Quê ta giải phóng rồi

Đầu tháng 2-1975, Bộ Chính trị và Quân ủy T.Ư quyết định lấy thị xã Buôn Ma Thuột làm mục tiêu chủ yếu cho trận then chốt mở màn chiến dịch tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975. Quân khu 5 đảm nhận ở chiến dịch Tiên Phước- Tam Kỳ nhằm phối hợp với hoạt động tiến công của chủ lực Bộ Tư lệnh ở Tây Nguyên. Tỉnh ủy Quảng Nam chủ trương huy động lực lượng của tỉnh cùng với lực lượng địa phương Thăng Bình, Tam Kỳ tiêu diệt địch, hỗ trợ quần chúng nổi dậy giải phóng các xã vùng Đông Thăng Bình, Bắc Tam Kỳ, tạo thế bao vây uy hiếp phía Đông tỉnh lỵ Quảng Tín. Phối hợp với chiến trường Quảng Nam, các lực lượng Quảng Đà đẩy mạnh đánh phá cắt đứt các trục giao thông, giải phóng trung Duy Xuyên, đông Gò Nổi, vùng A, B Điện Bàn, tạo thế bao vây uy hiếp địch ở thị trấn Vĩnh Điện, đẩy mạnh các hoạt động trong vùng địch và TP Đà Nẵng.

Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Nam đã thành lập bộ phận chỉ đạo tiền phương do đồng chí Hoàng Minh Thắng- Bí thư Tỉnh ủy phụ trách và các đồng chó Nguyễn Thành, Lê Hải Lý, Trần Anh Vũ, Nguyễn Thành Năm cùng một số cán bộ các ban, ngành tham gia. Bộ phận đi cùng chủ lực quân khu ở hướng trọng điểm do đồng chí Võ Quỳnh- Phó Bí thư phụ trách, bộ phận thường trực do đồng chí Đỗ Thế Chấp- Phó Bí thư Tỉnh ủy và đồng chí Nguyễn Đức Bốn chỉ đạo. Bộ tư lệnh Quân khu 5 thành lập Bộ tư lệnh tiền phương do đồng chí Nguyễn Chánh- Phó Tư lệnh quân khu làm Tư lệnh tiền phương, đồng chí Đoàn Khuê làm Chính ủy.

Cũng trong thời gian này, Thường vụ Tỉnh ủy và Tỉnh đội đề nghị Thường vụ Khu ủy và quân khu thành lập Đảng ủy vùng Đông trực tiếp chỉ đạo tấn công nổi dậy giải phóng vùng Đông Thăng Bình và Bắc Tam Kỳ. Tỉnh ủy đã huy động hàng trăm dân công phối hợp với Trung đoàn Công binh 803 quân khu sửa chữa, làm mới nhiều tuyến đường phục vụ chiến dịch, cuối tháng 2-1975 đã chuyển đến các khu chiến 179 tấn đạn, hơn 136 tấn lương thực. Bộ Tư lệnh Quân khu 5 điều các đơn vị chống phản kích từ Quảng Ngãi ra, cho đặc công tập kích khu đạn Sũng Mây, bãi cơ giới Xuân Thiều, cắt đứt đèo Hải Vân...đánh lạc hướng phán đoán của địch.

Ông Nguyễn Duy Hưng (90 tuổi), trên 60 năm tuổi, nguyên Phó Ban thành phố của Khu ủy khu 5 nhớ lại: ngày 22-3-1975, ông đi công tác Quảng Ngãi, lúc này hầu như vùng ven thị xã Quảng Ngãi, quân và dân ta đã nổi dậy giải phóng làm chủ. Ngày 23-3, vừa về tới Tam Kỳ, ông Hưng gặp đồng chí Nguyễn Chánh- Phó Tư lệnh Quân khu 5, ông Chánh mời ông Hưng vào họp cùng bàn chuyện giải phóng Tam Kỳ. Trong niềm vui, phấn chấn với những chiến thắng dồn dập của quân dân ta, ông Mười Chấp (Đỗ Thế Chấp)- Phó Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam rủ ông Hưng: "Mi ở lại giải phóng Tam Kỳ với tau...".

Ngày 7-3-1975, tại cuộc họp đầu não quân khu 1 ngụy, Ngô Quang Trưởng- Tư lệnh quân khu mới nhận ra hướng tấn công chủ yếu của ta ở Tây Nam Tam Kỳ, vội vã điều liên đoàn biệt động 12 ở căn cứ Phú Lộc vào Tuần Dưỡng ứng cứu, nhưng vừa chân ướt chân ráo đến nơi thì ta đã mở chiến dịch Tiên Phước-Tam Kỳ. Ngày 10-3-1975, Sư đoàn 2 bộ binh, Tiểu đoàn 10 đặc công, Trung đoàn pháo binh 572, 368, Trung đoàn cao xạ 573 cùng lực lượng bộ đội địa phương đồng loạt đánh chiếm các mục tiêu Suối Đá, cao điểm 211, chi khu Tiên Phước, chi khu Phước Lâm, chỉ trong 1 ngày đã làm chủ hoàn toàn khu vực.

Mất Tiên Phước-Phước Lâm, địch hoảng hốt điều liên đoàn biệt động 12 và trung đoàn bộ binh số 5 sư 2 phản kích nhằm ngăn chặn ta tiến công về đồng bằng, nhưng đã bị ta chặn đánh tan rã tại Kỳ Ngọc, Kỳ Long. Địch hoảng hốt điều Trung đoàn 4 từ Quảng Ngãi ra cùng liên đoàn biệt động 12 lập phòng tuyến bảo vệ Tam Kỳ. Trong 7 ngày đêm chiến đấu, trên hướng trọng điểm Tiên Phước-Phước Lâm, ta đã làm chủ khu vực rộng lớn, giải phóng 21.000 dân, tiêu diệt và bắt sống hơn 2.000 tên địch. Trên hướng trọng diểm Đông Thăng Bình-Bắc Tam Kỳ, Tỉnh ủy Quảng Nam quyết định chọn Bình Hải làm ngòi nổ cho cuộc nổi dậy giải phóng ở vùng Đông Thăng Bình.

Từ đêm 14-3 đến ngày 22-3 lực lượng bộ đội địa phương cùng các lực lượng chính trị, binh vận, quần chúng nổi dậy diệt, phá kềm, đánh địch phản kích giải phóng hoàn toàn vùng Đông, mở rộng vùng giải phóng về phía Bắc Tam Kỳ, địch thất bại nặng nề phải lui về phía Tây phản kích và chốt giữ quận lỵ Hà Lam. Quân ta khép chặt vòng vây tỉnh lỵ Quảng Tín, tỉnh trưởng Quảng Tín và tiểu khu trưởng Quảng Tín hốt hoảng bỏ chạy về Đà Nẵng. Chiều 23-3-1975, toàn bộ các cơ quan đầu não của địch ở Quảng Tín đều tê liệt. Bộ tư lệnh tiền phương Quân khu 5 quyết định giải phóng thị xã Tam Kỳ trong ngày 24-3-1975.

Nhưng ông Chánh can, đề nghị ông Hưng phải ra Đà Nẵng gấp. Lúc này, trên các hướng phối hợp, quân ta đã đánh chiếm khu vực Cẩm Khê, Cốc Rạng, Khánh Thọ Đông, Đức Tân 4, tiêu diệt làm tan rã hoàn toàn liên đoàn biệt động 12 của ngụy, bọn địch ở tiểu khu Quảng Tín tháo chạy. Thừa thắng, quân ta từ hai hướng Tây và Nam có xe tăng dẫn đầu ồ ạt đánh tràn thị xã. Số địch ngoan cố chống cự đều bị tiêu diệt, số khác xin hàng, vứt súng bỏ chạy. Bộ đội ta nhanh chóng đánh chiếm các cơ quan đầu não của địch, treo cờ trên tòa thị chính, mở cửa nhà lao giải phóng cho hơn 100 CBCS và đồng bào yêu nước bị địch giam giữ, tiếp quản các công sở của địch. Đúng 10 giờ 30 ngày 24-3-1975, thị xã Tam Kỳ hoàn toàn giải phóng. Đây là tỉnh lỵ trên QL1 đầu tiên ở Quảng Nam-Đà Nẵng được giải phóng. Trong các ngày từ 24 đến 26-3, lực lượng quân khu và tỉnh Quảng Nam tiếp tục truy kích địch tháo chạy, đánh chiếm quận lỵ Lý Tín, căn cứ Chu Lai, Tuần Dưỡng, quận lỵ Hà Lam, Thăng Bình, Quế Sơn. Đúng ngày 26-3-1975, tỉnh Quảng Nam hoàn toàn giải phóng.

Chiến thắng oanh liệt của quân và dân ta ở Đà Nẵng đã đẩy quân địch vào tình thế tuyệt vọng, suy sụp, tan rã, chiến lược chiến thuật lâm vào bế tắc như đi vào ngõ cụt. Đồng chí Lê Duẩn- Tổng Bí thư Đảng ta đã đánh giá: "Tấn công và nổi dậy giải phóng thành phố Đà Nẵng có ý nghĩa quyết định sự sụp đổ quân ngụy ở miền Nam". Ngày 29-3-1975 mãi mãi ghi vào lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân Quảng Nam- Đà Nẵng, là ngày hội lớn của nhân dân, đánh dấu giai đoạn hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, chuyển sang giai đoạn phát triển mới-giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN