QUÂN VÀ DÂN GIO LINH – VƯƠN LÊN TỪ ĐẤT LỬA SAU NĂM 1972
Năm 1972 là một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử quê hương Gio Linh. Ngày 2/4/1972, Gio Linh cùng Cam Lộ được giải phóng, vùng giới tuyến và khu phi quân sự được khai thông. Trong những ngày đầu của chiến dịch, lực lượng bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích và quần chúng nhân dân đã phối hợp tiến công, giải phóng quận lỵ Gio Linh cùng nhiều địa bàn quan trọng.
Nhưng niềm vui giải phóng chưa kịp trọn vẹn thì quê hương lại bước vào những tháng ngày vô cùng khốc liệt. Sau khi mất phần lớn địa bàn Quảng Trị, đối phương tổ chức phản công quy mô lớn nhằm tái chiếm những vùng đã được giải phóng. Cuộc chiến đấu kéo dài trong năm 1972 khiến nhiều vùng đất Quảng Trị tiếp tục chịu bom đạn và những tổn thất nặng nề. Quân và dân Quảng Trị kiên cường giữ vùng giải phóng, trong khi cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị trở thành một trong những biểu tượng bi tráng của cuộc kháng chiến.
Đối với Gio Linh, sau những năm tháng chiến tranh ác liệt, nhiệm vụ trước mắt không chỉ là chiến đấu mà còn là giữ đất, giữ dân và từng bước gây dựng lại cuộc sống. Những làng quê bị chiến tranh tàn phá cần được khôi phục; đồng ruộng cần được khai phá; trường học, đường sá và các công trình dân sinh cần được xây dựng lại. Người dân trở về quê hương, bắt tay vào sản xuất với đôi bàn tay còn mang dấu vết của những năm tháng chiến tranh.
Trong hoàn cảnh đó, tinh thần của người Gio Linh một lần nữa được thể hiện rõ nét. Nếu trong chiến tranh, người dân đã kiên cường bám đất, bám làng để bảo vệ quê hương thì sau chiến tranh, chính họ lại là những người đi đầu trong việc khôi phục sản xuất, ổn định đời sống và xây dựng quê hương.
Những năm 1972–1975 là khoảng thời gian đặc biệt. Ở những vùng vừa được giải phóng, công việc khắc phục hậu quả chiến tranh được triển khai đồng thời với việc xây dựng chính quyền cách mạng, tổ chức sản xuất và chăm lo đời sống nhân dân. Trong lĩnh vực giáo dục, ngay sau ngày giải phóng, tỉnh Quảng Trị đã tổ chức các lớp bổ túc văn hóa cho người lớn và trẻ em tại Gio Linh, Cam Lộ và một số địa phương khác. Một trường sư phạm cấp tốc cũng được chuyển về Gio Lễ, Gio Linh để đào tạo giáo viên phục vụ vùng mới giải phóng.
Những lớp học đơn sơ trong những ngày đầu ấy mang một ý nghĩa đặc biệt. Sau chiến tranh, nhân dân không chỉ cần cơm ăn, áo mặc mà còn cần con chữ, kiến thức và niềm tin vào tương lai. Những người thầy, người cô cùng nhân dân dựng lại trường lớp; trẻ em trở lại học tập; người lớn được học văn hóa. Từng trang sách được mở ra cũng chính là từng bước đưa cuộc sống trở lại bình thường.
Trong khi đó, quân và dân Gio Linh vẫn phải đối mặt với những diễn biến phức tạp của chiến trường. Đến cuối năm 1974 và đầu năm 1975, quân và dân Quảng Trị tích cực chuẩn bị lực lượng, tiến công địch và mở rộng vùng làm chủ. Tháng 3/1975, chiến dịch giải phóng Quảng Trị diễn ra mạnh mẽ; đến ngày 19/3/1975, quân đội của chính quyền Sài Gòn rút khỏi Quảng Trị, tỉnh nhà được hoàn toàn giải phóng sau 21 năm chiến đấu.
Đại thắng mùa Xuân năm 1975 mở ra một trang sử mới. Đất nước thống nhất, nhân dân Gio Linh không còn phải sống trong cảnh chia cắt, chiến tranh và bom đạn. Từ đây, nhiệm vụ lớn nhất của quê hương là hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, ổn định đời sống và xây dựng cuộc sống mới.
Những năm đầu sau ngày đất nước thống nhất là thời kỳ đầy khó khăn. Cơ sở vật chất nghèo nàn, ruộng đồng bị chiến tranh tàn phá, bom mìn còn sót lại, nhiều gia đình chịu hậu quả nặng nề. Nhiều người con của quê hương đã hy sinh hoặc mang trên mình thương tật. Nhiệm vụ khắc phục hậu quả chiến tranh vì thế trở thành công việc lâu dài và nặng nề đối với toàn Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Gio Linh.
Thế nhưng, từ trong gian khó, tinh thần “đất lửa vươn lên” ngày càng được khẳng định. Người dân khai hoang phục hóa ruộng đồng, khôi phục sản xuất nông nghiệp, xây dựng các công trình phục vụ dân sinh. Những người từng chiến đấu trở về tiếp tục lao động; những người mẹ, người vợ từng chịu mất mát tiếp tục nuôi dưỡng con cháu; thế hệ trẻ bắt đầu hành trình học tập và xây dựng tương lai.
Sau năm 1975, huyện Gio Linh từng bước được tổ chức lại và xây dựng chính quyền, các đơn vị hành chính, trường học, cơ sở y tế và hệ thống phục vụ đời sống nhân dân. Theo lịch sử hình thành của địa phương, sau năm 1975 huyện Gio Linh có 20 xã; qua các giai đoạn tiếp theo, địa giới hành chính tiếp tục được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu phát triển.
Nhìn lại chặng đường từ năm 1972 đến những năm đầu sau ngày đất nước thống nhất, lịch sử Gio Linh không chỉ được viết bằng những chiến công trên chiến trường mà còn bằng những ngày lao động bền bỉ để hồi sinh quê hương.
Đó là hình ảnh những người dân trở lại trên mảnh ruộng từng bị bom đạn cày xới; những lớp học được dựng lên giữa vùng đất còn nhiều dấu tích chiến tranh; những con đường dần được mở rộng; những mái nhà mới mọc lên bên những xóm làng từng chịu nhiều mất mát.
Có thể nói, sự hồi sinh của Gio Linh sau chiến tranh chính là một chiến thắng khác – chiến thắng của ý chí sống, ý chí dựng xây và khát vọng hòa bình.
Ngày nay, khi đứng trên những con đường mới, nhìn những cánh đồng xanh tốt, trường học khang trang và những khu dân cư ngày càng đổi mới, mỗi người dân Gio Linh có quyền tự hào về chặng đường mà các thế hệ cha anh đã đi qua. Từ một vùng đất từng là chiến trường ác liệt, Gio Linh đang từng bước trở thành một quê hương năng động, nghĩa tình và giàu sức sống.
Lịch sử ấy nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng: hòa bình không tự nhiên mà có; cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Vì vậy, gìn giữ truyền thống, chăm lo gia đình chính sách, giáo dục thế hệ trẻ, đoàn kết xây dựng quê hương và chung sức phát triển kinh tế – xã hội chính là cách thiết thực để tri ân quá khứ.
Từ đất lửa Gio Linh năm xưa đến quê hương Gio Linh hôm nay – một hành trình của chiến đấu, hy sinh, hồi sinh và phát triển. Những người đi trước đã giữ lại quê hương bằng máu xương; thế hệ hôm nay có trách nhiệm xây dựng quê hương bằng trí tuệ, sức trẻ, tinh thần đoàn kết và khát vọng vươn lên.
