QUÂN VÀ DÂN QUẢNG TRỊ TRƯỚC NĂM 1945 – NHỮNG HẠT MẦM CÁCH MẠNG TRÊN QUÊ HƯƠNG

Trước năm 1945, Quảng Trị là vùng đất giàu truyền thống yêu nước, nơi nhân dân phải chịu sự áp bức, bóc lột của chế độ thực dân, phong kiến nhưng chưa bao giờ khuất phục trước kẻ thù. Từ các làng quê, vùng đồng bằng đến miền núi, tinh thần yêu nước được hun đúc qua nhiều thế hệ và từng bước chuyển thành phong trào đấu tranh cách mạng. Những năm đầu thế kỷ XX, nhiều sĩ phu, thanh niên và quần chúng yêu nước ở Quảng Trị đã tích cực tìm kiếm con đường cứu nước, tham gia các phong trào chống thực dân, đấu tranh đòi quyền sống, quyền được học tập và quyền lợi của người lao động. Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, ánh sáng của chủ nghĩa Mác – Lênin và đường lối cách mạng của Đảng từng bước được truyền bá vào Quảng Trị, tạo điều kiện để phong trào cách mạng ở địa phương phát triển. Các cơ sở Đảng và tổ chức quần chúng lần lượt được xây dựng, cán bộ cách mạng bám dân, bám làng, tuyên truyền, vận động nhân dân đoàn kết, đấu tranh chống áp bức, bóc lột và xây dựng lực lượng cách mạng.

Trong những năm 1930–1931, phong trào đấu tranh của nhân dân Quảng Trị có bước phát triển mới. Công nhân, nông dân, thanh niên và các tầng lớp nhân dân tham gia nhiều hoạt động đấu tranh với những hình thức phù hợp, thể hiện tinh thần yêu nước và ý thức đấu tranh vì quyền lợi của nhân dân. Dù bị thực dân Pháp đàn áp, bắt bớ và khủng bố, nhiều cơ sở cách mạng vẫn tìm cách duy trì hoạt động. Những người cách mạng hoạt động bí mật, gây dựng cơ sở trong nhân dân, truyền bá chủ trương của Đảng và vận động quần chúng tham gia phong trào. Trong giai đoạn 1936–1939, khi tình hình chính trị có những thay đổi, phong trào đấu tranh ở Quảng Trị có điều kiện phát triển rộng hơn. Nhân dân tham gia các cuộc vận động dân sinh, dân chủ, đấu tranh đòi các quyền lợi thiết thực, qua đó ngày càng nâng cao nhận thức chính trị và tạo điều kiện xây dựng lực lượng cách mạng.

Từ năm 1939, tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến động, thực dân Pháp tăng cường đàn áp phong trào cách mạng. Các tổ chức cách mạng ở Quảng Trị phải chuyển mạnh sang hoạt động bí mật. Cán bộ cách mạng dựa vào nhân dân để bảo vệ cơ sở, duy trì liên lạc, tuyên truyền, vận động quần chúng và chuẩn bị lực lượng cho thời cơ mới. Nhiều gia đình trở thành nơi che chở cán bộ; nhiều thanh niên tham gia làm liên lạc, đưa tin; những người thông thạo địa hình giúp cán bộ di chuyển giữa các cơ sở; nhân dân đóng góp lương thực, nơi ở và các điều kiện cần thiết để duy trì hoạt động cách mạng. Chính sự che chở của nhân dân đã giúp nhiều cơ sở cách mạng vượt qua những thời kỳ bị truy lùng, khủng bố.

Đặc biệt, từ năm 1941 đến năm 1945, phong trào cách mạng ở Quảng Trị tiếp tục được củng cố, hướng mạnh vào việc xây dựng lực lượng chính trị trong quần chúng, tổ chức các đoàn thể cứu quốc và chuẩn bị lực lượng cho Tổng khởi nghĩa. Thanh niên được tập hợp, tuyên truyền và rèn luyện; phụ nữ, nông dân và các tầng lớp nhân dân được vận động tham gia các tổ chức cứu quốc. Lực lượng tự vệ từng bước được xây dựng để bảo vệ cơ sở và hỗ trợ phong trào. Các đội viên tự vệ, thanh niên và quần chúng cách mạng vừa tham gia sản xuất, vừa bí mật luyện tập, canh gác, đưa tin, bảo vệ cán bộ và chuẩn bị điều kiện khi thời cơ cách mạng xuất hiện.

Khi Nhật đảo chính Pháp ngày 9/3/1945, tình hình cách mạng chuyển biến nhanh chóng. Trước thời cơ mới, các cơ sở cách mạng ở Quảng Trị tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân, củng cố lực lượng và chuẩn bị cho việc giành chính quyền. Những người từng tham gia phong trào cách mạng trong nhiều năm trở thành lực lượng nòng cốt, cùng đông đảo quần chúng đứng lên khi thời cơ đến. Từ các làng quê, thị trấn đến những địa bàn khác trong tỉnh, nhân dân tích cực hưởng ứng phong trào cách mạng, tham gia mít tinh, biểu tình, giành chính quyền và bảo vệ thành quả cách mạng.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thắng lợi đã mở ra một trang sử mới đối với Quảng Trị. Những người dân từng chịu cảnh áp bức nay trở thành người làm chủ quê hương. Thắng lợi ấy không phải là kết quả của một thời gian ngắn mà là thành quả của cả quá trình bền bỉ xây dựng cơ sở, tuyên truyền, vận động quần chúng và đấu tranh cách mạng trong nhiều năm. Từ những cán bộ hoạt động bí mật, những thanh niên làm liên lạc, những người tham gia tự vệ đến những người mẹ, người cha âm thầm che chở cán bộ, mỗi người đều góp một phần sức lực vào sự nghiệp chung.

Nhìn lại chặng đường trước năm 1945, có thể thấy sức mạnh của cách mạng Quảng Trị bắt nguồn từ sự gắn bó giữa Đảng với nhân dân, từ lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết của các tầng lớp nhân dân. Những hạt mầm cách mạng được gieo trên quê hương qua nhiều năm tháng đã từng bước bén rễ, phát triển thành phong trào rộng lớn, tạo tiền đề quan trọng để nhân dân Quảng Trị cùng cả nước đứng lên giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám. Đây cũng là nền tảng để quân và dân Quảng Trị tiếp tục bước vào những cuộc kháng chiến trường kỳ sau đó, viết nên truyền thống cách mạng kiên cường của quê hương.