Quách Thị Trang-Đóa hoa bất tử của phong trào học sinh, sinh viên Sài Gòn
Chị ngã xuống khi mới mười lăm tuổi, để lại một tượng đài bất tử về lòng quả cảm và tinh thần yêu nước của tuổi trẻ miền Nam.
Trong cuộc đấu tranh giành độc lập và tự do của dân tộc, chiến trường không chỉ có tiếng súng nổ nơi rừng sâu hay bờ cõi, mà còn có những cuộc chiến thầm lặng nhưng rực lửa ngay giữa lòng đô thị bị chiếm đóng. Ở đó, những học sinh, sinh viên tuổi đời còn rất trẻ đã dùng lòng yêu nước và nhiệt huyết thanh xuân để đối đầu với bạo quyền. Người con gái anh hùng Quách Thị Trang chính là một biểu tượng sáng ngời như thế. Chị ngã xuống khi mới mười lăm tuổi, để lại một tượng đài bất tử về lòng quả cảm và tinh thần yêu nước của tuổi trẻ miền Nam.
Quách Thị Trang sinh năm 1948 tại làng Cổ Khúc, xã Tiên Hưng, huyện Đông Sơn (nay thuộc huyện Triệu Sơn), tỉnh Thanh Hóa. Năm 1954, chị cùng gia đình chuyển vào sinh sống tại Sài Gòn. Được nuôi dưỡng trong một gia đình gia giáo và có truyền thống yêu nước, ngay từ thuở nhỏ, chị đã là một nữ sinh thông minh, giàu tình cảm và sớm nhận thức được nỗi đau của một đất nước bị chia cắt. Khi bước vào tuổi thiếu nữ, chị tham gia sinh hoạt trong Gia đình Phật tử Minh Tâm và trở thành một thành viên tích cực của phong trào học sinh, sinh viên Sài Gòn - Chợ Lớn, đứng lên chống lại sự áp bức, độc tài của chính quyền Mỹ - Diệm.
Năm 1963, phong trào đấu tranh của đồng bào miền Nam, đặc biệt là tăng ni, phật tử và học sinh, sinh viên Sài Gòn đòi quyền tự do tôn giáo và bình đẳng xã hội phát triển lên đến đỉnh điểm. Sáng ngày 25-8-1963, một cuộc biểu tình lớn với quy mô hàng ngàn người đã nổ ra tại Quảng trường trước chợ Bến Thành. Là một nữ sinh kiên cường, Quách Thị Trang đã đi ở những hàng ngũ đầu tiên, tay cầm biểu ngữ, dõng dạc hô vang các khẩu hiệu đòi hòa bình và công lý. Bản lĩnh của cô gái mười lăm tuổi đã trở thành chỗ dựa tinh thần vững chắc cho khối biểu tình tiến bước.
Trước làn sóng đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân, chính quyền bạo quyền Ngô Đình Diệm đã ra lệnh cho cảnh sát, mật thám dùng bạo lực điên cuồng để đàn áp. Chúng sử dụng vòi rồng, lựu đạn cay và thậm chí là xả súng trực tiếp vào những người biểu tình tay không tấc sắt. Giữa khung cảnh hỗn loạn, khói đạn mù mịt, Quách Thị Trang vẫn hiên ngang đứng vững ở vị trí tiên phong, che chở cho các bạn đồng lứa. Một viên đạn tàn nhẫn của kẻ thù đã găm trúng ngực chị. Người con gái kiên trung ấy đã trút hơi thở cuối cùng ngay trên mặt đường đại lộ, khi tuổi đời mới vừa tròn mười lăm xuân xanh.
Sự hy sinh anh dũng của Quách Thị Trang như một ngọn lửa đổ thêm dầu vào lòng căm thù của nhân dân Sài Gòn. Cái chết của chị đã làm chấn động dư luận trong và ngoài nước, trở thành ngòi nổ thúc đẩy phong trào đấu tranh dâng cao vũ bão, góp phần làm sụp đổ hoàn toàn chế độ độc tài gia đình trị của Ngô Đình Diệm vào tháng 11 năm 1963. Để tưởng nhớ người nữ sinh anh hùng, một bức tượng bán thân của chị đã được nhân dân và sinh viên dựng ngay tại công trường trước chợ Bến Thành (nơi chị ngã xuống), và địa danh này cũng được người dân trân trọng gọi là Công trường Quách Thị Trang. Chị cũng đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Quách Thị Trang ngã xuống khi mái tóc còn xanh, khi những ước mơ tuổi học trò còn dang dở. Thế nhưng, lòng dũng cảm và sự hy sinh của chị đã hóa thành bất tử, trở thành một đóa hoa ngát hương trong trang sử vàng của thế hệ trẻ Việt Nam. Câu chuyện về chị mãi là bài học sâu sắc về lý tưởng sống, lòng yêu nước và trách nhiệm của thế hệ học sinh, sinh viên hôm nay trong công cuộc gìn giữ và dựng xây đất nước.
