Quách Xuân Kỳ - Người con họ Quách yêu nước

Tôi luôn nghĩ về Quách Xuân Kỳ như một ngọn lửa sáng rực giữa màn đêm lịch sử, một người thanh niên bước quá nhanh qua đời để lại một khoảng trống đầy day dứt mà cũng đầy tự hào. Anh sinh năm 1926, trở thành đảng viên khi mới 19 tuổi rồi hy sinh lúc 23. Chỉ bốn năm đứng trong hàng ngũ cách mạng, nhưng bốn năm ấy lại làm nên tên tuổi của một người chiến sĩ đặc biệt.

Gia đình anh – họ Quách ở Hoàn Lão – như một rừng cây vững gốc giữa thời binh lửa. Cha anh là cụ Quách Nguyên Hàm, một danh y quý mến nhân dân. Bốn người anh trai của anh đều là chiến sĩ cách mạng, giữ nhiều vị trí lớn trong quân đội và chính quyền. Anh – người con thứ năm – như được thừa hưởng cả truyền thống yêu nước và tấm lòng nhân văn của gia đình.

Quách Xuân Kỳ thích thơ, đặc biệt yêu thơ Tố Hữu. Hai câu “Từ ấy…” như dắt anh đến với con đường lý tưởng. Anh tham gia Việt Minh, rồi nhanh chóng trở thành hạt nhân lãnh đạo địa phương sau Cách mạng Tháng Tám. Khi kháng chiến chống Pháp bùng nổ, anh hăng hái lao vào điểm nóng, không ngại hiểm nguy. Mới 20 tuổi đã làm công tác tình báo; 22 tuổi đã trở thành Bí thư Huyện ủy.

Những trang nhật ký anh để lại khiến người ta càng quý trọng vì đó là sự thật thà đến tận cùng. Anh thú nhận mình cũng sợ bom đạn, cũng “khiếp xanh cả mật”, nhưng chỉ trong phút chốc, rồi anh lấy lại bình tĩnh, tin tưởng và tiếp tục nhiệm vụ. Anh viết rằng một người cộng sản phải có “tinh thần cách mạng Nga và óc thực tế của Mỹ” – suy nghĩ chín chắn hiếm thấy ở người mới 21 tuổi.

Cuối năm 1948 – đầu 1949, khi phong trào cách mạng gặp nhiều thử thách, anh xung phong gánh trách nhiệm nặng nề: Tỉnh ủy viên, Bí thư Thị ủy Đồng Hới. Anh làm việc với tinh thần: hoặc hoàn thành xuất sắc, hoặc hy sinh – không bao giờ lùi bước.

Tiếc thay, kẻ thù đã dốc quân truy lùng và bắt được anh. Trong tù, chúng tra tấn dã man nhưng anh vẫn giữ khí tiết. Thậm chí anh còn viết thư bằng máu gửi người con gái tên Huế – người anh thầm yêu. Những dòng tâm sự của anh rất chân thật, vừa nồng nàn, vừa xót xa nhưng cũng rất kiên định: tình yêu không bao giờ làm anh quên nhiệm vụ.

Ngày 11/7/1949, tại Hoàn Lão, giặc Pháp xử bắn anh. Anh ngẩng cao đầu hô vang khẩu hiệu của người cộng sản trước lúc ngã xuống. Sự hy sinh ấy khiến bao thế hệ sau không thể quên. Năm 1999, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Con đường mang tên Quách Xuân Kỳ ở Đồng Hới hôm nay là sự nhắc nhớ không nguôi về một trái tim đẹp, một người con ưu tú của quê hương.