Quách Xuân Kỳ: Ngôi sao sáng của cách mạng Quảng Bình

19 tuổi vào Đảng, 23 tuổi hy sinh – quãng đời ngắn ngủi của Quách Xuân Kỳ (1926–1949) đủ để ông trở thành một biểu tượng của tinh thần thanh niên Việt Nam trong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Là Tỉnh ủy viên, Bí thư Thị ủy Đồng Hới, ông để lại một di sản tinh thần lớn lao dù tuổi đời còn rất trẻ.

Năm 1999, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Con đường đẹp nhất thành phố Đồng Hới ven sông Nhật Lệ được mang tên ông như lời nhắc nhở lớp trẻ hôm nay về người chiến sĩ đã sống như một vệt sao băng rực rỡ.

Sinh ra trong gia đình giàu truyền thống ở Hoàn Lão, Quách Xuân Kỳ sớm được hun đúc tinh thần nhân ái từ cha – danh y Quách Nguyên Hàm. Bốn người anh trai của ông đều là những người cách mạng lão thành, giữ nhiều cương vị quan trọng trong quân đội, bưu điện, tòa án. Nền tảng gia đình ấy là điểm tựa để Quách Xuân Kỳ bước vào con đường cách mạng với tâm thế tự nhiên và đầy lý tưởng.

Ông yêu thơ, đặc biệt là thơ Tố Hữu. “Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ” – câu thơ ấy ông từng viết đậm nét trong sổ tay như lời tuyên ngôn tuổi trẻ. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia Ủy ban Khởi nghĩa huyện Bố Trạch, rồi nhanh chóng trở thành cán bộ nòng cốt.

Chỉ trong vài năm, ông kinh qua nhiều trọng trách: phụ trách tình báo huyện khi mới 20 tuổi, rồi vào Thường vụ Huyện ủy, đảm nhận Bí thư Huyện ủy khi mới 22 tuổi. Đầu năm 1949, ông được bầu làm Tỉnh ủy viên kiêm Bí thư Thị ủy Đồng Hới – vùng hoạt động cực kỳ hiểm nguy.

Nhật ký của Quách Xuân Kỳ phản ánh chân thật tâm hồn của một chiến sĩ trẻ: biết sợ hãi, biết hoang mang, nhưng càng lúc càng cứng rắn. Ông viết: “Một người cộng sản phải có tinh thần cách mạng Nga và óc thực tế của Mỹ.” Ở tuổi 21, những suy ngẫm ấy cho thấy tầm nhìn và sự từng trải.

Ông bị địch bắt trong một cuộc càn quét năm 1949 và bị tra tấn dã man. Nhưng ý chí kiên cường khiến kẻ thù phải khiếp sợ. Ngày 11/7/1949, tại Hoàn Lão, ông bị xử bắn. Trước mũi súng, ông vẫn hô vang khẩu hiệu cách mạng.

Cuộc đời ông dừng lại ở tuổi 23, nhưng câu chuyện về tinh thần chiến đấu, lý tưởng và cả tình yêu của ông đối với một người con gái tên Huế vẫn khiến các thế hệ hôm nay xúc động. Quách Xuân Kỳ đã sống một đời ngắn, nhưng đẹp và đủ để trở thành bất tử trong lòng quê hương Quảng Bình.