Quyết định lịch sử và nụ cười trên pháp trường ngã ba Giồng

Tháng 11 năm 1940, Phan Đăng Lưu được Trung ương Đảng giao nhiệm vụ quan trọng: Vào Nam Bộ để truyền đạt chỉ thị hoãn cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ, do nhận định thời cơ chín muồi toàn quốc chưa đến. Tuy nhiên, khi ông vừa đặt chân đến Sài Gòn thì lệnh khởi nghĩa đã được phát đi khắp các tỉnh Nam Bộ, và do có kẻ phản bội chỉ điểm, ông đã bị thực dân Pháp bủa vây, bắt giữ ngay tại cuộc họp.

Biết ông là nhà lãnh đạo chủ chốt của Đảng, kẻ thù đã dùng mọi cực hình tra tấn dã man nhất hòng khuất phục người chiến sĩ Kinh Bắc. Chúng giật điện, kìm kẹp, đánh đập cho đến khi ông ngất đi rồi lại dội nước lạnh cho tỉnh lại. Thế nhưng, trước sự tàn bạo của quân thù, Phan Đăng Lưu vẫn giữ vững khí tiết kiên trung, bảo vệ tuyệt đối bí mật của tổ chức và đồng đội.

Không thể khuất phục được ông, ngày 28 tháng 8 năm 1941, thực dân Pháp đã áp giải ông cùng các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập, Nguyễn Thị Minh Khai ra pháp trường ngã ba Giồng (Hóc Môn, Gia Định). Đứng trước họng súng của đội hành hình, Phan Đăng Lưu vẫn ung dung, thanh thản nhìn thẳng vào quân thù. Khi loạt đạn tàn khốc vang lên, ông đã anh dũng ngã xuống ở tuổi 39. Sự hy sinh lẫm liệt của ông đã hóa thành bất tử, để lại tấm gương sáng ngời về một nhân cách trí thức cách mạng kiên trung cho các thế hệ mai sau noi theo.