Quang Trung – Nguyễn Huệ: Người chỉ huy của những cuộc hành quân thần tốc

Trong lịch sử Việt Nam, hiếm có nhân vật nào trong một khoảng thời gian ngắn lại lập được nhiều chiến công quân sự lớn như Nguyễn Huệ.

Trong khoảng thời gian từ năm 1785 đến năm 1789, ông lần lượt đánh bại quân Xiêm ở Rạch Gầm – Xoài Mút, tiến quân ra Bắc, giải quyết tình trạng chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài và đặc biệt là cuộc hành quân thần tốc ra Bắc đầu năm 1789 để đánh bại quân Thanh tại Ngọc Hồi – Đống Đa.

Điều làm nên sự xuất chúng của Nguyễn Huệ không chỉ là ông thắng nhiều trận.

Đó là cách ông thắng.

Năm 1785, quân Xiêm can thiệp vào Đại Việt và đưa một lực lượng lớn vào vùng Gia Định. Nguyễn Huệ được giao chỉ huy lực lượng Tây Sơn chống lại quân Xiêm.

Trong khi đối phương có lực lượng mạnh và sử dụng nhiều chiến thuyền, Nguyễn Huệ không lựa chọn cách đối đầu trực diện ngay lập tức.

Ông quan sát địa hình.

Ông nghiên cứu dòng sông.

Ông tìm hiểu cách di chuyển của đối phương.

Và ông lựa chọn khu vực Rạch Gầm – Xoài Mút làm nơi quyết chiến.

Quân Tây Sơn bố trí lực lượng phục kích trên sông và hai bên bờ. Các chiến thuyền được bố trí thành nhiều bộ phận, vừa tạo thế bao vây vừa hình thành khả năng đánh từ nhiều hướng.

Khi quân Xiêm tiến vào khu vực phục kích, Nguyễn Huệ cho lực lượng chủ lực đồng loạt tấn công.

Một đạo quân lớn bị đặt vào thế bất lợi.

Thuyền chiến của quân Xiêm bị đánh từ nhiều phía.

Đội hình bị phá vỡ.

Trận Rạch Gầm – Xoài Mút trở thành một trong những chiến thắng thủy chiến nổi bật trong lịch sử Việt Nam. Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ghi nhận chiến thắng năm 1785 do Nguyễn Huệ chỉ huy đã đánh tan lực lượng quân Xiêm trên hướng Nam.

Nhưng đó mới chỉ là phần đầu trong chuỗi chiến công của Nguyễn Huệ.

Năm 1786, ông tiến quân ra Bắc.

Đây là thời điểm đất nước bị chia cắt và tình hình chính trị cực kỳ phức tạp.

Nguyễn Huệ không chỉ phải giải quyết vấn đề quân sự mà còn phải xử lý những vấn đề chính trị, quyền lực và sự phức tạp của Bắc Hà.

Ông tiến quân nhanh, đánh bại lực lượng đối phương và làm thay đổi cục diện chính trị trong thời gian ngắn.

Nhưng chiến công nổi bật nhất vẫn chưa đến.

Năm 1788, nhà Thanh đưa quân sang Đại Việt.

Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh, tạo điều kiện để một lực lượng quân Thanh tiến vào nước ta. Thăng Long rơi vào tay quân Thanh.

Tin cấp báo về đến Phú Xuân.

Đứng trước tình thế đó, Nguyễn Huệ quyết định hành động.

Ông lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung và lập tức tổ chức lực lượng tiến ra Bắc.

Đây là một trong những quyết định đáng chú ý nhất trong cuộc đời ông.

Tại sao?

Bởi vì thời gian cực kỳ ngắn.

Quân Thanh đã tiến vào Thăng Long.

Nếu để đối phương củng cố lực lượng, tổ chức phòng thủ và xây dựng hệ thống hậu cần, việc đánh bật họ sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Nguyễn Huệ hiểu rằng thời gian chính là một yếu tố quyết định.

Vì vậy, ông lựa chọn phương án hành quân thần tốc.

Đoàn quân tiến ra Bắc trong mùa đông, đúng dịp Tết.

Đây là một hành trình đặc biệt gian khổ.

Nhưng Quang Trung không chỉ thúc quân đi nhanh.

Ông còn tổ chức lực lượng, động viên tinh thần chiến đấu và xác định rõ mục tiêu.

Theo tư liệu của Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, cuộc hành quân từ Phú Xuân ra Thăng Long diễn ra trong một thời gian cực ngắn; từ cuối tháng 12 năm 1788 đến đầu tháng 1 năm 1789, quân Tây Sơn tiến nhanh về phía Bắc và tổ chức các trận đánh liên tiếp.

Điều đặc biệt là Quang Trung không chờ quân Thanh tiến sâu hơn nữa.

Ông chủ động tấn công.

Đêm mùng 3 Tết Kỷ Dậu, quân Tây Sơn tiến công Hạ Hồi.

Sau đó là Ngọc Hồi.

Tại Ngọc Hồi, quân Thanh tổ chức phòng thủ mạnh.

Quang Trung trực tiếp chỉ huy quân đội.

Quân Tây Sơn sử dụng những tấm khiên lớn, phối hợp lực lượng bộ binh và pháo binh để tiến công.

Trận đánh diễn ra quyết liệt.

Nhưng quân Tây Sơn từng bước phá vỡ hệ thống phòng thủ.

Trong khi đó, một hướng quân khác tiến vào khu vực Đống Đa.

Quân Thanh bị đánh bất ngờ và không kịp tổ chức lại lực lượng.

Thế trận nhanh chóng sụp đổ.

Tôn Sĩ Nghị phải bỏ chạy khỏi Thăng Long.

Quang Trung tiến vào kinh thành.

Điều đáng kinh ngạc là toàn bộ chiến dịch diễn ra trong thời gian rất ngắn.

Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ghi nhận mùa xuân năm 1789, trong khoảng 5 ngày đêm, quân Tây Sơn dưới sự chỉ huy của Quang Trung đã đánh bại quân Thanh và giải phóng Thăng Long.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cũng nhấn mạnh chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa là một trong những chiến công hiển hách của Quang Trung – Nguyễn Huệ; các nguồn của bảo tàng ghi nhận trong giai đoạn 1785–1789, Nguyễn Huệ đã lập chiến công ở Rạch Gầm – Xoài Mút và Ngọc Hồi – Đống Đa.

Nhưng nếu chỉ nói “ông đánh thắng quân Thanh” thì chưa nói hết sự xuất chúng của Quang Trung.

Điểm đáng chú ý nhất chính là tốc độ ra quyết định và tốc độ hành động.

Trong chiến tranh, đôi khi một ngày có thể thay đổi cục diện.

Quang Trung hiểu điều đó.

Ông biết rằng nếu chậm, quân Thanh sẽ củng cố lực lượng.

Nếu nhanh, đối phương sẽ chưa kịp thích nghi.

Vì vậy, ông biến tốc độ thành vũ khí.

Nhưng tốc độ đơn thuần không tạo nên chiến thắng.

Nếu chỉ thúc quân đi nhanh mà không có tổ chức, hậu cần và kế hoạch thì tốc độ sẽ biến thành hỗn loạn.

Quang Trung làm được điều khó hơn nhiều: kết hợp tốc độ với tổ chức.

Quân đội hành quân nhanh nhưng vẫn duy trì được đội hình.

Từng trận đánh được tính toán theo trình tự.

Đối phương bị đánh liên tục, không có thời gian hồi phục.

Đó chính là nghệ thuật tạo ra nhịp độ chiến dịch.

Một khi đối phương mất quyền chủ động, họ bắt đầu phản ứng theo hành động của mình.

Và khi một đội quân chỉ còn phản ứng, thay vì chủ động, khả năng chiến thắng sẽ giảm đi rất nhanh.

Quang Trung đã giành quyền chủ động đó.

Đây là điểm cho thấy tài năng đặc biệt của ông.

Ông không chỉ nhìn thấy một trận đánh.

Ông nhìn thấy toàn bộ chuỗi hành động.

Đánh Hạ Hồi để mở đường.

Đánh Ngọc Hồi để phá phòng tuyến.

Đánh Đống Đa để tạo áp lực vào Thăng Long.

Và cuối cùng tiến vào kinh thành.

Các hướng tiến công hỗ trợ lẫn nhau.

Đối phương không có đủ thời gian để tập trung lực lượng chống trả.

Đó là một chiến dịch được tổ chức với tốc độ rất cao nhưng vẫn có mục tiêu rõ ràng.

Một điểm xuất chúng khác của Quang Trung là khả năng tạo niềm tin cho quân đội.

Trong cuộc hành quân thần tốc, ông không chỉ ra lệnh.

Ông trực tiếp xuất hiện, động viên quân sĩ và thể hiện quyết tâm.

Một người chỉ huy muốn quân đội hành động với tốc độ cao phải có khả năng khiến binh sĩ tin rằng nhiệm vụ có thể hoàn thành.

Quang Trung đã làm được điều đó.

Ông biến một đạo quân đang hành quân trong hoàn cảnh khó khăn thành một lực lượng có tinh thần tiến công rất mạnh.

Điều đáng chú ý nữa là Quang Trung không phải một vị tướng chỉ giỏi đánh trận.

Sau chiến thắng, ông còn quan tâm đến việc xây dựng và ổn định đất nước.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận sau chiến thắng năm 1789, Quang Trung tập trung vào việc phục hồi đất nước, ổn định xã hội và phát triển văn hóa.

Điều đó cho thấy một đặc điểm quan trọng của một nhà lãnh đạo: chiến thắng quân sự chỉ là một phần của nhiệm vụ.

Đánh thắng một cuộc xâm lược là để bảo vệ đất nước.

Sau chiến thắng phải xây dựng đất nước.

Nếu không làm được điều đó, chiến thắng quân sự sẽ khó tạo thành một nền tảng lâu dài.

Quang Trung hiểu điều này và bắt đầu thực hiện những kế hoạch cải cách, phục hồi kinh tế, tổ chức lại bộ máy và phát triển giáo dục.

Tuy nhiên, cuộc đời ông quá ngắn.

Ông mất năm 1792 khi mới khoảng 40 tuổi.

Sự ra đi đột ngột khiến nhiều kế hoạch chưa thể hoàn thành.

Có lẽ chính điều đó càng làm cho hình tượng Quang Trung trở nên đặc biệt.

Ông xuất hiện trong lịch sử với tốc độ gần như một cơn bão.

Trong một khoảng thời gian rất ngắn, ông từ một thủ lĩnh Tây Sơn trở thành hoàng đế, đánh bại các đối thủ trong nước, đánh tan quân Xiêm ở phía Nam, đánh bại quân Thanh ở phía Bắc và đặt ra nhiều kế hoạch xây dựng đất nước.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia mô tả Quang Trung – Nguyễn Huệ là một nhân vật gắn liền với những chiến công hiển hách chống ngoại xâm và sự nghiệp khôi phục đất nước.

Nhìn vào sự nghiệp của ông, có thể thấy ba phẩm chất đặc biệt.

Thứ nhất là khả năng nắm bắt thời cơ.

Khi cơ hội xuất hiện, ông hành động rất nhanh.

Thứ hai là khả năng quyết đoán.

Ông không để những khó khăn về khoảng cách, thời tiết hay lực lượng trở thành lý do trì hoãn khi nhận thấy cần phải hành động.

Thứ ba là khả năng tổ chức.

Tốc độ của ông không phải là sự hấp tấp. Phía sau những cuộc hành quân thần tốc là tổ chức lực lượng, bố trí trận địa, lựa chọn hướng tiến công và phối hợp nhiều bộ phận.

Đó mới là điều làm nên sự xuất chúng.

Ngày nay, khi nhắc đến Quang Trung – Nguyễn Huệ, chúng ta thường nhớ đến hình ảnh đoàn quân Tây Sơn tiến vào Thăng Long giữa mùa xuân Kỷ Dậu.

Nhưng điều đáng học không chỉ là sự thần tốc.

Trong công việc hiện đại, “nhanh” chỉ có giá trị khi đi cùng chính xác, tổ chức và hiệu quả.

Một cán bộ có năng lực không phải là người lúc nào cũng làm thật nhanh, mà là người biết việc nào cần làm ngay, việc nào cần nghiên cứu kỹ, việc nào cần phối hợp và việc nào cần quyết định dứt khoát.

Đó chính là tinh thần có thể rút ra từ tài năng của Quang Trung.

Không chậm trễ khi thời cơ yêu cầu hành động.

Không hấp tấp khi chưa đủ thông tin.

Không để khó khăn làm mất ý chí.

Và khi đã xác định đúng mục tiêu thì phải tổ chức lực lượng để biến quyết tâm thành kết quả.

Hình ảnh Quang Trung cưỡi voi tiến vào Thăng Long mùa xuân năm 1789 vì thế không chỉ là hình ảnh của một chiến thắng.

Đó là hình ảnh của một con người có khả năng làm thay đổi cục diện lịch sử bằng tài năng, ý chí và tốc độ hành động.

Đó chính là lý do vì sao tên tuổi của Quang Trung – Nguyễn Huệ vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong lịch sử Việt Nam.