

Đến trưa, đơn vị nghỉ bên một trường học nhỏ.

Tường còn sứt mẻ, cửa gỗ bật tung một cánh.

Trên bảng đen vẫn còn những dòng chữ học trò viết dở.

Một chiến sĩ trẻ đứng nhìn rất lâu rồi nói khẽ:

“Không biết bao giờ học sinh mới học lại.”

Hòa đáp:

“Rồi sẽ sớm thôi.”

Giọng anh chắc như một lời hứa.

Chiều xuống, đoàn quân đi qua một thị trấn nhỏ.

Lá cờ đỏ vừa được treo trên nóc trụ sở cũ.

Người dân tụ tập hai bên đường.

Có người mang nước.

Có người mang khoai luộc.

Có người chỉ đứng nhìn mà nước mắt cứ chảy.

Một bà mẹ già nắm lấy tay Dinh:

“Con ở đâu?”

“Dạ Nghệ An.”

Bà gật đầu liên tục:

“Xa thế mà cũng vào đến đây…”

Bàn tay bà gầy và run, nhưng nắm rất chặt.

Dinh chợt nhớ đến mẹ mình ở Quỳnh Lưu.

Anh cúi đầu thật thấp.

Tối hôm ấy, đơn vị đóng quân ở rìa một làng vừa giải phóng.

Lần đầu tiên sau nhiều tháng, anh em được ngủ gần tiếng người dân nói chuyện, tiếng chó sủa và tiếng gà gáy sớm.

Không còn cảm giác chỉ có rừng sâu và bom đạn.

Hòa nằm trên tăng, nhìn lên mái nhà tranh rồi nói:

“Nghe tiếng gà mà thấy như đang ở quê.”

Dinh cười:

“Ừ, lâu rồi mới nghe lại.”

Cả hai im lặng rất lâu.

Ngoài sân, một ngọn đèn dầu le lói trong nhà dân.

Ánh sáng nhỏ thôi, nhưng khiến đêm ấy khác hẳn những đêm Trường Sơn trước đó.

Nhiều năm sau, cụ Dinh nói rằng đi qua những vùng vừa giải phóng là lúc ông thật sự cảm nhận chiến tranh đang lùi lại phía sau.

Tôi hỏi:

“Điều gì khiến cụ xúc động nhất?”

Ông trả lời:

“Là thấy người dân dọn lại bếp, dựng lại hàng rào và cho trẻ con chạy ra đường.”

Rồi ông nói thêm:

“Lúc đó tôi hiểu hòa bình không chỉ là hết tiếng súng. Hòa bình là khói bếp được bay lên trở lại.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng những đoàn quân tiến về phía trước không chỉ mang theo vũ khí và nhiệm vụ. Họ mang theo niềm tin cho những vùng đất vừa đi qua chiến tranh.

Qua những vùng vừa giải phóng vì thế không chỉ là câu chuyện về một cuộc hành quân. Đó là khoảnh khắc người lính nhìn thấy tận mắt điều mình đã chiến đấu để bảo vệ: những mái nhà có khói bếp, những cánh đồng được dựng lại, tiếng trẻ con gọi “bộ đội ơi” và ánh đèn dầu nhỏ bé nhưng đủ làm sáng cả một chặng đường sau nhiều năm khói lửa.

Và có lẽ, trong ký ức của người cựu chiến binh năm ấy, hình ảnh đẹp nhất không phải lá cờ trên nóc nhà, mà là nụ cười của những người dân vừa bước ra khỏi chiến tranh để bắt đầu lại cuộc sống bình thường.