Quyết định trước giờ nổ súng: Bản lĩnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại Điện Biên Phủ

Quyết định trước giờ nổ súng: Bản lĩnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại Điện Biên Phủ

Lịch sử thường ghi nhớ những thời khắc quyết định bằng kết quả cuối cùng: một trận đánh chiến thắng, một chiến dịch hoàn thành hay một bước ngoặt làm thay đổi cục diện chiến tranh. Nhưng đằng sau những kết quả ấy đôi khi là một quyết định được đưa ra khi thắng lợi vẫn chưa được bảo đảm, khi mọi phương án đều có những khó khăn riêng và khi người chịu trách nhiệm phải cân nhắc giữa quyết tâm hành động với sự thận trọng cần thiết.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, một trong những thời khắc như vậy diễn ra vào tháng 1/1954, trước khi Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn. Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khi đó là Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Mặt trận Điện Biên Phủ, đã đưa ra quyết định thay đổi phương châm tác chiến. Đây được ông nhìn nhận là quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy của mình.

1. Khi kế hoạch ban đầu đứng trước những thách thức thực tế

Cuối năm 1953, Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng lực lượng quân Pháp, tạo bước ngoặt có ý nghĩa quyết định đối với cuộc kháng chiến.

Ngày 14/1/1954, tại Sở chỉ huy chiến dịch ở Thẩm Púa, phương án tác chiến theo phương châm “đánh nhanh, giải quyết nhanh” được phổ biến. Theo phương án này, quân ta dự kiến tranh thủ thời điểm đối phương chưa hoàn thành việc củng cố hệ thống phòng ngự để tập trung lực lượng tiến công, nhanh chóng tiêu diệt các mục tiêu quan trọng.

Phương án có những cơ sở nhất định. Rút ngắn thời gian chiến đấu có thể giúp giảm bớt gánh nặng hậu cần, hạn chế sự mệt mỏi của bộ đội và tận dụng thời cơ trên chiến trường.

Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị, tình hình thực tế tiếp tục thay đổi. Quân Pháp tăng cường lực lượng và củng cố hệ thống phòng ngự tại Điện Biên Phủ. Địa hình, công sự của đối phương cùng những khó khăn trong việc tổ chức hiệp đồng giữa bộ binh và pháo binh khiến phương án ban đầu bộc lộ nhiều vấn đề cần xem xét lại.

Để một chiến dịch quy mô lớn giành thắng lợi, ý chí quyết tâm là điều cần thiết, nhưng chưa đủ. Người chỉ huy còn phải đánh giá chính xác tương quan lực lượng, khả năng bảo đảm hậu cần, điều kiện địa hình và những nguy cơ có thể xảy ra khi bước vào trận đánh.

Chính trong quá trình ấy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận thấy phương án “đánh nhanh, giải quyết nhanh” không còn bảo đảm nguyên tắc đánh chắc thắng.

2. Quyết định khó khăn trước giờ nổ súng

Sau một đêm thức trắng, sáng ngày 26/1/1954, Đại tướng Võ Nguyên Giáp hội ý với Trưởng đoàn cố vấn quân sự Trung Quốc Vi Quốc Thanh, sau đó cùng Đảng ủy Mặt trận nghiên cứu lại phương án tác chiến.

Việc thay đổi kế hoạch vào thời điểm này không hề đơn giản. Bộ đội đã trải qua một thời gian dài chuẩn bị, các đơn vị đã được giao nhiệm vụ, pháo binh đang triển khai vào trận địa và toàn bộ công tác bảo đảm chiến đấu được tổ chức theo phương án cũ. Nhiều người đang hướng tới thời điểm nổ súng với quyết tâm cao.

Nếu tiếp tục kế hoạch ban đầu, quân ta có thể tranh thủ thời gian và tránh phải tổ chức lại một khối lượng công việc rất lớn. Nhưng nếu cách đánh ấy không phù hợp với tình hình thực tế, cái giá phải trả có thể là tổn thất nghiêm trọng về lực lượng và nguy cơ không hoàn thành nhiệm vụ chiến dịch.

Ngược lại, thay đổi phương châm cũng đồng nghĩa với việc hoãn tiến công, kéo pháo ra, thu quân về vị trí tập kết và chuẩn bị lại từ đầu theo phương án mới. Quyết định ấy sẽ tác động đến công sức của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ và lực lượng phục vụ chiến dịch.

Trước tình thế đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Đây không phải là từ bỏ mục tiêu tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Điều thay đổi là cách thức thực hiện mục tiêu ấy: thay vì đặt trọng tâm vào một cuộc tiến công nhanh, quân ta sẽ chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, xây dựng trận địa, tổ chức lực lượng và từng bước tiêu diệt các vị trí phòng ngự của đối phương.

Quyết định này thể hiện sự phân biệt quan trọng giữa quyết tâm giành chiến thắng và việc lựa chọn phương án có khả năng đưa đến chiến thắng cao hơn. Kiên định với mục tiêu không có nghĩa là phải giữ nguyên mọi kế hoạch ban đầu, bất kể tình hình đã thay đổi như thế nào.

3. Từ quyết định thay đổi phương châm đến chiến thắng Điện Biên Phủ

Sau khi phương châm tác chiến được thay đổi, nhiệm vụ đặt ra không chỉ là điều chỉnh mệnh lệnh mà còn là tổ chức lại toàn bộ quá trình chuẩn bị chiến dịch.

Các đơn vị phải bố trí lại lực lượng, xây dựng trận địa và hệ thống đường hào, bảo đảm việc cơ động pháo binh, đồng thời tổ chức hậu cần phù hợp với một chiến dịch kéo dài. Công tác tư tưởng cũng có vai trò quan trọng, bởi bộ đội cần hiểu rõ lý do thay đổi phương án và giữ vững quyết tâm trong điều kiện phải tiếp tục chờ đợi, chuẩn bị.

Ngày 13/3/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn. Sau 56 ngày đêm chiến đấu, đến ngày 7/5/1954, quân ta giành thắng lợi quyết định.

Chiến thắng ấy là kết quả của sự lãnh đạo của Đảng, sức mạnh của quân đội và nhân dân, sự đóng góp to lớn của lực lượng hậu phương, cùng nhiều yếu tố về tổ chức, chiến thuật và bảo đảm chiến đấu. Trong đó, việc thay đổi phương châm tác chiến vào tháng 1/1954 là một bước ngoặt đặc biệt quan trọng, giúp chiến dịch được tiến hành theo cách phù hợp hơn với điều kiện thực tế.

Qua sự kiện này, vai trò của Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ thể hiện ở tài năng tổ chức và chỉ huy quân sự, mà còn ở trách nhiệm của một người đứng trước quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mệnh của đông đảo cán bộ, chiến sĩ.

Một quyết định đúng đắn trong hoàn cảnh khó khăn không phải lúc nào cũng là quyết định thuận tiện nhất. Đôi khi, nó đòi hỏi người chỉ huy chấp nhận làm lại những gì đã chuẩn bị, đối mặt với sự hụt hẫng trước mắt và chịu trách nhiệm về một lựa chọn không dễ dàng.

4. Bài học từ một quyết định lịch sử

Câu chuyện về quyết định thay đổi phương châm tác chiến tại Điện Biên Phủ không chỉ có ý nghĩa trong lĩnh vực quân sự. Nó còn gợi ra những bài học thiết thực đối với việc học tập, nghiên cứu và làm việc trong cuộc sống hiện nay.

Trước hết, đó là bài học về tư duy độc lập và khả năng đánh giá thực tế. Một kế hoạch có thể được xây dựng công phu, được nhiều người đồng tình và đã tiêu tốn nhiều công sức thực hiện. Tuy nhiên, khi điều kiện thay đổi, chúng ta cần đủ bình tĩnh để đánh giá lại những giả định ban đầu, thay vì cố gắng duy trì kế hoạch chỉ vì đã đầu tư quá nhiều thời gian và công sức.

Thứ hai, đó là tinh thần trách nhiệm đối với con người. Đằng sau một phương án tác chiến không chỉ là những con số về lực lượng, địa hình hay thời gian, mà còn là sự an toàn và sinh mệnh của những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ. Quyết định thay đổi phương châm trong chiến dịch cho thấy yêu cầu đánh chắc thắng phải được đặt lên trên mong muốn đẩy nhanh tiến độ bằng mọi giá.

Thứ ba, đó là sự phân biệt giữa kiên định và bảo thủ. Kiên định là giữ vững mục tiêu đúng đắn; bảo thủ là giữ nguyên cách làm ngay cả khi thực tế cho thấy cần phải điều chỉnh. Một người có trách nhiệm không nhất thiết phải chứng minh rằng quyết định ban đầu của mình luôn đúng. Điều quan trọng hơn là nhận diện được vấn đề và sẵn sàng lựa chọn phương án phù hợp hơn.

Đối với sinh viên, những bài học ấy có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi: đánh giá lại phương pháp học khi kết quả chưa đạt yêu cầu, điều chỉnh kế hoạch của một dự án khi xuất hiện dữ liệu mới, hay chủ động thừa nhận một giả định sai trước khi nó gây ra hậu quả lớn hơn.

Dĩ nhiên, một quyết định trong chiến tranh và một quyết định trong học tập không thể được đặt ngang hàng về mức độ hệ trọng. Nhưng tinh thần xem xét thực tế, cân nhắc hậu quả và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình vẫn là những giá trị có thể vận dụng trong nhiều hoàn cảnh.

Lịch sử về Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại Điện Biên Phủ nhắc chúng ta rằng bản lĩnh không chỉ thể hiện ở việc dám tiến lên, mà còn ở khả năng dừng lại đúng lúc để đánh giá tình hình và lựa chọn cách đi phù hợp hơn.

Ngày 7/5/1954, chiến thắng Điện Biên Phủ khép lại một chiến dịch có ý nghĩa lớn đối với dân tộc Việt Nam. Nhưng nhìn lại thời điểm cuối tháng 1 năm ấy, ta càng hiểu rằng để đi tới thắng lợi, có những quyết định quan trọng được đưa ra trước khi tiếng súng đầu tiên vang lên.

Đôi khi, bước đi thể hiện bản lĩnh nhất không phải là tiếp tục tiến về phía trước bằng mọi giá, mà là đủ tỉnh táo để thay đổi cách đi nhằm bảo vệ mục tiêu cuối cùng.

Tư liệu tham khảo

1. Đoàn Ngọc Hải, “Đại tướng, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp trong chiến dịch Điện Biên Phủ”, Báo Nhân Dân: https://special.nhandan.vn/dai-tuong-Tong-Tu-lenh-Vo-Nguyen-Giap-trong-chien-dich-Dien-Bien-Phu/index.html