QUANG TRUNG - NGUYỄN HUỆ VÀ BẢN TRÁNG CA THẦN TỐC NGỌC HỒI - ĐỐNG ĐA: KHI TRÍ TUỆ VƯỢT KHÔNG GIAN

Hãy tưởng tượng, cách đây hơn 230 năm, vào năm 1789, không có động cơ cơ khí, không có đường nhựa bằng phẳng, đường đi chỉ là đèo dốc quanh co trập trùng, đầm lầy và sông suối cản trở. Làm thế nào một đạo quân hàng vạn người có thể di chuyển quãng đường ấy để đánh một trận quyết tử với tốc độ mà ngay cả những nhà quân sự hiện đại trên thế giới cũng phải ngả mũ kinh ngạc?

Câu trả lời nằm ở trí tuệ siêu việt và ý chí phi phàm của một con người: Vua Quang Trung – Nguyễn Huệ. Câu chuyện về chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa đánh tan 29 vạn quân Thanh xâm lược không chỉ là một trang sử vàng về lòng yêu nước, mà đối với thế hệ măng non trong kỷ nguyên số, đó còn là một bài học kinh điển về "khoa học tối ưu hóa", về tính kỉ luật và nghệ thuật chớp thời cơ.

Cuối năm 1788, đất nước Đại Việt rơi vào một cơn nguy biến tột độ. Lợi dụng sự hèn nhát, rước voi về giày mả tổ của vua quan Lê Chiêu Thống, Hoàng đế nhà Thanh (Trung Quốc) là Càn Long đã sai Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị thống lĩnh 29 vạn quân, chia làm 4 đạo ồ ạt tràn sang xâm lược nước ta.

Lực lượng của địch quá đông và hung hãn. Tôn Sĩ Nghị vô cùng kiêu ngạo, cho rằng Đại Việt chỉ là một dải đất nhỏ bé, có thể dễ dàng "nhét vào túi". Chỉ trong vòng chưa đầy một tháng, quân Thanh đã chiếm được kinh thành Thăng Long. Chúng đóng quân tràn ngập từ hai bên bờ sông Hồng, dựng nên những đồn lũy kiên cố như Ngọc Hồi, Hà Hồi, Đống Đa... Quân Thanh thỏa sức cướp bóc, tàn sát đồng bào ta, gây ra biết bao cảnh màn trời chiếu đất, oán thán ngút trời.

Tướng Tây Sơn trấn thủ Thăng Long lúc bấy giờ là Ngô Thì Nhậm và Ngô Văn Sở đã chủ động dùng kế "vườn không nhà trống", rút toàn bộ quân chủ lực về phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn (Ninh Bình - Thanh Hóa) để bảo toàn lực lượng, đồng thời cho người phi ngựa trạm cấp báo về Phú Xuân (Huế) cho Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ.

Ngày 22 tháng 12 năm 1788 (nhằm ngày 25 tháng 11 năm Mậu Thân), nhận được cấp báo, Nguyễn Huệ không hề nao núng. Nhận thấy tình thế cấp bách, để chính danh vạch tội giặc và thu phục nhân tâm, ông đã làm lễ tế cáo trời đất, lên ngôi Hoàng đế tại núi Bân (Phú Xuân), lấy niên hiệu là Quang Trung. Ngay sau lễ đăng quang, Hoàng đế Quang Trung lập tức hạ lệnh xuất quân tiến ra Bắc.

Bắt đầu từ đây là một bài toán vận trù học và địa lí quân sự vĩ đại nhất. Làm sao để đưa hàng vạn quân bộ vượt qua đèo Hải Vân, qua dải đất miền Trung khúc khuỷu để ra đến Bắc Hà trong thời gian ngắn nhất?

Hoàng đế Quang Trung đã sáng tạo ra một phương pháp hành quân vô tiền khoáng hậu: Hành quân theo tổ ba người. Cứ ba người tạo thành một tổ, dùng một chiếc cáng (võng). Hai người khiêng, một người nằm nghỉ trên cáng. Cứ như thế luân phiên nhau đổi chỗ. Nhờ phương pháp này, quân đội Tây Sơn không phải dừng lại để ngủ, mà có thể hành quân liên tục suốt ngày đêm không ngừng nghỉ.

Nếu chúng ta lập một mô hình tính toán đơn giản, vận tốc đi bộ trung bình của một người là 5km/h, việc di chuyển liên tục giúp đạo quân Tây Sơn rút ngắn được hơn một nửa thời gian so với các đạo quân thông thường. Họ thực sự đã "bay" trên mặt đất. Chỉ trong vòng hơn một tuần, đạo quân của Quang Trung đã vượt qua hơn 500km, hội quân tại phòng tuyến Tam Điệp (Ninh Bình) vào ngày 15 tháng 1 năm 1789 (tức ngày 20 tháng Chạp). Tốc độ ấy như một tia chớp, nằm ngoài mọi dự liệu tình báo của quân Thanh.

Đến Tam Điệp, Quang Trung cho quân lính ăn Tết trước, mở tiệc khao quân và tuyên bố dõng dạc: "Nay hãy làm lễ ăn Tết trước, đợi đến mồng 7 tháng Giêng vào thành Thăng Long sẽ mở tiệc lớn. Các ngươi hãy ghi nhớ lấy lời ta xem có đúng thế không!". Lời hứa ấy thể hiện sự tự tin tuyệt đối của một vị tướng chưa từng biết đến hai chữ "thất bại".

Về mặt chiến thuật, Quang Trung là một thiên tài trong việc áp dụng "Kỹ thuật vật liệu" thô sơ vào chiến đấu. Đồn Ngọc Hồi là đồn quan trọng nhất của địch, được trang bị hỏa lực cực mạnh với hàng ngàn cung nỏ và súng thần công. Để chống lại hỏa lực này, Quang Trung đã chỉ đạo quân lính dùng những tấm ván gỗ lớn, bên ngoài ghép rơm rấp nước bùn tạo thành những tấm khiên khổng lồ (bộc rơm).

Rơm tẩm bùn nước là một loại "vật liệu composite" hấp thụ xung lực cực tốt. Khi cung tên hay đạn súng hỏa mai của địch bắn vào, chúng sẽ bị găm lại hoặc xuyên không qua nổi lớp bùn ướt, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho những người lính Tây Sơn ôm khiên xông lên phía trước.

Kết hợp với đó là nghệ thuật nghi binh và đánh bất ngờ. Quang Trung chọn đúng dịp Tết Nguyên Đán – thời điểm quân Thanh lơ là, chìm trong tiệc rượu và nỗi nhớ quê hương – để phát động tấn công. Vị Hoàng đế áo vải cưỡi voi chiến, chít khăn đỏ, áo bào sạm đen thuốc súng, trực tiếp dẫn đầu mũi xung kích, tạo nên một sức mạnh tinh thần bão táp cho toàn quân.

Đêm mồng 3 Tết Kỷ Dậu (1789), quân Tây Sơn bí mật bao vây đồn Hà Hồi. Quang Trung cho quân lính dùng loa thi nhau gọi hàng, tiếng chiêng trống, tiếng la hét vang rền cả một góc trời. Quân Thanh trong đồn đang ngủ say, giật mình tỉnh giấc cứ ngỡ quân Tây Sơn đông như kiến cỏ mọc từ dưới đất lên, sợ hãi rụng rời, vội vàng xin hàng mà ta không tốn một mũi tên hòn đạn.

Sáng mồng 5 Tết, trận quyết chiến chiến lược diễn ra tại đồn Ngọc Hồi và đồn Đống Đa. Tại Ngọc Hồi, những tấm khiên rơm tẩm bùn đã phát huy tác dụng tối đa, che chắn cho đội quân cảm tử Tây Sơn xông vào phá toang cửa đồn. Cùng lúc đó, đạo quân của Đô đốc Long mở cuộc tấn công chớp nhoáng vào đồn Đống Đa. Tướng giặc là Sầm Nghi Đống khiếp sợ đến mức phải thắt cổ tự tử trên cành cây đa.

Mũi tấn công như vũ bão của Tây Sơn đánh thọc sâu vào đại bản doanh của Tôn Sĩ Nghị tại Thăng Long. Tôn Sĩ Nghị đang chìm trong giấc mộng đầu xuân, nghe tin báo quân Tây Sơn đã tràn vào thành, sợ mất mật, không kịp mặc áo giáp, không kịp đóng yên ngựa, vội vàng lên ngựa không chạy trốn về phương Bắc. Quân Thanh tháo chạy qua cầu phao sông Hồng, tranh nhau qua cầu làm đứt cầu, hàng vạn tên giặc bỏ mạng dưới dòng nước lạnh giá.

Chỉ trong vòng 5 ngày (từ đêm mồng 3 đến sáng mồng 5 Tết), đạo quân Tây Sơn đã quét sạch 29 vạn quân Thanh, giải phóng hoàn toàn kinh thành Thăng Long. Trưa mồng 5 Tết, Hoàng đế Quang Trung với chiếc áo bào sạm đen khói súng oai phong tiến vào Thăng Long trong sự chào đón vỡ òa của nhân dân, sớm hơn dự định hai ngày. Chiếc cành đào bích ông sai người phi ngựa trạm mang về Phú Xuân cho công chúa Ngọc Hân chính là biểu tượng rực rỡ nhất của chiến thắng và mùa xuân hòa bình.

Lịch sử dân tộc ta có nhiều chiến thắng chống ngoại xâm, nhưng hiếm có chiến thắng nào mang dáng dấp của sự "thần tốc, táo bạo, bất ngờ" đạt đến độ hoàn mĩ như Ngọc Hồi – Đống Đa. Vua Quang Trung không chỉ đánh giặc bằng võ dũng, mà đánh bằng trí tuệ, bằng sự tối ưu hóa thời gian và không gian.

Đối với thế hệ Đội viên chúng tôi, những người đang ngày đêm lập các Lược đồ tư duy kỹ thuật số để chinh phục bể học bao la.

Trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, sự chậm trễ đồng nghĩa với tụt hậu. Tinh thần "thần tốc" của Quang Trung dạy chúng ta phải biết chớp lấy thời cơ, xử lý thông tin nhanh nhạy, học tập với một tác phong công nghiệp, kỉ luật và không ngừng tối ưu hóa phương pháp học của mình.

Những tấm khiên rơm tẩm bùn năm xưa chính là hiện thân của tư duy STEM – biết tận dụng những vật liệu tự nhiên, sẵn có để giải quyết những vấn đề phức tạp. Ngày nay, học sinh chúng ta cần phát huy tinh thần đó để sáng chế, ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo vào việc học tập và bảo vệ môi trường, phát triển quê hương.

"Đánh cho để dài tóc/ Đánh cho để đen răng/ Đánh cho nó chích luân bất phản/ Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn..." Lời hịch của Quang Trung là đỉnh cao của lòng tự tôn văn hóa dân tộc. Hội nhập quốc tế nhưng không được đánh mất bản sắc. Chúng ta hòa nhập với thế giới bằng ngoại ngữ, bằng công nghệ, nhưng gốc rễ vẫn phải là truyền thống văn hóa ngàn năm của người Việt Nam.

Tượng đài Quang Trung uy nghi tại gò Đống Đa hôm nay vẫn hướng đôi mắt sáng rực về phía Bắc như một lời khẳng định vĩnh cửu về chủ quyền và sức mạnh của non sông Đại Việt. Âm vang của tiếng trống trận Tây Sơn dường như vẫn còn nhịp bước cùng thời gian.

Gấp lại trang sử hào hùng, tự tay chỉnh lại chiếc khăn quàng đỏ – một góc của lá cờ Tổ quốc thắm đẫm máu đào cha ông – tôi cảm thấy một luồng sinh khí mạnh mẽ đang cuộn chảy trong huyết quản. Thế hệ măng non chúng tôi xin hứa sẽ mang theo "hào khí Tây Sơn", mang theo tinh thần "thần tốc, táo bạo" ấy vào trong từng trang vở, từng dự án học tập. Bằng trí tuệ và sự nỗ lực không ngừng, chúng tôi sẽ góp phần xây dựng một nước Việt Nam hiện đại, giàu mạnh, vươn lên với tốc độ thần tốc để sánh vai cùng các cường quốc năm châu