Quyết trái lệnh vua để ở lại cùng nhân dân chiến đấu

Nghịch cảnh giữa Trung và Nghĩa.Năm 1862, triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất, nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ (Gia Định, Định Tường, Biên Hòa) cho thực dân Pháp. Vua Tự Đức xuống chiếu lệnh, buộc Trương Định phải bãi binh ở Tân Hòa (Gò Công) và đi nhận chức Lãnh binh ở tỉnh An Giang xa xôi.Đứng trước thánh chỉ, Trương Định rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan:Chữ Trung: Nếu ở lại chống Pháp, ông sẽ trở thành kẻ phản nghịch, cãi lệnh hoàng đế.Chữ Nghĩa: Nếu rời đi, ông sẽ bỏ mặc nhân dân Nam Kỳ rơi vào ách đô hộ tàn bạo của giặc Pháp.Trong lúc ông đang đau đớn giằng xé, hàng nghìn người dân và nghĩa quân đã kéo đến căn cứ Gò Công. Họ quỳ gối khóc than, giữ chặt áo ông và cầu xin ông không rời bỏ quê hương.2. Lời thề Bình Tây Đại Nguyên Soái Giữa tiếng khóc than của đồng bào, các sĩ phu và tướng lĩnh thân cận đã dâng lên Trương Định một tấm khăn điều, trên khắc bốn chữ: "Bình Tây Đại Nguyên Soái".Nhìn ánh mắt rực lửa căm thù giặc của nghĩa quân và những giọt nước mắt của người già, trẻ nhỏ, Trương Định xúc động nghẹn ngào. Ông hiểu rằng: lòng dân chính là ý trời. Ông rút gươm báu, chỉ lên trời cao và dõng dạc tuyên bố:"Triều đình ban chỉ truyền bãi binh, ta biết theo lệnh vua là chữ Trung. Nhưng giặc Pháp đang giày xéo bờ cõi, nhân dân lầm than, ta không thể khoanh tay đứng nhìn. Muốn được lòng dân, ta phải chịu ơn dân. Ta nguyện ở lại, sống chết cùng đồng bào!"Tiếng hoan hô vang dội cả một vùng Gò Công. Trương Định chính thức nhận danh hiệu do nhân dân phong tặng, công khai từ chối lệnh vua để tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến.3. Khúc tráng ca bất tử.Dưới sự chỉ huy của "Bình Tây Đại Nguyên Soái", nghĩa quân Gò Công liên tục dùng chiến thuật du kích, bẻ gãy nhiều cuộc càn quét của quân Pháp, khiến kẻ thù ăn không ngon, ngủ không yên.Tuy nhiên, vào đêm ngày 19 tháng 8 năm 1864, một tên phản bội tên là Huỳnh Công Tấn đã dẫn đường cho quân Pháp bất ngờ bao vây căn cứ nghĩa quân tại đám lá tối trời (Gò Công). Trương Định cùng các chiến sĩ trung kiên chiến đấu anh dũng đến cùng. Trong trận chiến ác liệt, một viên đạn của kẻ thù đã bắn trúng và làm gãy xương sống của ông.Biết mình không thể thoát khỏi tay giặc, và quyết không để rơi vào tay đối phương làm nhục, Trương Định đã dùng gươm tự sát để bảo toàn khí tiết vào rạng sáng ngày 20 tháng 8 năm 1864. Năm đó ông tròn 44 tuổi.