QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Thành phố Hồ Chí Minh – một thành phố trực thuộc trung ương, nhịp sống đô thị

hóa và bậc nhất Việt Nam – đã trải qua chặng đường hơn 300 năm thành lập địa danh Sài

Gòn – Gia Định, 50 năm kể từ ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng (30/4/1975 -

30/4/2025). Đây không chỉ là dấu mốc quan trọng trong lịch sử dân tộc mà còn là cơ hội

để nhìn lại hành trình phát triển vượt bậc của thành phố, từ một vùng đất anh dũng trong

chiến tranh đến trung tâm kinh tế - văn hóa - khoa học hàng đầu cả nước. Suốt nửa thế kỷ

qua, Thành phố Hồ Chí Minh luôn giữ vững tinh thần đổi mới, sáng tạo, vươn mình trở

thành một trong những thành phố năng động nhất khu vực Đông Nam Á. Thành phố không

chỉ là động lực phát triển của cả nước mà còn đóng vai trò đầu tàu quan trọng trong hội

nhập quốc tế, khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Với con người nơi đây – những người công dân thành phố luôn mang trong mình

tinh thần cần cù, sáng tạo, dám nghĩ dám làm. Từ người lao động miệt mài trên công trường,

bác tài xế cần mẫn trên từng con phố, cô giáo tận tụy bên trang giáo án, đến những bạn trẻ

khởi nghiệp đầy hoài bão... tất cả cùng tạo nên một thành phố không ngừng chuyển động

ngày và đêm, đổi mới từng ngày. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày Giải phóng miền Nam,

thống nhất đất nước, chúng ta cần nhìn lại vào hành trình phát triển của Thành phố, phẩm

chất con người thành phố, vai trò của thành phố trong khu vực và thế giới, đồng thời đề

xuất những ý kiến đóng góp cho tương lai, hướng tới một Thành Phố Hồ Chí Minh hiện

đại, văn minh và phát triển xanh bền vững.

Đầu tiên, chúng ta đi lại những chặng đường lịch sử phát triển của Thành phố Hồ

Chí Minh, từ những năm của thế kỷ 17, Thành phố khi đó là một khu vực thuộc Thủy Chân

Lạp xưa nơi rừng rậm đầm lầy hoang vắng, với nhiều cây gòn – gắn liền với tên Sài Gòn

sau này. Tên gọi của Thành phố thay đổi qua nhiều thời kỳ, chúng ta có thể liệt kê sau đây:

Giai đoạn từ năm 1698 – 1802 mang tên Phủ Gia Định – Gia Định Kinh, từ năm 1802 –

1808 mang tên Gia Ðịnh Trấn, từ năm 1808 – 1832 mang tên Gia Ðịnh Thành, từ năm

1836 – 1867 mang tên Tỉnh Gia Ðịnh, từ năm 1889 – 1975 mang tên Tỉnh Gia Ðịnh (bao

gồm 3 khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Ðịnh), từ năm 1976 đến nay mang tên Thành phố

Hồ Chí Minh

Trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp chống Mỹ, Thành phố khi ấy là trung tâm

đầu não của địch do đó các hoạt động kháng chiến nơi đây là những chiến địa bình lặng

nhưng đầy hiểm nguy và sóng gió giữa lòng địch, hồi ấy Sài Gòn cũng đã chứng kiến

những cuộc bãi khóa của học sinh các trường tư thục như trường Huỳnh Khương Ninh (Đa

Kao), trường Huỳnh Công Phát (Cầu Ông Lãnh)... và nhất là phong trào Nam Kỳ Khởi

Nghĩa năm 1940 và đặc biệt nhất là cuộc Tổng tiến công Xuân Mậu Thân năm 1968 chuyển

biến chiến trường miền Nam tạo tiền đề cho cuộc đại thắng mùa xuân năm 1975 giải phóng

miền nam thống nhất đất nước. Ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc, đất nước thống nhất,

nhưng Thành phố Hồ Chí Minh bước vào thời kỳ mới với vô vàn khó khăn. Là trung tâm

kinh tế lớn nhất miền Nam, thành phố chịu ảnh hưởng nặng nề của chiến tranh với hệ thống

cơ sở hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng. Trước tình hình đó, chính quyền Thành Phố Hồ Chí

Minh đã triển khai nhiều chính sách cải tạo công thương nghiệp, tổ chức lại sản xuất nhằm

khôi phục nền kinh tế. Các hợp tác xã, xí nghiệp quốc doanh dần được thành lập, hệ thống

phân phối lương thực, thực phẩm được điều chỉnh để đảm bảo nhu cầu thiết yếu cho người

dân. Dù còn nhiều khó khăn, tinh thần đoàn kết, sáng tạo của người dân thành phố đã giúp

từng bước ổn định đời sống, xây dựng nền tảng cho những bước phát triển tiếp theo.

Bước vào giai đoạn Đổi mới từ năm 1986, Thành phố Hồ Chí Minh nhanh chóng

thích ứng với cơ chế thị trường, trở thành địa phương tiên phong trong phát triển kinh tế

theo hướng mở cửa và hội nhập. Các chính sách thu hút đầu tư nước ngoài được triển khai,

tạo điều kiện cho nhiều doanh nghiệp tư nhân ra đời, thúc đẩy sản xuất và thương mại.

Những khu công nghiệp, khu chế xuất đầu tiên như Tân Thuận, Linh Trung được thành

lập, tạo động lực cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Hạ tầng giao thông cũng

được cải thiện đáng kể với nhiều công trình trọng điểm, giúp kết nối kinh tế vùng và nâng

cao năng lực vận tải. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của ngành thương mại, dịch vụ, đời

sống người dân ngày càng được nâng cao. Thành Phố Hồ Chí Minh không chỉ là trung tâm

kinh tế năng động mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư trong và ngoài

nước, tạo nền tảng vững chắc cho những bước phát triển vượt bậc sau này. Bước vào những

thập niên đầu thế kỷ 21, Thành Phố Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vị thế là đầu tàu kinh

tế của cả nước, đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP và ngân sách quốc gia. Sự phát triển mạnh

mẽ của hạ tầng đô thị với các công trình như Đại lộ Võ Văn Kiệt, Hầm Thủ Thiêm, tuyến

Metro đầu tiên đã thay đổi diện mạo thành phố, tạo nền tảng cho sự bứt phá về giao thông

và quy hoạch đô thị. Sự xuất hiện của các khu đô thị mới như Phú Mỹ Hưng, Thủ Thiêm

không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Đồng thời, các ngành công nghệ thông tin, tài chính, giáo dục, y tế và du lịch cũng phát

triển vượt bậc, đưa Thành Phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm hội nhập khu vực. Bên

cạnh đó, thành phố cũng là điểm đến của nhiều tài năng trẻ, những người tiên phong trong

đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, góp phần tạo nên một đô thị năng động, hiện đại và giàu

sức cạnh tranh trên trường quốc tế. Thành Phố Hồ Chí Minh đang từng bước hiện thực hóa

mục tiêu trở thành trung tâm tài chính khu vực và quốc tế, thúc đẩy nền kinh tế số và đổi

mới sáng tạo. Dự án Khu đô thị sáng tạo phía Đông (Thành phố Thủ Đức) được quy hoạch

nhằm kết nối các trung tâm tri thức, công nghệ cao như Khu Công nghệ cao Thành Phố Hồ

Chí Minh, Làng Đại học Quốc gia Thành Phố Hồ Chí Minh, Khu đô thị mới Thủ Thiêm...

tạo động lực cho nền kinh tế tri thức. Song song đó, thành phố tập trung phát triển đô thị

thông minh, ứng dụng công nghệ số vào quản lý giao thông, y tế, giáo dục và hành chính

công. Việc triển khai các tuyến Metro số 1, số 2, cùng các dự án đường Vành đai, kết nối

các tuyến cao tốc Bắc – Nam giúp nâng cao khả năng kết nối, giảm ùn tắc giao thông. Bên

cạnh phát triển kinh tế, Thành Phố Hồ Chí Minh cũng đặt mục tiêu bảo vệ môi trường,

nâng cao chất lượng sống của người dân. Các dự án như cải tạo kênh Nhiêu Lộc - Thị

Nghè, kênh Tàu Hủ - Bến Nghé, phủ xanh đô thị, giảm khí thải xe máy đang được triển

khai để xây dựng một thành phố xanh, sạch, đáng sống.

Thành Phố Hồ Chí Minh đã trải qua một hành trình phát triển mạnh mẽ từ sau ngày

giải phóng, vươn lên trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa hàng đầu của cả nước. Từ những

năm tháng khắc phục hậu quả chiến tranh, thành phố đã kiên trì đổi mới, hội nhập và không

ngừng sáng tạo để xây dựng một đô thị hiện đại, năng động. Hướng tới tương lai, Thành

Phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành trung tâm tài chính khu vực và quốc tế, phát triển

đô thị thông minh, nâng cao chất lượng sống và bảo vệ môi trường bền vững. Năm 2025

đánh dấu một bước chuyển quan trọng khi thành phố tập trung cải cách bộ máy hành chính

theo hướng tinh gọn – hiệu quả – hiện đại. Với việc đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao hiệu

lực quản lý nhà nước và tinh giản bộ máy, Thành Phố Hồ Chí Minh đang tạo nền tảng vững

chắc để bứt phá trong giai đoạn mới. Quan trọng hơn, chính người dân Thành Phố Hồ Chí

Minh – với tinh thần nghĩa tình, sáng tạo và không ngừng nỗ lực – sẽ tiếp tục là nhân tố

quyết định giúp thành phố vươn xa, khẳng định vị thế trên bản đồ quốc tế. Với góc nhìn từ

cư dân thành phố đã sinh sống và làm việc từ năm 2003 đến nay sự phát triển và thay đổi

thần kỳ của bộ mặt đô thị, sự gia tăng dân số và hạn chế về hạ tầng đô thị chưa kịp phát

triển theo xu thế phát triển xã hội – kinh tế, do đó chính ý thức bản thân mỗi người dân và

vai trò quản lý nhà cần học tập về các nước phát triển đô thị theo dân số đông như Trung

Quốc tại các khu vực Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu ... hay một số quốc gia để điều

tiết lưu lượng đô thị ở một mạng lưới chưa đủ gồng gánh cho mật độ dân cư, đẩy mạnh

giao thông công cộng nhằm tạo ra khu vực đô thị giao thông phù hợp đồng thời cũng tạo

một thành phố phát triển xanh bền vững, giảm ô nhiễm.