Quân và dân Nam Bộ mở đầu kháng chiến chống thực dân Pháp

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 giành thắng lợi, ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh trịnh trọng đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Một kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam chính thức mở ra – kỷ nguyên độc lập, tự do.

Tuy nhiên, nền độc lập non trẻ lập tức bị đe dọa. Với âm mưu tái chiếm Việt Nam đã được chuẩn bị từ trước, lại có sự hậu thuẫn của quân đội Anh, đêm 22 rạng sáng 23 tháng 9 năm 1945, thực dân Pháp bí mật nổ súng, đánh chiếm nhiều mục tiêu trọng yếu tại Sài Gòn. Hành động đó đã mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam lần thứ hai của thực dân Pháp.

Trước tình thế ấy, quân và dân Sài Gòn – Chợ Lớn đã nhất tề đứng dậy. Không chần chừ, không do dự, Nhân dân Nam Bộ quyết tâm bảo vệ chính quyền cách mạng và nền độc lập vừa mới giành được bằng chính xương máu của mình.

Sáng ngày 23 tháng 9 năm 1945, các đơn vị tự vệ, thanh niên xung phong đồng loạt nổ súng, chiến đấu quyết liệt ở nhiều địa bàn. Cùng thời điểm đó, tại một ngôi nhà trên đường Cây Mai (nay là đường Nguyễn Trãi), Xứ ủy và Ủy ban nhân dân Nam Bộ họp khẩn cấp, quyết định vừa tổ chức đánh địch, vừa báo cáo và xin chỉ thị của Chính phủ Trung ương; đồng thời thành lập Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ và Ủy ban Kháng chiến Sài Gòn – Chợ Lớn.

Thực hiện nghị quyết của Hội nghị đường Cây Mai, các Ủy ban kháng chiến đã lãnh đạo Nhân dân toàn thành phố tổng đình công, bãi thị, bãi khóa, không hợp tác với địch. Chiến lũy, chướng ngại vật được dựng lên khắp nơi. Các đội tự vệ, vũ trang công đoàn, công an xung phong kiên cường chiến đấu, gây cho quân Pháp nhiều tổn thất, bước đầu làm phá sản ý đồ “đánh nhanh, thắng nhanh” của chúng.

Ngay trong đêm 23 tháng 9, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận được điện của Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ và hoàn toàn nhất trí với quyết định phát động kháng chiến. Sáng ngày 24 tháng 9, Đài Tiếng nói Việt Nam truyền đi bức điện của Chính phủ, kêu gọi đồng bào Nam Bộ đứng lên kháng chiến, quyết tâm bảo vệ nền độc lập của Tổ quốc.

Hưởng ứng lời kêu gọi thiêng liêng ấy, sáng 24 tháng 9, Nhân dân và du kích các khu vực Xóm Chiếu, Khánh Hội, Tân Thuận kéo về khu Cầu Quây, bốt số 6 và các vị trí địch chiếm đóng quanh bến Nhà Rồng. Dù bị quân Pháp và quân Anh nổ súng bắn thẳng vào đoàn người biểu tình, gây nhiều thương vong, Nhân dân vẫn không lùi bước. Quần chúng kiên cường bao vây đồn bốt, phá rào, ném lựu đạn, thu vũ khí của địch để tiếp tục chiến đấu, buộc đối phương phải đầu hàng và giải thoát hàng chục thanh niên bị giam giữ.

Cùng lúc đó, tại các khu vực cầu Mắc Mahông, cầu Kiện, cầu Bông, cầu Thị Nghè, cầu Muối…, lực lượng du kích và tự vệ chiến đấu quyết liệt, gây cho quân Pháp nhiều thiệt hại, làm rối loạn thế trận của địch trong thành phố.

Cuộc chiến đấu anh dũng của quân và dân Sài Gòn – Chợ Lớn nói riêng, của Nam Bộ nói chung đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của đồng bào, chiến sĩ cả nước. Nam Bộ trở thành tuyến đầu, là nơi nổ phát súng đầu tiên mở màn cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc Việt Nam.

Trong hoàn cảnh vô cùng gian nan, khi chính quyền cách mạng còn non trẻ, lực lượng vũ trang còn thiếu thốn, nhưng với tinh thần “Độc lập hay là chết”, các chiến sĩ tự vệ công nhân, thanh niên, công an xung phong và toàn thể Nhân dân Nam Bộ đã sáng tạo nhiều cách đánh linh hoạt, kiên quyết cầm chân và tiêu hao sinh lực địch. Cuộc chiến đấu ấy không chỉ kìm giữ quân Pháp trong thành phố suốt một thời gian dài, mà còn giáng đòn mạnh mẽ đầu tiên vào âm mưu xâm lược của chúng, tạo điều kiện cho cả nước chuẩn bị bước vào cuộc kháng chiến lâu dài.

Ngày 23 tháng 9 năm 1945 đi vào lịch sử như Ngày Nam Bộ kháng chiến – ngày mở đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của Nhân dân Việt Nam, biểu tượng rực sáng của lòng yêu nước, tinh thần quật cường và ý chí quyết chiến, quyết thắng để bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc.