Rabat Boulacen – Người lính Algeria rời quân đội Pháp, gắn bó với Việt Nam trong kháng chiến chống thực dân

1. Người lính Algeria trong cuộc chiến ở Đông Dương

Rabat Boulacen là người Algeria từng phục vụ trong Quân đoàn viễn chinh Pháp tại Viễn Đông, lực lượng được Pháp triển khai trong cuộc chiến tại Đông Dương sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Trong giai đoạn 1946–1954, quân đội Pháp có nhiều binh sĩ đến từ các thuộc địa ở Bắc Phi và châu Phi hạ Sahara. Họ được điều động đến Đông Dương để tham gia cuộc chiến chống lực lượng kháng chiến Việt Nam.

Bối cảnh này phản ánh một đặc điểm của hệ thống thuộc địa Pháp: người dân từ các vùng thuộc địa cũng bị huy động vào những cuộc chiến nhằm duy trì quyền kiểm soát của chính quốc. Tuy nhiên, trải nghiệm và lựa chọn của từng người lính không giống nhau. Một số tiếp tục phục vụ trong quân đội Pháp, trong khi những người khác tìm cách rời bỏ hàng ngũ và gia nhập lực lượng kháng chiến.

Rabat Boulacen thuộc nhóm thứ hai. Theo nghiên cứu học thuật đăng trên tạp chí Itinerario của Cambridge University Press, ông là một binh sĩ Algeria từng phục vụ trong quân đội Pháp tại Đông Dương. Câu chuyện của ông góp phần làm rõ sự hiện diện của những người lính Bắc Phi trong lịch sử kháng chiến Việt Nam, một chủ đề chưa được công chúng biết đến rộng rãi.

2. Quyết định rời quân đội Pháp tại Quảng Nam

Ngày 25/7/1950, khi đang đóng quân tại khu vực tỉnh Quảng Nam, Rabat Boulacen quyết định rời bỏ vị trí của mình để gia nhập Việt Minh. Theo nghiên cứu của Cambridge University Press, ông mang theo một khẩu súng máy hạng nhẹ Bren, 15 băng đạn và hai quả lựu đạn trước khi rời khỏi đơn vị, đi vào khu vực rừng núi.

Đây là bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời ông. Từ một binh sĩ thuộc lực lượng viễn chinh Pháp, Boulacen trở thành người tham gia lực lượng kháng chiến Việt Nam. Quyết định ấy diễn ra trong bối cảnh cuộc chiến ngày càng ác liệt, còn phong trào đấu tranh giành độc lập đang phát triển mạnh mẽ ở nhiều nơi trên thế giới.

Tuy nhiên, không nên mặc nhiên cho rằng tất cả những người lính nước ngoài gia nhập Việt Minh đều có cùng một động cơ. Nghiên cứu lịch sử cho thấy quyết định rời bỏ quân đội Pháp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, như phản đối chế độ thuộc địa, ảnh hưởng của các phong trào giải phóng dân tộc, trải nghiệm chiến tranh hoặc hoàn cảnh cá nhân. Đối với Rabat Boulacen, tài liệu hiện có xác nhận hành động đào ngũ và quá trình phục vụ sau đó, nhưng chưa đủ để khẳng định đầy đủ động cơ riêng tư của ông.

3. Tham gia chiến đấu cùng lực lượng Việt Nam

Sau khi gia nhập Việt Minh, Rabat Boulacen trải qua thời gian phục vụ trong các đơn vị của lực lượng vũ trang Việt Nam. Theo nghiên cứu học thuật, ông phục vụ khoảng năm tháng trong nhiều đơn vị trước khi được điều chuyển đến một đơn vị đặc biệt gồm những người lính Bắc Phi đã rời quân đội Pháp, có tên gọi là Đội quân Bắc Phi Độc lập.

Trong khoảng 14 tháng phục vụ tại đơn vị này, ông đảm nhiệm vai trò xạ thủ súng máy. Theo báo cáo thành tích được nghiên cứu dẫn lại từ hồ sơ lưu trữ tại Việt Nam, ông tham gia các trận đánh chống lực lượng Pháp tại khu vực Tây Nguyên và tỉnh Quảng Ngãi.

Sự tham gia của Boulacen cho thấy những người lính nước ngoài gia nhập Việt Minh không chỉ hiện diện trong hoạt động tuyên truyền hay vận động binh sĩ đối phương. Một số người còn trực tiếp chiến đấu, sử dụng kinh nghiệm quân ngũ và những kỹ năng đã có để phục vụ lực lượng kháng chiến.

Dẫu vậy, cần đặt câu chuyện của ông trong bối cảnh lịch sử rộng hơn. Những đơn vị tập hợp binh sĩ Bắc Phi có quy mô và thời gian hoạt động hạn chế, đồng thời chịu ảnh hưởng của tình hình quân sự và chính trị lúc bấy giờ. Vì vậy, không nên phóng đại vai trò của một cá nhân thành yếu tố quyết định cục diện toàn chiến trường. Giá trị lịch sử của Boulacen nằm ở hành trình cụ thể của ông và việc tư liệu về ông giúp bổ sung góc nhìn về tính quốc tế của cuộc kháng chiến.

4. Ở lại miền Bắc và xây dựng cuộc sống mới

Sau khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc năm 1954, Rabat Boulacen không lập tức trở về quê hương. Ông là một trong những người lính châu Phi quyết định tiếp tục sinh sống tại miền Bắc Việt Nam, nơi đang bước vào giai đoạn xây dựng xã hội mới sau chiến tranh.

Những người nước ngoài ở lại được gọi trong một số tài liệu là “người Việt Nam mới”. Họ phải thích nghi với ngôn ngữ, văn hóa, điều kiện sinh hoạt và những yêu cầu của đời sống tại một đất nước cách xa quê hương. Quá trình hòa nhập không phải lúc nào cũng dễ dàng; các nghiên cứu cũng ghi nhận những khó khăn, khác biệt văn hóa và sự hạn chế về cơ hội lựa chọn cuộc sống của một số người trong nhóm này.

Với Rabat Boulacen, tên gọi Thành được sử dụng trong thời gian ông sinh sống tại Việt Nam. Sau chiến tranh, ông làm công việc sửa chữa các cây cầu đường sắt bắc qua hệ thống sông ở đồng bằng sông Hồng. Nghiên cứu cho biết ông được ghi nhận về những đóng góp trong công việc sửa chữa cầu, một nhiệm vụ có ý nghĩa đối với giao thông và việc khôi phục cơ sở hạ tầng.

Nếu trước đó ông tham gia chiến đấu bằng súng máy, thì trong giai đoạn sau chiến tranh, công việc lao động kỹ thuật trở thành một phần trong cuộc sống của ông. Sự chuyển đổi này phản ánh hành trình của một người lính từ chiến trường sang lao động xây dựng, đồng thời cho thấy những đóng góp của người nước ngoài ở Việt Nam không chỉ giới hạn trong thời gian cầm súng.

5. Nguyện vọng trở về Algeria

Theo hồ sơ được nghiên cứu học thuật dẫn lại, vào tháng 7/1960, sau gần năm năm phục vụ tại Việt Nam, Rabat Boulacen bày tỏ nguyện vọng trở về Algeria để tham gia cuộc đấu tranh giành độc lập của quê hương mình. Khi đó, cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc Algeria chống sự cai trị của Pháp vẫn đang diễn ra.

Nguyện vọng ấy cho thấy mối liên hệ giữa hai cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân ở châu Á và Bắc Phi. Một người lính từng tham gia cuộc kháng chiến tại Việt Nam mong muốn trở về quê hương để tiếp tục đóng góp cho phong trào giải phóng dân tộc của chính đất nước mình.

Tuy nhiên, tài liệu nghiên cứu cho biết chưa tìm thấy hồ sơ xác nhận đề nghị trở về của ông đã được giải quyết như thế nào. Algeria giành độc lập vào năm 1962, nhưng những tư liệu hiện có chưa đủ để xác định chính xác thời điểm Boulacen trở về quê hương hoặc những năm tháng cuối đời của ông. Vì vậy, các chi tiết này cần được tiếp tục đối chiếu với hồ sơ lưu trữ trước khi đưa ra kết luận.

6. Ý nghĩa lịch sử của câu chuyện Rabat Boulacen

Cuộc đời Rabat Boulacen giúp mở rộng cách nhìn về những người đã tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tại Việt Nam. Bên cạnh những chiến sĩ Việt Nam còn có những người nước ngoài từng thuộc quân đội Pháp, nhưng sau đó lựa chọn rời bỏ hàng ngũ cũ và gia nhập lực lượng kháng chiến.

Câu chuyện của ông cũng nhắc nhở rằng những nhân vật lịch sử này không nên chỉ được nhìn qua một khoảnh khắc trên chiến trường. Sau khi chiến tranh kết thúc, họ còn phải đối diện với những vấn đề về nơi sinh sống, công việc, gia đình, bản sắc và mong muốn trở về quê hương. Đối với Rabat Boulacen, việc ở lại Việt Nam và làm công việc sửa chữa cầu đường là một phần quan trọng trong hành trình ấy.

Dù chưa có đầy đủ tư liệu về toàn bộ cuộc đời, những thông tin đã được xác minh cho thấy ông từng chiến đấu ở miền Trung Việt Nam, sinh sống tại miền Bắc và đóng góp vào công việc khôi phục giao thông sau chiến tranh. Việc tìm hiểu về ông góp phần ghi nhận sự hiện diện của những người lính quốc tế trong lịch sử Việt Nam, đồng thời khuyến khích việc nghiên cứu dựa trên hồ sơ lưu trữ và những nguồn tư liệu có thể kiểm chứng.