Quảng Bình – tuyến lửa trên đường ra trận

Trong những năm tháng chiến tranh, có những vùng đất không phải là nơi diễn ra những trận đánh lớn nhất, nhưng lại trở thành mắt xích không thể thiếu trên con đường đưa sức người, sức của từ hậu phương ra tiền tuyến. Quảng Bình là một vùng đất như thế. Nằm ở vị trí nối liền miền Bắc với miền Nam, Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn quan trọng của tuyến vận tải chiến lược trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Từ những con đường trên đất liền đến những tuyến đường qua sông, qua biển, từ những bến phà đến những cung đường Trường Sơn, nơi đây từng ngày chứng kiến những đoàn xe, đoàn người hướng về phía Nam. Và cũng chính vì thế, Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá ác liệt. Người dân nơi đây vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa tìm mọi cách để giữ cho những tuyến đường ra trận không bị ngừng lại.

Những năm chiến tranh, trên bản đồ Việt Nam, Quảng Bình chỉ là một dải đất không quá rộng. Nhưng vị trí của vùng đất này lại đặc biệt quan trọng. Phía Bắc là miền Bắc xã hội chủ nghĩa, phía Nam là chiến trường đang diễn ra cuộc chiến tranh ác liệt. Vì vậy, mọi con đường đi về phía Nam đều mang theo một nhiệm vụ lớn: đưa bộ đội, vũ khí, lương thực và các phương tiện cần thiết vào chiến trường. Những đoàn quân hành quân qua Quảng Bình, những đoàn xe tiếp tục đi về phía Nam và những người dân làm nhiệm vụ vận tải, bảo đảm giao thông đã biến nơi đây thành một tuyến giao thông quan trọng trong cuộc chiến.

Nhưng con đường ra trận ấy không phải lúc nào cũng thông suốt. Máy bay Mỹ thường xuyên đánh phá các tuyến giao thông, cầu đường, bến phà, kho tàng và những địa điểm được cho là có hoạt động vận chuyển. Bom có thể trút xuống bất cứ lúc nào. Một cây cầu vừa sửa xong có thể lại bị đánh sập. Một đoạn đường vừa được san lấp lại xuất hiện thêm những hố bom. Những chuyến xe phải tranh thủ chạy vào ban đêm, còn ban ngày nhiều người phải tìm cách ngụy trang, sửa đường và bảo đảm giao thông. Trong hoàn cảnh ấy, giữ được một con đường thông suốt cũng là một nhiệm vụ chiến đấu.

Có lẽ hình ảnh dễ khiến người ta nhớ đến Quảng Bình thời chiến là những bến phà và những con đường đầy bom đạn. Trong đó, phà Long Đại là một địa danh tiêu biểu. Đây từng là một điểm vượt sông quan trọng trên tuyến đường vận tải chi viện cho chiến trường miền Nam. Những chuyến phà phải liên tục đưa người và phương tiện qua sông trong điều kiện máy bay địch thường xuyên đánh phá. Mỗi lần một đoàn xe xuống phà là một lần những người làm nhiệm vụ ở bến phải đối mặt với hiểm nguy. Họ biết máy bay có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, nhưng công việc vẫn phải tiếp tục, bởi phía bên kia dòng sông là con đường mà những đoàn quân đang chờ để đi vào chiến trường.

Không chỉ có những người trực tiếp lái xe hay điều khiển phà. Phía sau mỗi chuyến xe còn có rất nhiều con người khác. Đó là những thanh niên xung phong mở đường, những công nhân giao thông sửa cầu, sửa đường, những dân công vận tải, những chiến sĩ công binh, những người dân địa phương làm nhiệm vụ dẫn đường, cứu thương và bảo đảm hậu cần. Có những người làm việc bên đường hàng ngày nhưng tên tuổi không được nhắc đến trong những câu chuyện lớn. Công việc của họ đôi khi chỉ là lấp một hố bom, dựng lại một đoạn cầu, kéo một chiếc xe bị hỏng khỏi đường hoặc tìm cách đưa một đoàn xe vượt qua khu vực bị đánh phá. Nhưng nếu những công việc ấy không được thực hiện, con đường ra trận sẽ bị cắt đứt.

Quảng Bình vì thế không chỉ là nơi đưa người và hàng hóa đi qua, mà còn là nơi con người phải trực tiếp đứng lên bảo vệ từng mét đường. Những người dân vốn chỉ quen với ruộng đồng, những thanh niên còn rất trẻ, những người phụ nữ vốn làm công việc gia đình đã bước vào một hoàn cảnh khác. Họ trở thành dân quân, thanh niên xung phong, người vận tải, người cứu thương hoặc người làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông. Chiến tranh khiến cuộc sống của họ thay đổi, nhưng cũng chính trong hoàn cảnh ấy, nhiều người đã thể hiện một sức chịu đựng đáng kinh ngạc.

Có những con đường ngày nay chúng ta đi qua rất bình thường. Một chiếc xe chạy trên đường, một cây cầu nối hai bờ sông, một tuyến giao thông nối các vùng quê. Nhưng trong chiến tranh, để một đoàn xe có thể đi qua một đoạn đường như vậy đôi khi cần đến rất nhiều người. Sau một trận bom, người ta phải nhanh chóng dọn đất đá, san lấp hố bom và khôi phục mặt đường. Nếu có người bị thương, những người khác phải tìm cách cứu chữa. Nếu phương tiện bị hỏng, phải sửa ngay tại chỗ. Công việc được thực hiện trong sự khẩn trương bởi mọi người đều hiểu rằng một giờ đường bị tắc có thể ảnh hưởng đến cả một tuyến vận tải.

Đó là lý do Quảng Bình được nhắc đến như một “tuyến lửa”. Cái tên ấy không chỉ xuất phát từ số lượng bom đạn mà vùng đất phải hứng chịu. Nó còn phản ánh vai trò của Quảng Bình trong hệ thống chi viện chiến trường. Ở nơi đây, hậu phương và tiền tuyến gần như gặp nhau. Những gì được chuẩn bị ở miền Bắc được chuyển qua những tuyến đường của Quảng Bình để tiếp tục đi về phía Nam. Những người lính từ miền Bắc cũng đi qua vùng đất này để vào chiến trường. Vì vậy, Quảng Bình trở thành một phần của hành trình dài mà mỗi đoàn quân, mỗi chuyến hàng phải trải qua.

Nhưng khi kể về Quảng Bình thời chiến, sẽ thật thiếu sót nếu chỉ nói đến những con đường và những chuyến xe. Ở phía sau tuyến lửa ấy là những gia đình. Những người mẹ có con đi bộ đội. Những người vợ có chồng vào chiến trường. Những đứa trẻ lớn lên trong những năm tháng thường xuyên nghe tiếng máy bay và tiếng bom. Có những người vừa tiễn người thân lên đường đã phải quay trở lại với công việc hàng ngày, bởi cuộc sống không thể dừng lại. Có những người phải sơ tán, có người mất nhà cửa, có người mất người thân. Nhưng giữa tất cả những mất mát ấy, cuộc sống vẫn phải tiếp tục.

Có lẽ điều đáng nhớ nhất về Quảng Bình không phải là vùng đất này đã hứng chịu bao nhiêu bom đạn, mà là sau mỗi lần bị đánh phá, con người lại tìm cách khôi phục cuộc sống và con đường. Một cây cầu bị phá thì tìm cách sửa lại. Một đoạn đường bị bom cày nát thì lại san lấp. Một chuyến xe bị đánh trúng thì những chuyến xe khác vẫn phải tiếp tục. Chính sự bền bỉ ấy đã giúp tuyến vận tải không dễ dàng bị cắt đứt.

Trong những năm chiến tranh, đường Trường Sơn là tuyến vận tải chiến lược đặc biệt quan trọng. Quảng Bình nằm ở phía Bắc của khu vực Trường Sơn và là một trong những địa bàn quan trọng kết nối hậu phương miền Bắc với hệ thống đường vận tải vào chiến trường. Từ đây, những con đường tiếp tục xuyên qua núi rừng, đi về phía Nam. Những người lính và những đoàn xe đi trên các cung đường ấy không chỉ mang theo vũ khí, lương thực và trang thiết bị mà còn mang theo sự chi viện của hậu phương đối với tiền tuyến.

Và vì thế, khi nhắc đến những chiến thắng trên chiến trường miền Nam, chúng ta cũng cần nhớ đến những vùng đất ở phía sau đã góp phần tạo nên điều kiện để những chiến thắng ấy có thể diễn ra. Một trận đánh không chỉ bắt đầu khi tiếng súng vang lên. Nó bắt đầu từ những chuyến xe rời hậu phương, từ những kho hàng được chuẩn bị, từ những con đường được mở và từ những người đã giữ cho con đường ấy không bị đứt.

Quảng Bình là một phần của câu chuyện ấy.

Một vùng đất hẹp giữa núi và biển.

Một vùng đất phải chịu đựng nhiều năm bom đạn.

Một vùng đất có những cây cầu, bến phà và con đường từng trở thành mục tiêu đánh phá.

Nhưng cũng là một vùng đất có những con người đã không để những tuyến đường ra trận bị bỏ lại.

Ngày nay, khi đi qua Quảng Bình, chúng ta có thể nhìn thấy những con đường rộng rãi, những cây cầu hiện đại và những khu dân cư bình yên. Những dấu tích của chiến tranh nhiều nơi đã được thay thế bằng một cuộc sống mới. Nhưng ở những địa danh như phà Long Đại, đường Trường Sơn và các di tích trên tuyến lửa, ký ức về một thời vẫn còn được lưu giữ.

Những địa danh ấy nhắc chúng ta rằng một con đường không chỉ được đo bằng chiều dài của nó.

Có những con đường được đo bằng những bước chân của người lính.

Bằng những chuyến xe vượt qua bom đạn.

Bằng những hố bom được lấp lại trong đêm.

Bằng những người đã hy sinh để giữ cho đoàn xe tiếp tục đi.

Và bằng cả sự chờ đợi của những gia đình ở phía sau.

Quảng Bình đã từng là một tuyến lửa như thế.

Nhưng hôm nay, điều chúng ta nhìn thấy ở Quảng Bình không còn là những đoàn xe đi trong đêm dưới ánh pháo sáng, không còn những người thanh niên phải cúi mình sửa đường giữa những hố bom. Thay vào đó là những con đường nối những miền quê, những chuyến xe đi trong ánh sáng ban ngày và những người trẻ có thể tự do học tập, làm việc, trở về nhà.

Có lẽ đó chính là cách bình yên trả lời cho chiến tranh.

Những con đường từng đưa người ra trận hôm nay đưa con người trở về với cuộc sống.

Và khi nhìn một con đường bình thường của Quảng Bình hôm nay, chúng ta có thể nhớ rằng đã từng có một thời, để giữ cho con đường ấy không bị cắt đứt, rất nhiều con người đã phải đứng giữa “tuyến lửa”.

Họ không phải lúc nào cũng có tên trong những trang sử lớn.

Nhưng dấu chân của họ vẫn còn trên những con đường.

Quảng Bình – một vùng đất từng đi qua chiến tranh bằng bom đạn, nhưng đã đi vào lịch sử bằng sức chịu đựng của con người. Một tuyến lửa trên đường ra trận, và cũng là một chứng tích về sức mạnh của hậu phương trong những năm tháng đất nước chưa có hòa bình.