Quang Trung – Nguyễn Huệ và mùa xuân năm 1789

Cuối năm 1788, tình hình Đại Việt rơi vào một thời điểm đặc biệt căng thẳng. Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh để giành lại ngai vàng. Nhà Thanh lấy cớ đưa quân sang Đại Việt, do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy. Một lực lượng lớn tiến vào Thăng Long, khiến kinh đô nhanh chóng rơi vào tay quân Thanh.

Tin quân Thanh chiếm Thăng Long truyền đến Phú Xuân. Nguyễn Huệ lập tức quyết định hành động. Ngày 22/12/1788, ông lên ngôi Hoàng đế tại Phú Xuân, lấy niên hiệu Quang Trung. Ngay sau đó, ông tiến quân ra Bắc.

Đây là một cuộc hành quân có tốc độ rất nhanh. Quân Tây Sơn từ Phú Xuân tiến ra Nghệ An, Thanh Hóa rồi tiếp tục hướng về Thăng Long. Trên đường đi, Quang Trung tuyển thêm quân và củng cố lực lượng. Theo sử liệu, tại Nghệ An, ông cho tuyển thêm binh lính, tổ chức lại đội ngũ và chuẩn bị cho trận đánh quyết định.

Một trong những chi tiết thường được nhắc đến là lời tuyên bố của Quang Trung với quân sĩ trước khi tiến ra Bắc. Ông khẳng định mục tiêu là đánh đuổi quân Thanh, giành lại Thăng Long và bảo vệ đất nước. Đối với ông, cuộc chiến không thể kéo dài bởi càng để lâu, đối phương càng có thời gian củng cố lực lượng.

Tết Kỷ Dậu năm 1789, trong khi quân Thanh vẫn tin rằng Đại Việt chưa thể phản công ngay, quân Tây Sơn bắt đầu tiến đánh. Đêm mùng 3 Tết, quân Tây Sơn đánh vào Hạ Hồi. Quân Thanh bị bất ngờ và nhanh chóng đầu hàng. Sau đó, quân Tây Sơn tiếp tục tiến về Ngọc Hồi, một vị trí phòng thủ quan trọng của quân Thanh ở phía nam Thăng Long.

Trận Ngọc Hồi diễn ra rất quyết liệt. Quân Thanh tổ chức phòng thủ với hệ thống chiến lũy và hỏa lực mạnh. Quân Tây Sơn phải vượt qua nhiều chướng ngại để tiến vào trận địa. Theo các tài liệu lịch sử, voi chiến được sử dụng trong trận đánh, cùng với lực lượng bộ binh tổ chức tiến công trên diện rộng.

Sau khi phá được phòng tuyến Ngọc Hồi, quân Tây Sơn tiếp tục tiến về phía Thăng Long. Cùng thời điểm đó, một cánh quân khác do Đô đốc Long chỉ huy tiến đánh Đống Đa. Quân Thanh bị đánh tan ở nhiều vị trí. Tôn Sĩ Nghị phải bỏ Thăng Long chạy về phía Bắc. Lê Chiêu Thống cũng chạy theo quân Thanh. Chỉ trong vài ngày, cục diện hoàn toàn đảo ngược.

Điều khiến chiến thắng năm 1789 trở nên đặc biệt là tốc độ của cuộc tiến công. Quân Tây Sơn đã hành quân từ Phú Xuân ra Bắc và tổ chức cuộc tổng tiến công vào đúng dịp Tết, khi đối phương ít chuẩn bị cho một cuộc tấn công quy mô lớn. Nhưng đằng sau chiến thắng ấy không chỉ có tài cầm quân của Quang Trung. Đó còn là sức mạnh của một đội quân được tổ chức chặt chẽ và tinh thần chiến đấu của những người lính Tây Sơn. Họ phải hành quân trong thời gian ngắn, chiến đấu liên tục và đối mặt với một đối thủ có lực lượng đông đảo.

Sau khi đánh bại quân Thanh, Quang Trung tiến vào Thăng Long. Ông nhanh chóng ổn định tình hình và bắt tay vào việc xây dựng lại đất nước. Đáng tiếc, ông qua đời năm 1792 khi mới khoảng 39 tuổi. Những kế hoạch đang thực hiện dang dở, triều Tây Sơn sau đó dần suy yếu và cuối cùng sụp đổ vào đầu thế kỷ XIX.

Ngày nay, chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa vẫn được nhắc lại mỗi dịp Tết. Những lễ hội tưởng niệm được tổ chức để nhớ về mùa xuân năm 1789, khi một đội quân từ phương Nam tiến ra Bắc và đánh bại lực lượng nhà Thanh chỉ trong một thời gian rất ngắn. Nhưng với thế hệ hôm nay, câu chuyện về Quang Trung có lẽ không chỉ nằm ở một chiến thắng quân sự. Đó còn là câu chuyện về khả năng nhìn thấy cơ hội trong một thời điểm tưởng như bất lợi. Khi quân Thanh đã chiếm Thăng Long, nhiều người có thể nghĩ rằng việc giành lại kinh đô sẽ cần một cuộc chiến kéo dài. Quang Trung lại lựa chọn hành động nhanh, quyết đoán và bất ngờ. Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, mùa xuân Kỷ Dậu vẫn được nhắc lại như một trong những mùa xuân đặc biệt nhất của lịch sử dân tộc.

Giữa những ngày Tết hôm nay, khi người Việt sum họp bên gia đình, có lẽ càng đáng để nhớ rằng đã từng có một mùa xuân mà những người lính phải hành quân giữa đất nước đang có chiến tranh. Họ không có một cái Tết bình yên. Nhưng chính chiến thắng của họ đã góp phần giữ lại một mùa xuân bình yên cho đất nước. Và đó có lẽ là lý do câu chuyện về Quang Trung – Nguyễn Huệ vẫn được kể lại cho nhiều thế hệ sau.