QUẦN CHÚNG XUỐNG ĐƯỜNG

Tại ấp Ba, khu vực trung tâm nội thị Buôn Ma Thuột – nơi tập trung đông các gia đình cơ sở cách mạng đã bừng dậy ngay lập tức sau loạt pháo đầu tiên của bộ đội ta. Chưa đầy nửa giờ sau, nhân dân tỏa ra các khu phố và kịp thòi hành động, từng nhóm quần chúng và tự vệ mật len lỏi qua những hẻm tối làm nhiệm vụ cảnh giới, rải truyền đơn, treo cờ lên những nơi công cộng, giữa lúc tiếng súng tấn công của bộ đội càng lúc càng dữ dội ở khu thiết giáp và khu pháo binh.

Bọn địch đóng tại ấp 3 hết sức kinh hoàng, hầu như không có phản ứng nào. Chúng bỏ mặc ác đồn bốt, chạy tán loạn vào khu dân cư. Lợi dụng tình hình đó quần chúng chiếm lĩnh ngay các cứ điểm, thu vũ khí, treo cờ Mặt trận lên trụ sở ấp và các trường học, ta làm chủ một phần ấp 3 chỉ chứa đầy một tiếng rưỡi đồng hồ sau khi mở màn tổng tấn công và nổi dậy.

Từ đó cho đến mờ sáng, các đội xung kích võ trang, tự vệ mật và quần chúng cách mạng tiếp tục uy hiếp địch, làm chủ cả ấp 3, ấp 4 và một phần ấp 5⁽¹⁾. Bộ đội và xung kích vũ trang đánh tới đâu, nhân dân tiếp quản và treo cờ rải truyền đơn tới đó. Hàng chục tên ác ôn, chỉ điểm không kịp tẩu thoát đã bị bắt nhốt vào trường A Dục. Cả thị xã bừng lên trong cơn bão táp cách mạng.

Đến khi trời sáng rõ thì khu vực phía Tây nội thị Buôn Ma Thuột hoàn toàn do ta làm chủ, chỉ còn khu pháo binh và khu vực phía Nam đường Phan Bội Châu đến suối Đốc Học, địch đang cố sức cầm cự chờ giải vây. Cờ mặt trận đã tràn ngập một số đường phố, trường học, công sở, nhất là ở các đường Hàm Nghi, Võ Tánh, Đào Duy Từ, trường Bồ Đề, trường A Dục, chùa Kỳ Viên, trụ sở Lạc Giao.

Tại các khu vực phía Đông, phía Nam, các trận giao chiến giữa ta và địch càng lúc càng ác liệt. Trừ Ty ngân khố và Tòa hành chính tỉnh đã lọt vào tay bộ đội 301, còn các căn cứ khác bị vây hãm và địch đang chống trả hết sức quyết liệt. Hàng chục quần chúng được phân công bám sát các mũi tấn công, làm nhiệm vụ tiếp tế và tải thương. Tự vệ mật và nhân dân phong tỏa các đường phố không để bọn tề điệp, cảnh sát trốn thoát khỏi các ấp. Một số cơ sở cách mạng lợi dụng tình hình, xâm nhập vào các khu gia binh vận động gia đình binh lính giữ chồng con họ (đang nghỉ ăn tết tại nhà) không cho trở lại đơn vị, trong khi từ các loa phóng thanh, địch kêu lên inh ỏi gọi toàn bộ binh lính và cảnh sát trở lại nhiệm sở.

Trong sáng một một, tại ba địa điểm: chùa Khải Đoan, nhà thờ trung tâm và vườn cao su km3, các tổ công tác chính trị huy động hàng nghìn đồng bào các thôn đến tham dự mít tinh. Đặc biệt tại chùa Khải Đoan gần bảy nghìn người, kể cả đồng bào từ hướng đông tản cư lên, tập trung đến sân chùa, đứng tràn ra cả đường phố dự mít tinh. Đội thanh niên tuyên truyền võ trang và tổ công tác chính trị của thị ủy phải mượn loa phóng thanh của nhà chùa tuyên truyền về tình hình cách mạng, chính sách của mặt trận dân tộc giải phóng và kêu gọi toàn thể đồng bào hưởng ứng cuộc tổng tiến công và nổi dậy. Sau cuộc mít tinh, quần chúng tỏa ra các đường phố biến thành những cuộc tuần hành, một số đoàn kéo ngang qua trụ sở, công sở và đồn bót địch, hô vang các khẩu hiệu, kêu gọi ngụy quân ngụy quyền bỏ súng trở về với cách mạng.

Tại trường công nhân cơ điện tỉnh, hàng trăm học sinh nội trú con em các dân tộc đang học nghề, cũng đã nhanh chóng tràn ra đường phố và nhập vào đoàn tuần hành của đồng bào thị xã. Trước sân trường lá cờ ba que bị xé nát vụn vứt ra từng mảnh, cờ nửa đỏ nửa xanh rực rỡ tươi nguyên, phất phới tung bay trên đỉnh cốt.

Cách mạng đã thực sự là ngày hội của mỗi tầng lớp nhân dân ở khắp mọi vùng. Cùng lúc với cuộc nổi dậy ở thị xã, hàng vạn quần chúng từ H3, H4, H8, H10 và các vùng nông thôn ven thị xã đã đồng loạt xuống đường, thẳng hướng kéo về Buôn Ma Thuột, cùng chia lửa với nhân dân nội thị. Các hướng này đều do Ban thường vụ Đảng bộ các huyện trực tiếp chỉ đạo.

Ở hướng Bắc, ngay sau khi lực lượng võ trang tấn công các quận lỵ và làm chủ nhiều khu vực hai bên trục đường 14, đồng bào trong các vùng căn cứ H3, H4 và ven quận lỵ Buôn Hồ, Phú Nhơn đã nổi dậy bức rút các đồn bốt và ấp chiến lược địch. Bốn giờ sáng một một Tết nhân dân các khu dinh điền, buôn ấp vùng giải phóng, vùng tranh chấp ở Bắc-Nam đường 14 thuộc H4 lần lượt kéo nhau về các dinh điền Đạo tế, Từ cung⁽²⁾ tổ chức thành đoàn tiến về thị xã. Khi đoàn tiểu tình gần 6000 người đến ấp Cuôr Đăng thì chạm trán với gần một đại đội địa phương quân tại đây. Địch nổ súng, buộc quần chúng giải tán, đoàn biểu tình hô vang các khẩu hiệu, vẫn tiến về thị xã. Trước khí thế áp đảo của nhân dân, bọn lính phải dạt ra 2 bên đường, để mặc cho đoàn biểu tình tiếp tục tiến. Nhưng đoàn người tay không cầm cờ, hô khẩu hiệu đã làm cho bọn chỉ huy ác ôn tức tối. Những loạt đạn bắn tỉa của chúng đã nhằm vào hơn 30 cán bộ và đồng bào đi đầu. Mất mát đầu tiên này quá lớn, cũng không thể làm nhụt chí đồng bào ta, và biển người có thể vẫn cứ tiếp tục thẳng hướng đổ về Buôn Ma Thuột, nếu sau đó bọn chỉ huy địa phương quân khát máu Cuôr Đăng không ra lệnh cho lính xả súng bắn vào đoàn người. Biết tình thế không thể tiến thêm được nữa, đồng chí Hoàng Lâm (bí thư H3) cũng lãnh đạo đoàn ra lệnh rút về Từ Cung chờ phương án mới.

Ở hướng Nam, trước giờ mở màn cuộc tổng tiến công, quần chúng từ các xã Tây H10 và một số Buôn ven thị như: Ea Na, Ea Nai, Tulơ, CưMblim, K’măn, Cư Kô, Tăng Yú… đã chỉnh tề đội ngũ chuẩn bị kéo vào nhập thị. Ba giờ sáng một một Tết, đoàn biểu tình trên 2.500 người mang theo cờ, khẩu hiệu cồng chiêng rầm rập tiến qua ấp Ea Kao. Bọn địch ở đây hốt hoảng dàn ra mặt đường, xả súng vào giữa đoàn người. Đội vũ trang xung kích cánh Nam (V12) đi theo bảo vệ đoàn biểu tình nổ súng chống lại, nhưng lực lượng quá ít không ngăn chặn được sự đàn áp man rợ của địch. Đồng chí Ama Ba, Ama Đoan⁽³⁾ và hàng chục quần chúng hy sinh. Đoàn biểu tình không tiến thêm được nữa.