QUÊ HƯƠNG GỌI, CHÚNG TÔI LÊN ĐƯỜNG

Có những tiếng gọi không cần nói thành lời.

Đó là tiếng gọi của quê hương trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh.

Ngày ấy, khi Tổ quốc cần, những người trẻ như chúng tôi không có nhiều thời gian để suy nghĩ về những điều lớn lao. Chúng tôi chỉ biết rằng phía sau mình là mẹ, là cha, là mái nhà thân thuộc, là cánh đồng quê hương; và phía trước là đất nước đang cần những bước chân tuổi trẻ.

Vậy là chúng tôi lên đường.

Tôi vẫn nhớ rất rõ buổi sáng hôm ấy.

Con đường làng còn ướt sương. Tiếng gà gáy vang lên từ những mái nhà quen thuộc. Mẹ dậy từ rất sớm, lặng lẽ chuẩn bị cho tôi một túi hành lý nhỏ.

Mẹ không nói nhiều.

Bà gấp từng bộ quần áo, đặt vào túi, rồi lấy thêm mấy củ khoai luộc để tôi mang theo.

Tôi nhìn mẹ:

“Mẹ không ngủ thêm được sao?”

Mẹ cười:

“Con đi rồi, mẹ ngủ làm sao được.”

Tôi bật cười, cố làm ra vẻ bình thản:

“Con đi ít hôm rồi về.”

Mẹ không trả lời.

Bà chỉ nhìn tôi thật lâu.

Có lẽ trong lòng mẹ lúc ấy đã hiểu rằng chiến tranh không biết trước ngày trở về.

Trước khi tôi bước ra khỏi cổng, mẹ đưa cho tôi một chiếc khăn tay.

“Cầm lấy.”

“Để làm gì hả mẹ?”

“Để nhớ nhà.”

Tôi nhận chiếc khăn, bỏ vào túi áo.

Rồi ôm mẹ.

“Mẹ ở nhà giữ gìn sức khỏe. Con nhất định sẽ về.”

Mẹ gật đầu.

“Ừ. Mẹ chờ.”

Hai chữ “mẹ chờ” theo tôi suốt những năm tháng sau đó.

Ngày chúng tôi lên đường, cả làng ra tiễn.

Những chàng trai, cô gái tuổi đôi mươi đứng bên nhau trong bộ quần áo mới.

Có người cười.

Có người cố giấu nước mắt.

Có người còn tranh thủ trêu nhau:

“Bao giờ hòa bình, nhớ về khao một bữa nhé!”

Cả đám cười vang.

Chúng tôi khi ấy còn trẻ quá.

Chúng tôi tin rằng ngày hòa bình sẽ đến thật nhanh.

Tin rằng tất cả sẽ trở về.

Tin rằng những ước mơ đang dang dở chỉ cần chờ một thời gian rồi sẽ tiếp tục.

Nhưng chiến tranh đã dạy chúng tôi một điều:

Không phải lời hẹn nào cũng có ngày thực hiện.

Những ngày ở chiến trường, chúng tôi cùng nhau làm việc, chiến đấu và sống bên nhau.

Có những đêm dài không ngủ.

Có những ngày hành quân mệt đến mức chỉ mong được đặt lưng xuống.

Nhưng chỉ cần một người nói:

“Cố lên, sắp đến rồi!”

Tất cả lại đứng dậy.

Chúng tôi chia nhau từng ngụm nước.

Chia nhau từng củ khoai.

Chia nhau cả những lá thư từ quê nhà.

Ai nhận được thư, mọi người đều hỏi:

“Nhà có khỏe không?”

“Bao giờ được về?”

“Có ai gửi quà không?”

Những câu hỏi giản dị ấy trở thành niềm vui giữa những ngày tháng gian khó.

Có một người bạn cùng quê tên Thành.

Thành hay kể về mẹ.

Anh nói:

“Mẹ tao bảo khi nào tao về sẽ làm cho tao một bữa cơm thật ngon.”

Tôi cười:

“Thế thì phải cố mà về.”

Thành gật đầu.

“Nhất định.”

Một hôm, chúng tôi cùng nhận nhiệm vụ.

Trước khi đi, Thành còn quay sang nói:

“Sau này hòa bình, chúng mình cùng về nhé!”

Tôi đáp:

“Ừ. Nhất định.”

Nhưng Thành đã không trở về.

Tin ấy đến quá đột ngột.

Chúng tôi ngồi lặng bên nhau.

Không ai nói được gì.

Từ ngày ấy, mỗi lần có người hỏi tôi:

“Điều gì khiến anh nhớ nhất về chiến tranh?”

Tôi thường nghĩ đến Thành.

Nghĩ đến câu nói:

“Sau này hòa bình, chúng mình cùng về nhé!”

Một lời hẹn giản dị.

Nhưng đã mãi mãi không thể thực hiện

Rồi ngày hòa bình cũng đến.

Ngày ấy, chúng tôi đứng giữa đơn vị, nghe tin đất nước thống nhất.

Có người bật khóc.

Có người ôm lấy nhau.

Có người ngước nhìn bầu trời rất lâu.

Tôi nghĩ đến mẹ.

Nghĩ đến con đường làng.

Nghĩ đến những người bạn đã nằm lại.

Họ đã mong chờ ngày này biết bao.

Nhưng họ không còn cơ hội để nhìn thấy.

Ngày trở về, tôi đi bộ từ đầu làng vào nhà.

Con đường vẫn là con đường ấy.

Hàng cây vẫn đứng đó.

Nhưng mẹ đã già hơn rất nhiều.

Tôi đứng trước cổng.

“Mẹ ơi!”

Mẹ bước ra.

Bà nhìn tôi rất lâu.

Rồi đưa tay chạm lên khuôn mặt tôi.

“Là con thật sao?”

Tôi gật đầu.

“Con về rồi, mẹ.”

Mẹ ôm lấy tôi.

Tôi nghe tiếng mẹ khóc.

Bao nhiêu năm chờ đợi, cuối cùng lời hứa ngày nào cũng đã trở thành sự thật.

Nhưng trong niềm vui đoàn tụ ấy vẫn có một khoảng trống.

Tôi biết Thành sẽ không bao giờ trở về.

Và rất nhiều người bạn khác cũng vậy

Nhiều năm trôi qua.

Quê hương đổi thay từng ngày.

Những con đường mới mở.

Những ngôi nhà mới mọc lên.

Trẻ em được đến trường.

Những mùa lúa lại nối nhau xanh trên cánh đồng.

Một ngày nọ, tôi trở lại nghĩa trang liệt sĩ.

Tôi đứng trước phần mộ của Thành.

Trên bia đá là bức ảnh một chàng trai trẻ.

Tôi nhìn rất lâu.

Rồi khẽ nói:

“Thành ơi, quê mình giờ đẹp lắm.”

Gió thổi qua những hàng cây.

Khói hương bay lên.

Tôi kể cho Thành nghe về quê hương.

Kể về những con đường mới.

Kể về những đứa trẻ đang lớn lên trong hòa bình.

Kể rằng lời hẹn năm xưa, dù chỉ một mình tôi thực hiện, nhưng tôi vẫn nhớ.

Bây giờ, tôi đã già.

Những người cùng tôi lên đường ngày ấy cũng đã tóc bạc.

Mỗi khi gặp nhau, chúng tôi vẫn gọi nhau bằng những cái tên ngày trẻ.

Không ai muốn kể nhiều về những mất mát.

Chúng tôi thường nhắc về những ngày vui.

Những bữa cơm đạm bạc.

Những lần chia nhau củ khoai.

Những câu chuyện quê nhà.

Bởi chúng tôi muốn nhớ rằng, giữa chiến tranh, chúng tôi vẫn từng có một tuổi trẻ rất đẹp.

Một tuổi trẻ biết yêu thương.

Biết sẻ chia.

Và biết đặt lợi ích của quê hương lên trên những ước mơ riêng.

Một lần, tôi gặp một nhóm đoàn viên trẻ đang hoạt động tình nguyện.

Một bạn hỏi:

“Ngày trước các bác có sợ không?”

Tôi mỉm cười:

“Có chứ.”

“Thế tại sao các bác vẫn đi?”

Tôi nhìn những gương mặt trẻ trước mắt rồi trả lời:

“Vì quê hương gọi.”

Bạn ấy im lặng.

Tôi nói tiếp:

“Ngày ấy, quê hương cần chúng bác lên đường. Hôm nay, quê hương cần các cháu xây dựng. Mỗi thời một nhiệm vụ, nhưng tình yêu quê hương thì giống nhau.”

Những chiếc áo xanh trước mắt tôi khẽ lay trong gió.

Tôi bỗng nhìn thấy hình ảnh của mình ngày trẻ.

Cũng một màu áo.

Cũng một niềm tin.

Chỉ khác rằng chúng tôi đã đi qua chiến tranh, còn các cháu đang sống trong hòa bình.

Chiều xuống.

Tôi rời nghĩa trang.

Phía sau là những phần mộ của đồng đội.

Phía trước là quê hương đang từng ngày đổi mới.

Tôi chợt hiểu rằng, cuộc đời của một con người có thể ngắn.

Nhưng những gì họ cống hiến cho quê hương có thể còn mãi.

Ngày ấy, khi quê hương gọi, chúng tôi lên đường.

Có người trở về.

Có người nằm lại.

Nhưng tất cả đều đã góp một phần tuổi trẻ của mình để viết nên những ngày bình yên hôm nay.

Và nếu thế hệ trẻ hôm nay hỏi chúng tôi rằng:

“Các bác muốn nhắn nhủ điều gì?”

Có lẽ chúng tôi chỉ muốn nói:

Hãy yêu quê hương bằng những việc làm cụ thể. Hãy sống có trách nhiệm với cộng đồng. Hãy biết trân trọng từng ngày bình yên mà mình đang có.

Bởi quê hương đã từng gọi chúng tôi lên đường trong những năm tháng chiến tranh.

Còn hôm nay, quê hương vẫn đang gọi.

Nhưng tiếng gọi ấy mang một ý nghĩa khác:

Hãy lên đường xây dựng.
Hãy lên đường cống hiến.
Hãy lên đường viết tiếp những mùa xuân của quê hương.

Ngày ấy, chúng tôi lên đường vì Tổ quốc.

Hôm nay, các bạn trẻ hãy tiếp bước bằng tri thức, khát vọng và trách nhiệm.

Quê hương gọi – chúng tôi đã lên đường.
Quê hương hôm nay gọi – đến lượt tuổi trẻ các bạn viết tiếp câu chuyện ấy