Quyết Định Trọng Đại Ở Mường Phăng

Đêm Mường Phăng, sương mù từ dãy Pú Tát tràn xuống thick đặc như một lớp bông ẩm ướt. Căn hầm chỉ huy bằng tre nứa và đất đồi lợp lá dong xòe rộng im lìm dưới những vòm cây cổ thụ. Chiếc đèn măng-sông treo ở giữa hầm tỏa ra ánh sáng vàng vọt, hắt lên những mảnh bản đồ quân sự khổ lớn ghim chặt trên vách tre.

Tướng Võ Nguyên Giáp đứng lặng người trước tấm bản đồ lòng chảo Mường Thanh. Tay ông kẹp chiếc bút chì đỏ, mắt đăm đăm nhìn vào những ký hiệu hình tròn khoanh khoảnh các điểm cao: Him Lam, Độc Lập, Bản Kéo, và ở trung tâm là tập đoàn căn cứ điểm của tướng Christian de Castries.

bên ngoài, tiếng mưa xối xả đập vào mái lá. Thỉnh thoảng, một tiếng giông xa rền rĩ vang lên từ phía lòng chảo.

"Thưa Anh Văn, trà nóng đây ạ."

Đồng chí sĩ quan cận vệ nhẹ nhàng đặt chén trà xanh bốc khói lên góc bàn gỗ dã chiến. Ông Giáp xoay người lại, gật đầu nhẹ: "Cảm ơn đồng chí. Các trung đoàn kéo pháo thế nào rồi?"

"Báo cáo Đại tướng, đường dốc trơn lầy quá. Pháo 105mm nặng hơn hai tấn, anh em phải dùng sức người kéo qua các đỉnh núi cao ngất. Mấy ngày nay mưa liên tục, nhiều đoạn dốc đứng, chỉ cần sẩy chân một chút là cả người lẫn pháo rơi xuống vực."

Ông Giáp nhấp một ngụm trà nóng, vị đắng chát đọng lại nơi đầu lưỡi. Ông bước lại gần cửa hầm, nhìn ra khoảng tối mênh mông của rừng Mường Phăng. Trái tim ông thắt lại. Ông hình dung ra cảnh hàng ngàn chiến sĩ áo vải, lưng trần, chân bám chặt vào đá hộc, gân xanh nổi ngoằn ngoèo trên tay khi ghì chặt sợi dây mây để giữ cho khẩu pháo không trôi xuống vực sâu.

Theo kế hoạch đã được thông qua trước đó với sự cố vấn của đoàn chuyên gia bạn, giờ N đã được ấn định. Phương châm tác chiến là "Đánh nhanh, thắng nhanh". Dự kiến, lực lượng ta sẽ bộc phá mìn, tập trung toàn bộ binh lực tiêu diệt tập đoàn căn cứ điểm trong vòng 3 ngày 2 đêm.

Tất cả đã sẵn sàng. Pháo đã nhích từng mét lên đỉnh núi. Binh lính đã nằm phục trong các hào hở. Lệnh nổ súng chỉ còn tính bằng giờ.

Thế nhưng, trong lòng Tổng Tự lệnh, một cơn bão âm thầm nhưng dồn dập đang cuộn trào.

Nằm trên chiếc phản gỗ đơn sơ trong hầm, Đại tướng Võ Nguyên Giáp không sao chợp mắt được. Ông vắt tay lên trán. Những câu hỏi liên tục xoáy sâu vào tâm trí ông:

Có thật sự có thể "Đánh nhanh, thắng nhanh" ở một tập đoàn căn cứ điểm kiên cố như Điện Biên Phủ?

Những ngày qua, tình hình chiến trường đã thay đổi nhanh chóng. Pháp không còn là một địch thủ bất ngờ bị bịt mắt. De Castries đã phát hiện ra sự xuất hiện của chủ lực ta và ra sức củng cố hầm hào, tăng cường lực lượng pháo binh, xe tăng, và đặc biệt là hệ thống dây thép gai dày đặc. Tập đoàn căn cứ điểm này đã trở thành một "pháo đài không thể công phá" với 49 căn cứ điểm được tổ chức thành 8 cụm phân khu liên hoàn.

Nếu ta "Đánh nhanh, thắng nhanh":

• Pháo binh: Pháo 105mm của ta kéo vào chưa kịp làm chủ địa hình, lại đặt ở các vị trí trống trải trên sườn núi, rất dễ bị pháo binh và không quân Pháp phản công tiêu diệt ngay từ đầu.

Nhớ lại lời dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Tuyên Quang trước khi ông lên đường ra chiến dịch:

"Trận này rất quan trọng, phải đánh cho thắng. Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh."

Lời dặn ấy như vang vọng giữa đêm rừng Mường Phăng. Hai từ "Chắc thắng" nặng tựa ngàn cân. Nếu đánh theo phương châm cũ, tỷ lệ thắng là bao nhiêu? Liệu có chắc thắng không? Hay ta đang mạo hiểm với xương máu của hàng vạn chiến sĩ trẻ?

Ông đứng dậy, châm chiếc đèn dầu nhỏ, giở từng trang nhật ký chiến trường và các báo cáo trinh sát mới nhất. Thái dương ông đau nhói. Đêm đó, Đại tướng đã dùng một chiếc khăn ướt đắp lên đắp xuống trán để giữ cho đầu óc thật tỉnh táo.

Sáng sớm hôm sau, sương mù vẫn bao phủ dày đặc. Đại tướng gọi đồng chí bác sĩ quân y vào kiểm tra. Bác sĩ thấy thái dương ông nổi gân xanh, mắt đỏ ngầu vì thức trắng, vội vã lấy băng ướt chườm trán cho ông.

"Đại tướng cần nghỉ ngơi, ông đã làm việc liên tục hơn 30 tiếng đồng hồ rồi," vị bác sĩ lo lắng.

Ông Giáp mỉm cười nhẹ, lắc đầu: "Máu xương của chiến sĩ đang chờ quyết định của Ban chỉ huy. Tôi không sao."

Ông bước ra khỏi hầm, đi dạo một mình dưới những bóng cây rừng. Mường Phăng buổi sáng sớm tĩnh lặng đến lạ kỳ, chỉ có tiếng chim hót ríu rít trên cành cao và tiếng bước chân xào xạc trên lá khô. Nhưng cách đây vài chục cây số, hàng vạn con người đang dồn sức cho giờ G.

Ông gặp lại những người lính trẻ vừa từ tuyến đầu trở về. Bàn tay họ chai sạn, bám đầy đất đỏ Điện Biên, quần áo rách rưới vì gai rừng, nhưng đôi mắt thì rực sáng niềm tin vào ngày chiến thắng.

"Đồng chí có sợ đánh lớn không?" Ông Giáp hỏi một chiến sĩ trẻ.

"Báo cáo Đại tướng, không sợ! Chỉ mong có lệnh là chúng tôi xông lên tiêu diệt địch!" người lính dõng dạc trả lời.

Nhìn người lính ấy, lòng ông dâng lên một niềm xúc động mãnh liệt nhưng cũng đầy chua xát. Họ tin tưởng ông, tin tưởng vào Bộ Tổng tư lệnh. Chính vì niềm tin ấy, ông không thể đưa họ vào một trận đánh mà khả năng thất bại và tổn thất máu xương là quá lớn.

Trở lại căn hầm chỉ huy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đưa ra quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời cầm quân của mình: Hoãn lệnh nổ súng. Chuyển từ "Đánh nhanh, thắng nhanh" sang "Đánh chắc, tiến chắc".

Đây là một quyết định vô cùng mạo hiểm về mặt chính trị và tâm lý. Pháo đã kéo vào vị trí, hàng vạn quân đã sẵn sàng ở hào xuất phát, lương thực thực phẩm vận chuyển từ hậu phương lên vô cùng khó khăn. Thay đổi phương châm nghĩa là phải kéo pháo ra, phải làm lại từ đầu, phải thuyết phục được Đảng ủy Chiến dịch và các chuyên gia bạn.

Sáng ngày 26 tháng 1 năm 1954, cuộc họp Đảng ủy Mặt trận diễn ra trong không khí vô cùng căng thẳng tại căn hầm chỉ huy Mường Phăng.

Có mặt tại cuộc họp là các đồng chí trong Đảng ủy và Ban Chỉ huy Chiến dịch: Hoàng Văn Thái, Lê Liêm, Đặng Kim Giang... cùng các cố vấn quân sự.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp mở đầu cuộc họp bằng chất giọng điềm tĩnh nhưng kiên định:

"Thưa các đồng chí, tình hình địch đã có những thay đổi lớn. Chúng đã củng cố Điện Biên Phủ thành một tập đoàn căn cứ điểm rất mạnh. Qua theo dõi và phân tích tình hình thực tế, tôi thấy nếu đánh theo phương châm 'Đánh nhanh, thắng nhanh' thì chúng ta gặp rất nhiều bất lợi, khó đảm bảo chắc thắng."

Căn hầm lặng đi. Những ánh mắt ngỡ ngàng nhìn về phía vị Tổng Tự lệnh.

Một đồng chí cất lời: "Thưa Đại tướng, pháo binh ta đã vào vị trí, bộ binh đã đào hào áp sát. Tinh thần bộ đội đang rất cao. Nếu hoãn lại bây giờ, sợ rằng sẽ ảnh hưởng lớn đến tư tưởng anh em. Hơn nữa, mùa mưa sắp đến, vấn đề cung cấp lương thực, đạn dược qua hàng trăm cây số đường rừng sẽ gặp khó khăn muôn vàn."

Một ý kiến khác tiếp lời: "Nếu đánh kéo dài, địch sẽ tăng viện. Chúng ta liệu có đủ sức dai dẳng với lực lượng không quân và hỏa lực dồi dào của Pháp?"

Đại tướng bình tĩnh lắng nghe từng ý kiến. Ông hiểu sự lo lắng của các đồng chí mình. Tất cả đều xuất phát từ tinh thần quyết chiến quyết thắng. Nhưng ông là Người chỉ huy tối cao, trách nhiệm đối với vận mệnh dân tộc và mạng sống của hàng vạn chiến sĩ đang đè nặng lên vai ông.

Ông đứng dậy, tay chỉ vào bản đồ:

"Ý chí quyết tâm của bộ đội là rất quý, nhưng quyết tâm đó phải dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn chiến trường.

1. Thứ nhất: Pháo binh ta chưa đủ kinh nghiệm hiệp đồng với bộ binh quy mô lớn. Đặt pháo trên sườn núi trống trải sẽ bị không quân và pháo binh địch khống chế ngay.

Ông ngưng một chút, ánh mắt nhìn quanh một lượt tất cả các thành viên trong cuộc họp, giọng chùng xuống đầy tha thiết:

"Tôi hiểu những khó khăn về hậu cần, về tâm lý bộ đội khi phải kéo pháo ra. Nhưng khó khăn đó chúng ta có thể khắc phục được. Còn nếu đánh tan vỡ, mất đi lực lượng chủ lực này, chúng ta sẽ mất hàng năm trời, thậm chí hàng chục năm mới khôi phục lại được. Máu xương của chiến sĩ là vô giá!"

Sau nhiều giờ thảo luận dội qua dội lại gay gắt nhưng đầy tinh thần trách nhiệm, bằng sự lập luận sắc bén, thực tế và tâm huyết chân thành, Đại tướng đã thuyết phục được toàn thể Đảng ủy Mặt trận.

Đảng ủy đi đến thống nhất: Quyết định hoãn giờ nổ súng, thu quân về vị trí tập kết, kéo pháo ra và chuyển sang phương châm "Đánh chắc, tiến chắc".

Lệnh kéo pháo ra được truyền đi như một luồng điện chạy qua các đơn vị. Ban đầu, nhiều cán bộ, chiến sĩ không khỏi ngỡ ngàng, hụt hẫng. Họ đã tốn biết bao mồ hôi, thậm chí cả máu để đưa những khẩu pháo nặng hàng tấn qua bao đèo cao vực sâu vào lòng chảo. Nay lại phải kéo ra?

Nhưng khi mệnh lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng lời giải thích cặn kẽ được phổ biến xuống tận các đại đội, toàn quân đã một lòng chấp hành. Họ hiểu rằng, người chỉ huy của họ đang bảo vệ mạng sống cho họ và chuẩn bị cho một chiến thắng chắc chắn hơn.

Cuộc kéo pháo ra còn gian khổ hơn cả khi kéo pháo vào. Địch đã bắt đầu đánh phá các tuyến đường. Mưa rừng dầm dề khiến các con dốc trở thành những máng bùn trơn trượt.

Chính trong những ngày tháng gian khổ ấy, tấm gương hy sinh quên mình của các chiến sĩ đã đi vào lịch sử. Hình ảnh Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn pháo khi dây cáp đứt trên dốc Bố Hạ đã trở thành biểu tượng bất tử của tinh thần "vì Tổ quốc quên thân".

Nghe tin Tô Vĩnh Diện hy sinh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lặng người đi trong hầm chỉ huy. Tấm lòng ông đau đớn như mất đi một người thân ruột thịt. Ông càng củng cố niềm tin rằng quyết định của mình là hoàn toàn đúng đắn. Ông ra lệnh cho các đơn vị phải chăm lo chu đáo cho thương bệnh binh, đảm bảo từng bữa ăn, lá rau cho bộ đội trong thời gian chuẩn bị mới.

Từ cuối tháng 1 đến giữa tháng 3 năm 1954, toàn bộ mặt trận Điện Biên Phủ chuyển sang một hình thái chiến tranh hoàn toàn mới.

Thay vì "đánh dồn dập trong 3 ngày", Quân đội Nhân dân Việt Nam bắt đầu xây dựng một hệ thống giao thông hào khổng lồ bao vây lấy tập đoàn căn cứ điểm. Hàng ngàn ki-lô-mét đường hào như những "vòi bạch chuộc" từ các dãy núi xung quanh âm thầm nhích dần, siết chặt lấy cổ họng của quân Pháp ở Mường Thanh.

Pháo binh ta được phân tán, đào hầm kiên cố trên các sườn núi hướng về lòng chảo, được ngụy trang cẩn thận đến mức máy bay trinh sát của Pháp hoàn toàn bị mù tăm.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp hàng ngày vẫn miệt mài làm việc trong hầm Mường Phăng. Ông theo dõi sát sao từng mét hào tiến triển, từng đợt vận chuyển gạo, đạn từ hậu phương lên.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, khi mọi chuẩn bị đã hoàn toàn chu đáo, trận mở màn Điện Biên Phủ mới chính thức bắt đầu bằng đòn tấn công bộc phá tiêu diệt trung tâm đề kháng Him Lam.

Hỏa lực pháo binh ta từ các hầm ngầm bất ngờ trút mưa đạn xuống lòng chảo Mường Thanh, làm tê liệt hoàn toàn pháo binh Pháp. Viên tư lệnh pháo binh Pháp Piroth vì quá bất ngờ và bàng hoàng trước sức mạnh pháo binh ta đã dùng lựu đạn tự sát trong hầm.

Tiếp theo đó là những trận đánh oanh liệt tiêu diệt đồi Độc Lập, Bản Kéo, rồi lần lượt từng cao điểm phía Đông được giải phóng. Bằng chiến thuật "Đánh chắc, tiến chắc", siết chặt vòng vây, cắt đứt đường hàng không – con đường sống duy nhất của địch – quân ta đã đẩy tập đoàn căn cứ điểm Điện Biên Phủ vào thế tuyệt vọng.

Chín mươi ba ngày đêm kể từ cái đêm không ngủ ở Mường Phăng, chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ "Quyết chiến Quyết thắng" của Quân đội Nhân dân Việt Nam đã tung bay trên mái hầm tướng De Castries.

Tại hầm chỉ huy Mường Phăng, khi chuông điện thoại vang lên báo tin Tướng De Castries cùng toàn bộ Bộc Tham mưu tập đoàn căn cứ điểm đã bị bắt sống, căn hầm như vỡ òa trong niềm vui vỡ bờ. Các sĩ quan tác chiến ôm lấy nhau khóc nức nở.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp bước ra khỏi hầm. Bầu trời Mường Phăng sau cơn mưa chiều bừng sáng một dải cầu vồng rực rỡ. Ông hít một hơi thật sâu không khí trong lành của núi rừng Tây Bắc.

Nhìn về phía lòng chảo Mường Thanh, nơi khói binh đao đang tan dần, gương mặt vị Tổng Tự lệnh đăm chiêu trầm lắng. Giữa niềm vui chiến thắng vĩ đại chấn động địa cầu, ông vẫn dành một phút tưởng niệm đến những người đồng đội, những chiến sĩ đã ngã xuống trên đèo Pha Đin, trên các tuyến hào Mường Thanh, những người đã không kịp nhìn thấy ngày chiến thắng.

Sau này, trong các cuộc trả lời phỏng vấn các nhà sử học và báo chí quốc tế, khi được hỏi đâu là quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời cầm quân của mình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn trả lời không chút đắn đo:

"Đó là quyết định thay đổi phương châm tác chiến từ 'Đánh nhanh, thắng nhanh' sang 'Đánh chắc, tiến chắc' tại Điện Biên Phủ sáng ngày 26 tháng 1 năm 1954."

Quyết định ấy không chỉ thể hiện một thiên tài quân sự với tư duy khoa học, thực tiễn sắc bén, mà trên hết, đó là quyết định của một vị tướng có Tâm – một người luôn đặt giá trị máu xương của chiến sĩ và vận mệnh của dân tộc lên trên hết.