Quá trình sinh sống và làm việc tại Pháp Lãnh tụ tài năng Nguyễn Sinh Cung

Ngày 5 tháng 6 năm 1911, trên con tàu Amiral Latouche-Tréville từ bến cảng Nhà Rồng, Sài Gòn. Một thanh niên trẻ tên Nguyễn Đình Cung đã làm phụ bếp trên tàu, và bắt đầu con đường cứu nước của mình.

Mãi đến cuối năm 1917, Người mới quay trở lại và bắt đầu giai đoạn hoạt động tích cực tại Paris. Trong những năm tháng này, Người hòa mình vào đời sống của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Pháp, làm đủ mọi nghề để mưu sinh và thấu hiểu thực tiễn xã hội. Từ phụ bếp, thợ chụp ảnh, đến sửa chữa đồ điện, Người tích lũy kiến thức, học hỏi và tìm tòi con đường giải phóng dân tộc đang đè nặng trong tâm tư.

Bước ngoặt lớn đầu tiên diễn ra vào tháng 6/1919. Lợi dụng thời cơ Hội nghị Hòa bình Versailles đang diễn ra, Nguyễn Ái Quốc, dưới cái tên mới đầy ý nghĩa (nghĩa là "người yêu nước"), đã gửi đến các cường quốc "Bản yêu sách của nhân dân An Nam" gồm 8 điểm. Bản yêu sách đòi Chính phủ Pháp phải thừa nhận các quyền tự do, dân chủ, và quyền bình đẳng cho dân tộc Việt Nam. Dù không được các cường quốc thực dân chấp thuận, hành động này đã gây tiếng vang lớn, đánh thức dư luận quốc tế và nâng cao vị thế của phong trào yêu nước Việt Nam trên chính trường Pháp.

Cùng với hoạt động chính trị, Nguyễn Ái Quốc tích cực tham gia vào phong trào công nhân Pháp và gia nhập Đảng Xã hội Pháp. Đỉnh cao của quá trình này là tại Đại hội Tours (Pháp) vào tháng 12/1920. Trước sự đấu tranh gay gắt giữa hai phe cải lương và cách mạng, Nguyễn Ái Quốc đã đứng về phía Quốc tế Cộng sản (do Lênin lãnh đạo) và bỏ phiếu tán thành việc thành lập một chính đảng mới: Đảng Cộng sản Pháp. Sự kiện lịch sử này đánh dấu bước ngoặt trọng đại, chuyển từ lập trường của một người yêu nước thuần túy sang lập trường của một chiến sĩ cộng sản, tìm thấy chân lý cứu nước qua chủ nghĩa Mác – Lênin.

Giai đoạn sau đó, từ 1921 đến 1923, là thời kỳ Người tập trung vào công tác tổ chức và truyền bá tư tưởng cách mạng. Nguyễn Ái Quốc cùng các nhà yêu nước đến từ các thuộc địa khác thành lập "Hội Liên hiệp thuộc địa" (1921) nhằm đoàn kết lực lượng chống chủ nghĩa thực dân. Hoạt động nổi bật nhất trong thời kỳ này là việc xuất bản tờ báo Le Paria (Người cùng khổ) vào tháng 4/1922, do chính Người làm chủ bút. Tờ báo trở thành tiếng nói đanh thép tố cáo tội ác của chế độ thực dân, truyền bá lý luận cách mạng và thức tỉnh đồng bào tại các xứ thuộc địa. Nhiều bài viết sắc sảo sau này được tập hợp thành tác phẩm bất hủ Bản án chế độ thực dân Pháp.

Cuối năm 1923, Nguyễn Ái Quốc rời Paris hoa lệ để đến Liên Xô, tiếp tục hành trình tìm đường cứu nước vĩ đại. Giai đoạn hoạt động tại Pháp, tuy chỉ kéo dài vài năm, nhưng đã tôi luyện nên bản lĩnh chính trị vững vàng và định hình con đường giải phóng dân tộc Việt Nam theo chủ nghĩa cộng sản, mở ra một trang sử mới cho đất nước.

Đến nay, các tài liệu về quá trình hoạt động của Người vẫn được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ hải ngoại Pháp (lưu khoảng 9000 trang tài liệu về Nguyễn Ái Quốc). Kèm theo đó là các công trình nghiên cứu của Alain Ruscio về lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Hiện nay đây vẫn là các tài liệu đồ sộ lưu trữ các hoạt động tại Pháp của Nguyễn Ái Quốc và đến nay vẫn chưa có ai đọc hết số lượng tài liệu đó.