Quyết định kéo pháo ra – đêm không ngủ ở Điện Biên Phủ

hung lũng Điện Biên Phủ những ngày cuối năm 1953 chìm trong sương mù dày đặc. Núi rừng im lìm, nhưng dưới lớp tĩnh lặng ấy là sự chuyển động khẩn trương của hàng vạn con người. Pháo đã vào trận địa. Đường kéo pháo ngoằn ngoèo qua núi cao, vực sâu, in hằn mồ hôi và máu của bộ đội. Cuộc quyết chiến chiến lược đang đến rất gần.

Trong căn lán nhỏ đặt giữa rừng, Võ Nguyên Giáp ngồi trước bản đồ Điện Biên Phủ. Đèn dầu cháy yếu, bóng ông in dài trên vách nứa. Gương mặt vị Tổng tư lệnh hiện rõ vẻ căng thẳng hiếm thấy. Ông hiểu rằng, mọi ánh mắt đều đang hướng về quyết định của mình.

Kế hoạch ban đầu là “đánh nhanh, thắng nhanh”. Pháo đã được kéo vào các trận địa, sẵn sàng nổ súng. Nhưng càng nghiên cứu tình hình, Võ Nguyên Giáp càng thấy bất an. Địch không yếu như dự kiến. Công sự của chúng kiên cố, hỏa lực mạnh, trong khi bộ đội ta chưa thật sự làm chủ cách đánh hiệp đồng quy mô lớn. Nếu nổ súng ngay, nguy cơ thương vong rất cao.

Đêm xuống. Tiếng côn trùng rả rích, gió lạnh thổi qua rừng. Võ Nguyên Giáp không ngủ. Ông bước ra khỏi lán, đi chậm rãi trên con đường đất. Trong đầu ông hiện lên hình ảnh những người lính đang ngủ tạm bên pháo, những bàn tay chai sạn vì kéo pháo qua dốc núi. Mỗi khẩu pháo là công sức, là mồ hôi, là hy sinh. Nhưng phía sau mỗi khẩu pháo ấy còn là sinh mạng con người.

Ông tự hỏi: Nếu đánh ngay, liệu ta có chắc thắng không?
Câu trả lời khiến ông trăn trở. Là người chỉ huy, ông không cho phép mình đánh cược sinh mạng của hàng vạn chiến sĩ bằng sự chủ quan.

Trở lại lán, ông họp khẩn cấp với Bộ Chỉ huy. Không khí nặng nề bao trùm. Ai cũng hiểu tầm quan trọng của thời khắc này. Võ Nguyên Giáp chậm rãi phân tích tình hình, chỉ ra những điểm bất lợi, những nguy cơ có thể xảy ra. Giọng ông trầm, nhưng dứt khoát.

Rồi ông nói ra điều khiến nhiều người sững sờ:
“Phải kéo pháo ra. Chuyển sang đánh chắc, tiến chắc.”

Đó là một quyết định vô cùng khó khăn. Kéo pháo vào đã gian khổ, kéo ra còn gian khổ gấp bội. Không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là vấn đề tinh thần. Nhiều chiến sĩ đã chuẩn bị tâm lý xông trận, nay lại phải lùi lại. Võ Nguyên Giáp hiểu, quyết định này có thể khiến ông chịu trách nhiệm rất lớn nếu thất bại.

Đêm ấy, ông gần như không chợp mắt. Ông nghĩ đến từng kịch bản, từng hậu quả. Ông nhớ lời Bác Hồ dặn trước khi vào chiến dịch: “Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh.” Chính câu nói ấy đã giúp ông thêm vững tâm.

Sáng hôm sau, lệnh kéo pháo ra được truyền xuống các đơn vị. Trên những con dốc trơn trượt, bộ đội lại gồng mình kéo từng khẩu pháo nặng hàng tấn ngược trở ra. Dây tời siết chặt vào vai, vào tay. Có người trượt chân ngã, có người bị thương, nhưng không ai kêu ca. Họ tin vào người chỉ huy của mình.

Võ Nguyên Giáp đi cùng bộ đội trên những con đường kéo pháo. Ông không đứng xa quan sát, mà trực tiếp chứng kiến gian khổ của chiến sĩ. Có lúc, ông dừng lại, nhìn theo một khẩu pháo đang được kéo qua đoạn dốc hiểm trở, đôi mắt ông đỏ hoe. Ông biết, mỗi bước lùi hôm nay là để tiến lên vững chắc hơn ngày mai.

Sau khi thay đổi phương châm tác chiến, toàn bộ chiến dịch được chuẩn bị lại từ đầu. Hệ thống hào giao thông được đào dày đặc, vây kín từng cứ điểm của địch. Bộ đội được huấn luyện kỹ hơn, phối hợp chặt chẽ hơn. Mọi việc diễn ra chậm rãi, nhưng chắc chắn.

Nhiều đêm, Võ Nguyên Giáp lại ngồi bên bản đồ, chỉnh sửa từng chi tiết nhỏ. Ông lắng nghe ý kiến của các chỉ huy, của chiến sĩ. Ông không coi quyết định của mình là tuyệt đối, mà luôn sẵn sàng điều chỉnh nếu thực tế đòi hỏi. Chính sự cầu thị ấy khiến Bộ Chỉ huy thêm tin tưởng.

Khi chiến dịch chính thức nổ ra, từng cứ điểm của địch lần lượt bị tiêu diệt. Dù chiến đấu ác liệt, thương vong vẫn xảy ra, nhưng thấp hơn rất nhiều so với dự kiến ban đầu. Võ Nguyên Giáp theo dõi từng diễn biến, lòng ông vừa căng thẳng vừa thầm cảm ơn quyết định trong đêm không ngủ ấy.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, khi lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm De Castries, Võ Nguyên Giáp lặng người. Ông không reo mừng, không biểu lộ cảm xúc mạnh. Trong đầu ông hiện lên hình ảnh những đêm kéo pháo, những giọt mồ hôi, những người lính đã ngã xuống. Ông biết, chiến thắng này không chỉ là kết quả của tài thao lược, mà còn của sự dũng cảm dám chịu trách nhiệm.

Quyết định kéo pháo ra đã trở thành một trong những quyết định lịch sử vĩ đại nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp. Nó thể hiện bản lĩnh của một vị tướng không chỉ biết tiến, mà còn biết lùi đúng lúc; không chỉ dũng cảm, mà còn nhân văn.

Và trong ký ức của Võ Nguyên Giáp, đêm không ngủ ở Điện Biên Phủ ấy mãi mãi là đêm ông cảm nhận rõ nhất trọng lượng của hai chữ trách nhiệm – trách nhiệm với lịch sử, với nhân dân, và với từng sinh mạng người lính.