QUYỂN SỔ CHI TIÊU CỦA CÔ THANH NIÊN XUNG PHONG

QUYỂN SỔ CHI TIÊU CỦA CÔ THANH NIÊN XUNG PHONG

Giữa những hiện vật của thời chiến, có một quyển sổ nhỏ bìa đã sờn, giấy ngả màu vàng theo năm tháng. Thoạt nhìn, đó chỉ là cuốn sổ ghi chép chi tiêu rất bình thường. Nhưng khi mở từng trang, người đọc mới hiểu rằng đằng sau những con số ít ỏi ấy là cả một thời kỳ gian khó của lực lượng thanh niên xung phong trên tuyến lửa.

Trong kháng chiến chống Mỹ, hàng vạn thanh niên xung phong làm nhiệm vụ mở đường, san lấp hố bom, bảo đảm giao thông và vận chuyển hàng hóa trên tuyến đường Trường Sơn. Cuộc sống của họ vô cùng thiếu thốn. Mỗi người đều được phát một số nhu yếu phẩm theo tiêu chuẩn, nhưng nhiều khi phải nhiều tháng mới có đợt cấp phát mới. Vì vậy, không ít người có thói quen ghi chép cẩn thận để biết mình đã nhận những gì và còn thiếu những gì.

Một nữ thanh niên xung phong quê ở Nghệ An từng kể rằng chị luôn mang theo một quyển sổ nhỏ trong túi áo. Mỗi lần đơn vị cấp thêm xà phòng, kim chỉ, thuốc cảm hay vài mét vải, chị đều ghi lại ngày tháng và số lượng. Không phải vì sợ nhầm lẫn, mà bởi mọi thứ lúc ấy đều rất quý. Nếu dùng lãng phí, có khi nhiều tháng sau mới được bổ sung.

Những trang sổ không chỉ có những con số. Xen giữa các dòng ghi chép là vài dòng nhắc việc: "Vá áo", "Gửi thư về nhà", "Đến phiên trực đường", "Nhận thuốc cho tổ". Có trang còn ép một chiếc lá rừng đã khô, hoặc ghi ngày sinh nhật của một người bạn trong đơn vị. Chính những điều giản dị ấy khiến cuốn sổ trở thành cuốn nhật ký thu nhỏ của tuổi trẻ giữa chiến trường.

Theo hồi ký của nhiều cựu thanh niên xung phong, sau mỗi trận bom, việc đầu tiên là kiểm tra người rồi kiểm tra ba lô. Có người mất hết quần áo nhưng vẫn giữ được quyển sổ nhỏ nhờ cất trong túi áo ngực. Họ coi đó là vật gắn bó với mình suốt những năm tháng tuổi đôi mươi.

Có lần, đơn vị phải hành quân sang một cung đường mới. Trước khi đi, cô gái mở quyển sổ, gạch đi những vật dụng đã phát hết và ghi thêm dòng chữ: "Đã nhận một đôi dép cao su." Dòng chữ ấy rất ngắn, nhưng nhiều năm sau khi đọc lại, chị nhớ ngay đến ngày cả đơn vị vui mừng vì cuối cùng cũng được thay đôi dép đã mòn sau nhiều tháng mở đường.

Chiến tranh kết thúc, nhiều người trở về với cuộc sống đời thường. Quyển sổ nhỏ cũng theo họ trở về. Có người cất trong hòm gỗ cùng giấy khen và những lá thư cũ. Có người trao lại cho con cháu như một kỷ niệm của tuổi trẻ. Những trang giấy đã úa màu, nét mực tím nhiều chỗ nhòe đi vì mưa rừng, nhưng từng dòng chữ vẫn còn nguyên.

Ngày nay, khi nhìn vào quyển sổ ấy, chúng ta thấy những khoản ghi chỉ vài đồng tiền, vài bánh xà phòng hay một cuộn chỉ. Đối với thế hệ hôm nay, đó có thể là những thứ rất bình thường. Nhưng với những thanh niên xung phong năm xưa, mỗi vật dụng đều được đổi bằng mồ hôi, sự chờ đợi và cả những ngày tháng sống giữa mưa bom bão đạn.

Quyển sổ chi tiêu không ghi những chiến công hiển hách. Nó chỉ ghi những điều rất nhỏ của cuộc sống thường ngày. Nhưng chính những điều nhỏ bé ấy đã giúp chúng ta hiểu rõ hơn cuộc sống của lực lượng thanh niên xung phong – những con người đã âm thầm góp sức giữ cho những tuyến đường luôn thông suốt, để từng đoàn xe, từng đoàn quân tiến về phía trước.

Có lẽ, giá trị lớn nhất của quyển sổ không nằm ở những con số đã cũ, mà ở chỗ nó lưu giữ ký ức của một thế hệ biết sống giản dị, tiết kiệm và luôn đặt nhiệm vụ của Tổ quốc lên trên lợi ích của bản thân. Đó cũng là một câu chuyện đẹp của thời hoa lửa, được viết nên bằng những trang giấy bình dị nhất.