Quăng thân vào bánh thép: Khúc tráng ca trên dốc núi Điện Biên

Sinh ra ở vùng đất Nông Cống (Thanh Hóa), tuổi thơ của Tô Vĩnh Diện sớm chịu nhiều cay đắng khi mới 8 tuổi đã phải đi ở đợ, làm tá điền cho địa chủ. Chính những năm tháng tủi nhục ấy đã tôi luyện nên một tinh thần thép cùng lòng căm thù giặc sâu sắc. Năm 1949, người thanh niên xứ Thanh lên đường nhập ngũ và nhanh chóng trở thành một tiểu đội trưởng pháo cao xạ 37mm kiên cường, luôn nhận về mình những phần việc gian khổ nhất.

Đầu năm 1954, để chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ, bộ đội ta nhận lệnh kéo những khẩu pháo nặng hàng tấn qua hàng trăm kilômét núi cao vực sâu. Nhưng ngay khi pháo đã vào vị trí, phương châm tác chiến bất ngờ chuyển từ "Đánh nhanh thắng nhanh" sang "Đánh chắc tiến chắc". Mệnh lệnh kéo pháo ra được phát đi. Nếu đường kéo pháo vào đã gian nan thì đường kéo pháo ra qua những con dốc ngút ngàn như dốc Chuối, dốc Ba Tời lại là thử thách tàn khốc giữa ranh giới sống chết.

Đêm 01 tháng 02 năm 1954, sương mù bao phủ rừng Pá Có. Trời tối như hũ nút, đường trơn như mỡ và độ dốc dựng đứng nghiêng về phía vực sâu. Tô Vĩnh Diện cùng đồng đội căng mình giữ vị trí lái càng – nhiệm vụ hiểm nguy nhất vì pháo có thể chồm lên đè bẹp người lái bất cứ lúc nào. Khẩu pháo cao xạ số hiệu 510681 nặng hơn 2,4 tấn nhích từng xentimét trong tiếng thở dốc và sức ghim căng của hàng chục con người.

Bất ngờ, một loạt pháo địch bắn gầm rú phía Mường Thanh. Giữa lúc căng thẳng tột độ, dây tời đứt phựt!

Sức nặng hơn hai tấn sắt thép mất kiểm soát, cuốn phăng các cọc chèn, lao đổ dốc ầm ầm. Đồng chí lái pháo đi cùng bị hất văng xuống suối. Phía trước là khúc ngoặt gắt ôm lấy vực sâu đen ngòm, nếu khẩu pháo rơi xuống, không chỉ tài sản vô giá của quân đội bị hủy hoại mà toàn bộ đội hình kéo pháo phía dưới cũng sẽ bị đè bẹp.

Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc ấy, không một chút đắn đo, Tô Vĩnh Diện gầm lên giữa đêm đen: "Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo!"

Anh buông tay lái, dồn toàn bộ tàn lực xông thẳng về phía trước, đem chính thân mình quăng vào dưới bánh xe pháo đang lao dốc.

Khối thép khổng lồ chệch hướng, khựng lại và tựa chặt vào vách đá ngay sát mép vực. Khẩu pháo được cứu nguyên vẹn. Nhưng người con ưu tú 26 tuổi của quê hương Thanh Hóa đã bị bánh xe pháo đè nặng. Khi đồng đội hoảng hốt bế anh ra, đôi mắt anh đã mờ đi, thở từng hơi yếu ớt. Lời trăn trối cuối cùng của anh trước khi trút hơi thở cuối cùng khiến ai nấy đều nghẹn ngào: "Pháo có việc gì không các đồng chí?"

Tô Vĩnh Diện hy sinh, nhưng hành động "nguyện làm tấm chèn bằng xương bằng thịt" của anh đã thổi bùng lên ngọn lửa quyết chiến quyết thắng trên toàn mặt trận, trở thành biểu tượng bất tử cho ý chí sắt đá của thế hệ "thời hoa lửa" Điện Biên.