“Quảng Trị- Những dòng sông huyền thoại”
Gần 50 năm sau ngày thống nhất, đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải (huyện Vĩnh Linh và huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị) đã trở thành “nhân chứng lịch sử”, từng mang trên mình nỗi đau chia cắt đất nước. Nơi đây từng có những trận chiến ác liệt trong mưa bom, bão đạn và cũng có những trận chiến ác liệt nhưng không một tiếng súng... Vượt qua chiến tranh, đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải hôm nay trở thành biểu tượng của khát vọng hòa bình, đất lửa Quảng Trị đang chuyển mình mạnh mẽ trên con đường hội nhập, phát triển.Sông Bến Hải, cầu Hiền Lương là ranh giới giữa hai huyện Gio Linh và Vĩnh Linh, thế nhưng, trong suốt hơn 2 chục năm (1954-1975), nơi đây đã trở thành ranh giới chia đôi hai miền Nam - Bắc của đất nước. Theo Hiệp định Geneve ngày 20/7/1954, vĩ tuyến 17, sông Bến Hải được chọn làm giới tuyến quân sự tạm thời; sau 2 năm sẽ thực hiện cuộc Tổng tuyển cử để thống nhất đất nước Việt Nam (dự định vào tháng 7/1956). Vậy mà, cả dân tộc phải thực hiện một cuộc trường chinh kéo dài hơn 20 năm đấu tranh gian khổ để thống nhất đất nước.
“Cách một dòng sông mà đó thương đây nhớ - Cách một nhịp cầu mà duyên nợ cách xa” (thơ Vân Khánh), chỉ hai câu thơ nhưng đủ để thấm thía nỗi xót xa khi đôi dòng người Nam - Bắc bị chia cắt, gia đình ly tán chỉ bởi đôi bờ sông, bởi sự tai ương, nghiệt ngã của chiến tranh. Khắc họa lịch sử bi thương xung quanh dòng sông Bến Hải, cầu Hiền Lương, trong tác phẩm ký “Cắm cột mốc giới tuyến” và “Cầu ma”, nhà văn Nguyễn Tuân đã đếm từng nhịp cầu và xót xa trước số phận của những kiếp người đôi bờ Bến Hải. Ông gọi đó là “dòng sông không có đủ hai bờ”, là “sông tuyến” khi oằn mình gánh những oan khiên lịch sử.
Nơi đây từng có những trận chiến ác liệt trong mưa bom, bão đạn và cũng có những trận chiến ác liệt nhưng không một tiếng súng... Từ năm 1954 đến cuối năm 1964, đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải im tiếng súng, nhưng trong gần 11 năm ấy, cuộc đấu trí, đấu lý rất gay gắt, quyết liệt đã diễn ra giữa ta và địch bên lề giới tuyến 17. Những cuộc chiến đấu đặc biệt, như: đấu cờ, đấu loa phóng thanh, cuộc chiến về màu sơn của chiếc cầu... đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ, khi nhắc đến địa danh đặc biệt này.
