Quyết định trước giờ nổ súng ở Điện Biên Phủ – Bản lĩnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Quyết định trước giờ nổ súng ở Điện Biên Phủ – Bản lĩnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Điện Biên Phủ và bài toán khó của người chỉ huy

Cuối năm 1953, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn có ý nghĩa quyết định. Sau nhiều năm chiến đấu, quân và dân Việt Nam đã giành được những thắng lợi quan trọng, nhưng đối phương vẫn tìm cách thay đổi tình thế chiến tranh.

Tháng 11/1953, quân Pháp cho quân nhảy dù chiếm Điện Biên Phủ, từng bước xây dựng nơi đây thành một tập đoàn cứ điểm lớn. Phía Pháp kỳ vọng biến địa điểm này thành nơi có thể thu hút và tiêu diệt lực lượng chủ lực của Việt Minh.

Trước tình hình đó, Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao nhiệm vụ làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy chiến dịch. Đây là trọng trách đặc biệt lớn bởi kết quả của chiến dịch không chỉ ảnh hưởng đến tình hình quân sự mà còn tác động trực tiếp đến cục diện cuộc kháng chiến và các hoạt động ngoại giao.

Đầu tháng 1/1954, Đại tướng cùng Bộ Chỉ huy chiến dịch lên đường ra mặt trận. Tại sở chỉ huy ở khu vực Điện Biên Phủ, các cán bộ chỉ huy tiến hành nghiên cứu địa hình, tình hình đối phương và khả năng tác chiến của quân ta để xây dựng phương án tiến công.

Ban đầu, phương án “đánh nhanh, giải quyết nhanh” được lựa chọn. Theo dự kiến, quân ta sẽ tranh thủ thời điểm quân Pháp chưa hoàn thiện hệ thống phòng ngự để tiến công trong thời gian ngắn. Cách đánh này có ưu điểm là rút ngắn thời gian chiến dịch, giảm gánh nặng tiếp tế và hạn chế những khó khăn khi phải duy trì lực lượng lâu dài tại một chiến trường xa hậu phương.

Tuy nhiên, kế hoạch càng được chuẩn bị, những khó khăn thực tế càng bộc lộ rõ.

Khi thực tế chiến trường đặt ra những câu hỏi mới

Điện Biên Phủ nằm trong một thung lũng được bao quanh bởi các dãy núi. Quân Pháp xây dựng hệ thống cứ điểm liên hoàn, có công sự, hỏa lực và sự hỗ trợ của không quân. Trong khi đó, việc đưa pháo binh, đạn dược, lương thực và những vật tư cần thiết vào chiến trường qua địa hình hiểm trở đặt ra thách thức lớn cho quân đội Việt Nam.

Đối với phương án đánh nhanh, yêu cầu đặt ra là phải phối hợp nhiều lực lượng, phá vỡ hệ thống phòng ngự trong thời gian ngắn và giành thắng lợi trước khi đối phương kịp củng cố. Nếu cuộc tiến công không đạt được mục tiêu như dự kiến, quân ta có thể phải đối mặt với tổn thất lớn trong điều kiện chưa chuẩn bị đầy đủ cho một chiến dịch kéo dài.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận thấy cần đánh giá lại tương quan lực lượng và khả năng thực hiện kế hoạch. Những thay đổi trong hệ thống phòng ngự của quân Pháp, khó khăn về pháo binh, công tác bảo đảm hậu cần và yêu cầu phối hợp chiến đấu khiến phương án ban đầu không còn bảo đảm mức độ chắc chắn cần thiết.

Đây là tình thế khó khăn đối với người chỉ huy. Công tác chuẩn bị đã được triển khai, các đơn vị đã tập kết và bộ đội đang chờ lệnh tiến công. Việc thay đổi kế hoạch vào thời điểm ấy sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của chiến dịch, từ bố trí lực lượng đến vận chuyển, tiếp tế và tinh thần của bộ đội.

Dù vậy, nếu tiếp tục một phương án chưa đủ điều kiện bảo đảm thắng lợi, cái giá phải trả có thể rất lớn. Người chỉ huy phải cân nhắc giữa áp lực tiến công đúng thời hạn và trách nhiệm bảo toàn lực lượng, hướng đến mục tiêu cuối cùng của chiến dịch.

Quyết định chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc”

Đêm 25/1/1954, trước thời điểm dự kiến nổ súng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp tiếp tục suy nghĩ về phương án tác chiến. Sau quá trình xem xét tình hình và trao đổi với các cán bộ chỉ huy, sáng 26/1/1954, ông quyết định hoãn cuộc tiến công, chuyển phương châm từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Quyết định này không có nghĩa là từ bỏ mục tiêu tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Điều thay đổi là cách thức thực hiện mục tiêu đó. Thay vì đặt cược vào một cuộc tiến công nhanh với nhiều rủi ro, quân ta sẽ có thêm thời gian chuẩn bị, tổ chức trận địa, củng cố hậu cần và lựa chọn cách đánh phù hợp hơn với điều kiện thực tế.

Đây là quyết định khó khăn vì nó đi ngược với kế hoạch đã được chuẩn bị trong nhiều ngày. Đại tướng phải giải thích cơ sở của việc thay đổi phương án để thống nhất nhận thức trong Bộ Chỉ huy chiến dịch. Việc hoãn tiến công đồng nghĩa với việc nhiều công việc phải tiến hành lại, trong đó có nhiệm vụ kéo pháo ra khỏi các vị trí đã chuẩn bị và tổ chức lại hệ thống trận địa.

Những người lính và lực lượng phục vụ chiến dịch đã phải vượt qua địa hình hiểm trở để đưa pháo vào vị trí. Khi có lệnh kéo pháo ra, họ phải tiếp tục thực hiện một nhiệm vụ vô cùng vất vả. Công sức đã bỏ ra không thể thu hồi, nhưng việc điều chỉnh được tiến hành nhằm chuẩn bị cho một phương án có khả năng thành công cao hơn.

Quyết định ấy cho thấy một đặc điểm quan trọng trong nghệ thuật chỉ huy: kế hoạch phải được xây dựng trên cơ sở thực tế, và người chỉ huy cần đủ bản lĩnh để điều chỉnh khi những điều kiện ban đầu không còn phù hợp.

Phía sau quyết định là công sức của cả chiến dịch

Sau khi phương châm tác chiến được thay đổi, công việc chuẩn bị tại Điện Biên Phủ bước sang một giai đoạn mới. Quân đội tổ chức lại lực lượng, bố trí pháo binh, củng cố các tuyến đường vận chuyển và chuẩn bị cho một chiến dịch kéo dài hơn.

Hậu phương giữ vai trò thiết yếu trong quá trình này. Hàng vạn dân công, thanh niên xung phong và người dân ở nhiều địa phương tham gia vận chuyển lương thực, đạn dược, mở đường và bảo đảm nguồn cung cho mặt trận. Những công việc ấy diễn ra trong điều kiện địa hình phức tạp, thời tiết khó khăn và nguy cơ bị máy bay đối phương đánh phá.

Chiến dịch không thể thành công chỉ nhờ quyết định của một cá nhân. Vai trò của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cần được đặt trong mối quan hệ với sự lãnh đạo của Trung ương, hoạt động của Bộ Chỉ huy chiến dịch, sự chiến đấu của bộ đội và những đóng góp to lớn của nhân dân.

Quyết định thay đổi phương châm tác chiến đã tạo điều kiện để các lực lượng có thêm thời gian chuẩn bị. Sau nhiều tuần xây dựng trận địa và hoàn thiện công tác bảo đảm, quân ta mở màn chiến dịch vào ngày 13/3/1954 bằng cuộc tiến công vào cứ điểm Him Lam.

Chiến dịch kéo dài 56 ngày đêm. Ngày 7/5/1954, quân đội Việt Nam giành thắng lợi quyết định tại Điện Biên Phủ. Chiến thắng này góp phần quan trọng làm thay đổi cục diện cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và tạo ảnh hưởng lớn đối với tiến trình đàm phán tại Hội nghị Genève.

Bài học từ một quyết định khó khăn

Quyết định chuyển từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” được ghi nhớ như một dấu mốc nổi bật trong cuộc đời chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Giá trị của quyết định không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng mà còn ở cách đánh giá tình hình và cân nhắc trách nhiệm trước một nhiệm vụ có ý nghĩa lớn.

Trước hết, sự kiện cho thấy tầm quan trọng của việc nhìn nhận thực tế một cách khách quan. Một kế hoạch có thể hợp lý khi được xây dựng, nhưng cần được xem xét lại nếu tình hình thay đổi hoặc những khó khăn quan trọng chưa được giải quyết.

Thứ hai, người lãnh đạo cần có bản lĩnh để chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Thay đổi một kế hoạch đã được chuẩn bị công phu có thể gặp nhiều trở ngại, nhưng đôi khi đó là lựa chọn cần thiết để tránh những hậu quả nghiêm trọng hơn.

Cuối cùng, chiến thắng Điện Biên Phủ nhắc nhở rằng kết quả lớn thường là thành quả của nhiều lực lượng cùng phối hợp. Tư duy chỉ huy, sự bền bỉ của người lính, công sức của hậu phương và sự đóng góp của nhân dân đã gắn kết thành sức mạnh chung.

Kết luận

Tháng 1/1954, trước giờ mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đưa ra quyết định thay đổi phương châm tác chiến trong hoàn cảnh nhiều áp lực. Việc lựa chọn “đánh chắc, tiến chắc” khiến công tác chuẩn bị phải kéo dài và phát sinh nhiều khó khăn, nhưng tạo điều kiện để quân đội chuẩn bị kỹ lưỡng hơn trước trận đánh quyết định.

Nhìn lại sự kiện này, chúng ta không chỉ nhớ đến một quyết định quân sự có ảnh hưởng lớn, mà còn thấy được trách nhiệm của người chỉ huy trước sinh mạng của bộ đội và vận mệnh đất nước. Câu chuyện Điện Biên Phủ vì thế tiếp tục gợi nhắc về giá trị của sự thận trọng, bản lĩnh, tinh thần chịu trách nhiệm và sức mạnh của tập thể trong những thời khắc quyết định của lịch sử.