Quyết định lịch sử ở Điện Biên Phủ – Từ “đánh nhanh, thắng nhanh” đến “đánh chắc, tiến chắc”

Cuối năm 1953, sau khi quân đội Pháp xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ nhằm kiểm soát vùng Tây Bắc và thu hút chủ lực của Quân đội Nhân dân Việt Nam vào một trận đánh lớn, Bộ Chính trị và Bộ Tổng Tư lệnh quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đây được xem là chiến dịch có quy mô lớn nhất của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Theo kế hoạch ban đầu, chiến dịch dự kiến thực hiện theo phương châm "đánh nhanh, thắng nhanh". Mục tiêu là tập trung lực lượng, tiến công trong thời gian ngắn trước khi đối phương kịp củng cố hệ thống phòng ngự. Hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, dân công hỏa tuyến và thanh niên xung phong đã vận chuyển pháo binh, lương thực, đạn dược vượt qua những cung đường hiểm trở của vùng núi Tây Bắc để chuẩn bị cho trận đánh.

Tuy nhiên, khi trực tiếp khảo sát chiến trường tại Mường Phăng và theo dõi quá trình triển khai lực lượng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận thấy tình hình đã có nhiều thay đổi so với dự kiến ban đầu. Quân Pháp liên tục tăng cường quân số, mở rộng hệ thống công sự, xây dựng các lô cốt, hầm ngầm và nhiều lớp hàng rào dây thép gai. Trong khi đó, việc kéo pháo vào trận địa gặp rất nhiều khó khăn do địa hình núi cao, đường hẹp và thời tiết bất lợi.

Trong hồi ký Điện Biên Phủ – Điểm hẹn lịch sử, Đại tướng Võ Nguyên Giáp kể rằng ông đã phải suy nghĩ rất nhiều trước thời điểm nổ súng. Ông nhận thấy nếu giữ nguyên phương châm cũ, quân ta có thể phải đối mặt với những tổn thất lớn và chưa chắc đạt được mục tiêu đề ra. Sau khi trao đổi với Đảng ủy Mặt trận và cân nhắc nhiều yếu tố về lực lượng, hậu cần, địa hình và khả năng tác chiến, ông đi đến quyết định xin thay đổi phương châm chiến dịch.

Đêm 25 rạng sáng 26 tháng 1 năm 1954, mệnh lệnh hoãn cuộc tiến công được ban hành. Các đơn vị đang ở vị trí xuất phát phải rút pháo khỏi trận địa và tổ chức lại lực lượng. Đây là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn. Những khẩu pháo nặng hàng tấn được bộ đội và dân công kéo ngược trở ra trên những con đường trơn trượt giữa núi rừng. Theo nhiều hồi ký, quá trình này đòi hỏi sự kiên trì và nỗ lực rất lớn của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ.

Sau khi thay đổi phương châm sang "đánh chắc, tiến chắc", quân đội dành thêm thời gian xây dựng hệ thống chiến hào, công sự và trận địa pháo. Hệ thống giao thông hào ngày càng mở rộng, từng bước áp sát các cứ điểm của đối phương. Công tác hậu cần cũng được củng cố, bảo đảm cung cấp đầy đủ lương thực, đạn dược và thuốc men cho chiến dịch kéo dài nhiều tuần.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn bằng trận tiến công cứ điểm Him Lam. Trong gần hai tháng tiếp theo, quân đội ta lần lượt đánh chiếm các cụm cứ điểm quan trọng, từng bước thu hẹp phạm vi kiểm soát của quân Pháp. Đến chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954, sở chỉ huy của tướng Christian de Castries bị quân đội Việt Nam chiếm giữ, toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ thất thủ.

Nhiều nhà nghiên cứu quân sự trong và ngoài nước đánh giá rằng việc chuyển từ "đánh nhanh, thắng nhanh" sang "đánh chắc, tiến chắc" là một trong những quyết định mang tính bước ngoặt của chiến dịch. Trong nhiều bài viết và hồi ký, Đại tướng Võ Nguyên Giáp khẳng định đây là quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời cầm quân của ông, nhưng cũng là quyết định xuất phát từ mục tiêu cao nhất: bảo đảm thắng lợi và giảm thiểu tổn thất cho bộ đội.

Ngày nay, Sở Chỉ huy Chiến dịch tại Mường Phăng, hệ thống hầm chỉ huy và các di tích tại Điện Biên được bảo tồn như những địa điểm lịch sử quan trọng. Câu chuyện về quyết định thay đổi phương châm tác chiến không chỉ phản ánh nghệ thuật chỉ huy quân sự mà còn cho thấy tinh thần thận trọng, trách nhiệm và sự cân nhắc toàn diện của người chỉ huy trước những quyết định có ảnh hưởng lớn đến vận mệnh của chiến dịch và của đất nước.