QUANG TRUNG NGUYỄN HUỆ: TẦM VÓC NHÀ CẢI CÁCH TIẾN BỘ VƯỢT THỜI ĐẠI

Nhà sử học Phan Huy Lê từng nhận định: "Quang Trung không chỉ là một nhà quân sự lỗi lạc mà còn là một nhà chính trị có biệt tài." Thật vậy, bên cạnh tài thao lược bách chiến bách thắng trên chiến trường, vua Quang Trung còn để lại một di sản cải cách toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục và quân sự. Giới nghiên cứu lịch sử đánh giá những chính sách trong 3 năm trị quốc (1789 – 1792) của ông mang xu hướng cực kỳ tiến bộ, vượt lên trên nhiều quốc gia châu Á đương thời và có khả năng đưa Đại Việt thoát khỏi sự trì trệ kéo dài hàng thế kỷ của chế độ phong kiến Trịnh - Nguyễn.

1. Trọng dụng hiền tài và cải cách Hành chính - Nhân sự

Nhận thức rõ tầm quan trọng của trí thức trong công cuộc xây dựng đất nước, ngay sau khi đăng quang, vua Quang Trung đã ban Chiếu cầu hiền để xóa bỏ ranh giới Bắc - Nam, chiêu mộ sĩ phu Bắc Hà. Ông đã trọng dụng và đặt niềm tin vào nhiều sĩ phu nổi tiếng như Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích, Nguyễn Thiệp, Nguyễn Huy Lượng... Sự cởi mở và tư tưởng dùng người dựa trên thực tài chứ không dựa trên nguồn gốc xuất thân đã giúp chính quyền Tây Sơn quy tụ được đội ngũ ngũ quan lại trí thức năng động, hết lòng phụng sự quốc gia.

2. Đột phá Kinh tế: Phục hồi nông nghiệp và mở rộng Ngoại thương

Về nông nghiệp, ông ban hành Chiếu khuyến nông, giải quyết triệt để tình trạng ruộng đất bỏ hoang bằng cách kêu gọi dân ly tán trở về quê cũ làm ăn, tiến hành kê khai đinh điền và chia lại ruộng đất công bằng. Về thương nghiệp, khác với chính sách "trọng nông ức thương" hẹp hòi của các triều đại phong kiến trước đó, vua Quang Trung chủ động mở rộng giao thương, bãi bỏ các trạm thuế quan phiền nhiễu, mở cửa biển cho thương thuyền phương Tây vào buôn bán, đồng thời mở chợ biên giới (giao dịch thị) với nhà Thanh. Chính sách mở cửa này đã kích thích thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển nhanh chóng.

3. Cải cách Giáo dục - Văn hóa và Chủ quyền Ngôn ngữ

Một trong những dấu ấn tiến bộ nhất của vua Quang Trung là chính sách đề cao chữ Nôm – tiếng nói thuần Việt. Ông thành lập Viện崇 chính do danh sĩ Nguyễn Thiệp đứng đầu để dịch các bộ kinh thư từ chữ Hán sang chữ Nôm, đồng thời quy định chữ Nôm là ngôn ngữ chính thức trong thi cử và văn bản hành chính triều đình. Về giáo dục, ông cải tiến chế độ thi cử theo hướng thực tế, chú trọng nhân tài thực học thay vì kinh viện sách vở. Bên cạnh đó, ông cho sắp xếp lại hệ thống chùa chiền dư thừa, bài trừ mê tín dị đoan để tập trung nguồn lực lao động cho sản xuất.

4. Hiện đại hóa Quân đội và Đổi mới Ngoại giao

Về quân sự, vua Quang Trung cho xây dựng lực lượng quân đội tinh nhuệ, trang bị hỏa lực hiện đại như đại bác, hỏa cầu, thuyền chiến lớn và tượng binh. Về ngoại giao, sau chiến thắng xuân Kỷ Dậu, ông khéo léo thực hiện chính sách mềm dẻo với nhà Thanh để tránh chiến tranh kéo dài, gạt bỏ tự cao để đạt mục đích hòa hiếu, đồng thời chuẩn bị lực lượng đòi lại các vùng đất biên giới bị lấn chiếm. Những cải cách mang tầm nhìn chiến lược của vua Quang Trung đã chứng minh ông không chỉ là một thiên tài quân sự mà còn là một nhà canh tân đất nước kiệt xuất trong lịch sử Việt Nam.