Quàng Đôn, người con dân tộc Thái ưu tú ở Sơn La

Quàng Đôn, tên thật là Quàng Văn Đức (1925-1977) là một trong những người con dân tộc Thái ưu tú ở Sơn La, sớm giác ngộ cách mạng và có nhiều đóng góp quan trọng cho sự nghiệp giải phóng dân tộc cũng như xây dựng quê hương.

Năm 1943, ông tham gia Tổ Thanh niên cứu quốc ở tỉnh lỵ Sơn La, một trong những tổ chức cách mạng đầu tiên của tỉnh. Cùng các đồng chí của mình, ông tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân đấu tranh chống áp bức, giảm sưu thuế và xây dựng cơ sở cách mạng trong quần chúng.

Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông Quàng Đôn trực tiếp tham gia giành chính quyền ở Thuận Châu. Rạng sáng ngày 22/8/1945, theo sự phân công của Ban khởi nghĩa, ông cùng đồng chí Đỗ Trọng Thát và 20 chiến sĩ từ Mường La tiến lên Thuận Châu. Ngày 23/8/1945, quân khởi nghĩa bao vây châu đường Thuận Châu. Tri châu Bạc Cầm Quý phải đầu hàng, trao nộp ấn tín và giải tán binh lính, chính quyền cách mạng được thành lập, đánh dấu sự kiện quan trọng trong phong trào cách mạng ở Sơn La.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, tháng 10/1945, ông được giao giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban cách mạng lâm thời châu Mường La kiêm Phó Chủ nhiệm Châu bộ Việt Minh. Khi thực dân Pháp tái chiếm Sơn La, ông tiếp tục tham gia kháng chiến, là một thành viên trong Đội Chiến Thắng hoạt động bí mật tại Mường La và các vùng lân cận. Với tinh thần kiên cường, gần gũi nhân dân và hết lòng vì cách mạng, ông đã góp phần xây dựng cơ sở kháng chiến, vận động đồng bào nuôi giấu cán bộ, bảo vệ và hỗ trợ lực lượng cách mạng.

Ông Quàng Đôn còn được nhiều người biết đến với vai trò người phiên dịch bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Lễ mít-tinh ở Thuận Châu năm 1959. Nhờ vốn hiểu biết sâu sắc về tiếng nói và văn hóa dân tộc Thái, ông đã chuyển tải chính xác, sinh động những lời căn dặn của Bác Hồ đến đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Hình ảnh ông đứng bên cạnh Bác Hồ, phiên dịch tại buổi mít-tinh lịch sử, đã trở thành một dấu ấn đáng nhớ trong lịch sử địa phương.

Bên cạnh hoạt động cách mạng, ông còn có nhiều đóng góp trong lĩnh vực văn hóa, lịch sử và phát thanh. Trên cương vị Trưởng Ban nghiên cứu lịch sử Đảng khu Tây Bắc, Giám đốc Đài Phát thanh Tây Bắc và sau này là Giám đốc Đài Phát thanh Sơn La, ông luôn quan tâm gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đặc biệt là văn hóa Thái.

Với những cống hiến cho cách mạng và quê hương, năm 2000 ông được Chủ tịch nước truy tặng Huân chương Độc lập hạng Ba. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là tấm gương sáng về lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và trách nhiệm của thế hệ thanh niên các dân tộc Tây Bắc đối với Tổ quốc.

Ảnh: Ông Quàng Đôn và vợ là bà Hà Thị Hom, cán bộ cách mạng hoạt động ở vùng Mộc Hạ trong kháng chiến chống Pháp. Sau bà Hom là Thẩm phán Tòa án Khu tự trị Tây Bắc; Ủy viên Ủy ban Viện Kiểm sát khu tự trị Tây Bắc