QUỐC LỘ 1A VÀ TUYẾN ĐƯỜNG SẮT BẮC - NAM

Nếu Đường Trường Sơn ẩn mình dưới tán rừng già, Đường biển ngụy trang giữa trùng khơi bí mật, thì Quốc lộ 1A và Tuyến đường sắt Bắc - Nam chính là tuyến giao thông công khai, trực diện nằm ở vùng đồng bằng duyên hải duyên hẹp. Chạy dọc theo dải đất miền Trung từ hậu phương lớn miền Bắc hướng về giới tuyến vĩ tuyến 17 (sông Bến Hải), đây là nơi diễn ra cuộc đọ sức tàn khốc nhất giữa một bên là không quân Mỹ quyết tâm chặt đứt gân máu tiếp tế, và một bên là quân dân ta quyết giữ vững mạch đường bằng mọi giá.

Ảnh tư liệu.

1. "Tọa độ lửa" lộ thiên dưới tầm bom đạn Mỹ
Vì nằm hoàn toàn ngoài đồng bằng trống trải, không có tán cây rừng che phủ như Trường Sơn, hệ thống cầu cống, ga tàu và bến phà trên Quốc lộ 1A và đường sắt trở thành những mục tiêu "phơi mình" trước radar và bom đạn của các phi đoàn Mỹ.

Chiến thuật "Cắt khúc, băm nát": Lầu Năm Góc thiết lập các vùng "bắn phá tự do", liên tục đánh phá hệ thống cầu đường. Các nút thắt ngã ba, nhà ga (như ga Vinh, ga Thanh Hóa), các bến phà lớn (như phà Long Đại, phà Xuân Sơn tại Quảng Bình) luôn bị dội bom rải thảm 24/24 nhằm phong tỏa hoàn toàn hàng hóa từ ngoài Bắc chuyển vào.

Những trận đánh phá mang tính hủy diệt: Điển hình là Cầu Hàm Rồng (Thanh Hóa). Đây là cây cầu độc đạo cho cả đường bộ lẫn đường sắt vượt qua sông Mã. Mỹ đã ném xuống đây hàng vạn tấn bom phá, bom thông minh điều khiển bằng laser nhằm bẻ gãy gọng kẹt thép này, biến hai bờ sông Mã thành một bãi hoang tàn như bề mặt mặt trăng.

Ảnh tư liệu.

2. Nghệ thuật giữ đường: "Địch phá một, ta làm mười"
Trước sự đánh phá điên cuồng của địch, quân và dân các tỉnh miền Trung (Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình) phối hợp cùng lực lượng công binh, thanh niên xung phong đã tạo nên những kỳ tích phòng thủ và khắc phục hậu quả không tưởng.

Khẩu hiệu hành động sắt đá: Với tinh thần "Cầu gãy có sàn, đường đứt có đất", "Xe chưa qua nhà không tiếc", người dân sẵn sàng dỡ cả nhà mình, hiến hòm gỗ để làm vật liệu lót đường cho xe chở hàng vượt qua các bãi sình lầy sau trận bom.

Sáng tạo cầu phao và bến phà dã chiến: Để đối phó với việc các cây cầu kiên cố bị đánh sập, ta đã phát triển nghệ thuật "Cầu ngụy trang" và "Cầu phao đêm". Ban ngày, các mảng cầu phao được tháo rời, giấu chặt vào các vách núi, bờ sông rậm rạp. Ban đêm, khi các đoàn xe vận tải và đoàn tàu quân sự rầm rập tiến ra tiền tuyến, các chiến sĩ công binh lại thần tốc ghép xích, bắc cầu phao xuyên sông. Khi bình minh lên, cầu lại "biến mất" như chưa từng tồn tại.

Chiến thuật "Khôi phục thần tốc" đường ray: Mỗi khi một đoạn đường sắt bị bom Mỹ cày nát, ngay lập tức hàng nghìn người gồm công nhân đường sắt và dân công địa phương lao ra trận địa dưới làn khói bom còn chưa tan, san lấp hố bom, đặt lại tà vẹt, nối lại đường ray chỉ trong vài giờ để những chuyến "Tàu hành quân" tiếp tục lăn bánh.

Ảnh tư liệu.

3. Vị thế chiến lược trong dòng chảy lịch sử
Mặc dù chịu tổn thất vô cùng to lớn về người và của, Quốc lộ 1A và Tuyến đường sắt Bắc - Nam thời hoa lửa đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử:

Huyết mạch vận chuyển khối lượng lớn: Đây là tuyến đường ngắn nhất, tối ưu nhất để vận chuyển các loại khí tài hạng nặng (như xe tăng, pháo cao xạ, bệ phóng tên lửa Sam-2) từ các kho tàng lớn ở miền Bắc tập kết sát vào giới tuyến, trước khi xẻ sang hệ thống đường Trường Sơn để tiến vào Nam.

Hậu thuẫn cho các chiến dịch lớn: Sự thông suốt của tuyến đồng bằng này bảo đảm cho việc điều động quân chủ lực cấp quân đoàn di chuyển thần tốc. Đặc biệt trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, Quốc lộ 1A chính là con đường mà các cánh quân duyên hải tiến như vũ bão, vừa đánh địch vừa hành quân giải phóng hoàn toàn các tỉnh miền Trung, tiến thẳng vào dinh Độc Lập.

Ảnh tư liệu.

Tuyến giao thông Quốc lộ 1A và Đường sắt Bắc - Nam thời kỳ đó không chỉ là những dải nhựa hay thanh ray sắt vô tri, mà đã trở thành biểu tượng của một mặt trận lòng dân kiên cường. Bom đạn Mỹ có thể làm nóng chảy sắt thép, nhưng đã phải chịu khuất phục trước ý chí bám cầu, bám đường để nối liền hai miền Nam - Bắc của con người Việt Nam.