RẠCH GẦM – XOÀI MÚT: ĐÊM TRƯỜNG GIANG NỔI GIẬN

RẠCH GẦM – XOÀI MÚT: ĐÊM TRƯỜNG GIANG NỔI GIẬN

Khúc Khởi Đầu Của Định Mệnh

Năm Giáp Thìn 1784, đất Gia Định (tức Sài Gòn và Nam Bộ ngày nay) chìm trong khói lửa binh đao và sự hỗn loạn cùng cực. Kẻ làm chủ vùng đất này không còn là chúa Nguyễn, mà là quân Tây Sơn hùng mạnh từ phương Bắc kéo vào. Tuy nhiên, sự xuất hiện của một thế lực ngoại bang đã khiến cục diện trở nên phức tạp gấp bội: quân Xiêm La (Thái Lan ngày nay).

Nguyễn Ánh, người nối dõi của dòng chúa Nguyễn, sau nhiều lần thất bại trước Tây Sơn, đã phải cầu viện Vua Xiêm. Phục vụ cho tham vọng phục quốc của Ánh, Vua Xiêm đã phái sang một lực lượng khổng lồ. Sử cũ chép lại, đó là một hạm đội với 300 chiến thuyền và khoảng 5 vạn binh lính tinh nhuệ, đặt dưới sự chỉ huy trực tiếp của hai tướng cấp cao là Chiêu Tăng và Chiêu Sương, cùng với Tướng Chao Phraya Sudchinda.

Quân Xiêm vào đất Việt không chỉ với danh nghĩa viện trợ mà còn mang theo dã tâm xâm chiếm. Khi chiếm được Long Hồ (Vĩnh Long), họ đã thẳng tay cướp bóc, giết chóc, gây nên nỗi kinh hoàng tột độ cho người dân Gia Định. Lịch sử gọi đó là "Họa Xiêm La." Đất Gia Định bấy giờ chẳng khác nào một vạc dầu sôi, nơi người dân chỉ biết run rẩy cầu mong một vị cứu tinh.

Vị cứu tinh ấy đã đến.

Mưu Kế Của Người Anh Hùng Áo Vải

Đầu năm 1785, Nguyễn Huệ, lúc đó là một vị tướng trẻ tuổi đầy tài năng của nhà Tây Sơn, được lệnh từ Quy Nhơn vào Nam dẹp giặc. Nguyễn Huệ không chỉ là một dũng tướng bách chiến bách thắng mà còn là một nhà quân sự thiên tài, thấu hiểu địa thế và lòng người.

Đứng trước lực lượng Xiêm gấp bội về số lượng, lại có ưu thế về thủy binh và hung hãn, Nguyễn Huệ đã không chọn lối đánh trực diện. Ông hiểu rằng, muốn thắng, phải dùng mưu kế "dụ hổ ra khỏi hang," biến ưu thế của địch thành tử huyệt của chính họ.

Nguyễn Huệ đã áp dụng kế sách "giương đông kích tây," hay chính xác hơn là "giả thua để dụ địch."

Ông cho quân chủ động rút lui về phía Mỹ Tho, dọc theo sông Tiền Giang (một nhánh lớn của sông Cửu Long, hay còn gọi là Trường Giang). Địa điểm được chọn để quyết chiến chính là khu vực Rạch Gầm – Xoài Mút, thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang ngày nay.

Đây là một sự lựa chọn tuyệt vời. Tại khúc sông này:

1. Dòng chảy hẹp lại: Hai bờ sông Tiền siết lại, làm giảm không gian hoạt động của chiến thuyền lớn.

2. Địa hình hiểm trở: Hai bên bờ là rặng dừa nước và cây bần um tùm, thuận tiện cho việc ém quân và giấu các loại vũ khí bí mật.

3. Thủy triều chi phối: Sông Tiền là sông lớn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của thủy triều biển Đông. Nguyễn Huệ đã tính toán cực kỳ kỹ lưỡng để chọn thời điểm tấn công vào lúc nước ròng (thủy triều rút), khi đó, dòng sông cạn hơn, cuộn chảy xiết hơn, và quan trọng nhất là làm cho các thuyền lớn của Xiêm bị mắc cạn hoặc trở nên khó xoay trở.

Trước khi trận đánh diễn ra, Nguyễn Huệ đã cho quân bố trí trận địa kín đáo:

• Đội thuyền phục kích: Hàng trăm chiếc thuyền nhỏ, nhẹ, được trang bị hỏa khí và được giấu kỹ trong các con rạch nhỏ, kênh rạch chằng chịt, đặc biệt là Rạch Gầm và Xoài Mút.

Cái Bẫy Hoàn Hảo Và Lòng Tham Của Kẻ Thù

Quân Xiêm, vốn kiêu ngạo vì ưu thế quân số, lại càng thêm chủ quan khi thấy quân Tây Sơn liên tục rút lui. Chúng tin rằng Nguyễn Huệ và Tây Sơn đã sợ hãi.

Tháng Giêng năm Ất Tỵ (1785), Chiêu Tăng và Chiêu Sương dẫn đầu hạm đội khổng lồ, hùng hổ bám sát theo. Họ không mảy may nghi ngờ về cái bẫy đang chờ đợi ở phía trước. Đích thân Nguyễn Ánh cũng đi theo, nóng lòng nhìn thấy quân Tây Sơn bị tiêu diệt để giành lại Gia Định.

Ngày 18 tháng Giêng, hạm đội Xiêm ào ạt tiến vào khu vực đã được Nguyễn Huệ chọn sẵn. Thủy triều lúc này đang lên, đẩy thuyền bè của chúng tiến sâu và dễ dàng vào cửa tử.

Trong một đêm tối mịt mờ, Nguyễn Huệ cùng các tướng lĩnh đứng trên đồi cao, lặng lẽ quan sát. Ông đã căn dặn quân lính: "Đợi đến khi mặt trời mọc, nước ròng, và nghe tiếng pháo lệnh của ta, thì toàn bộ quân sĩ xông ra!"

Đêm đó, quân Xiêm ăn mừng chiến thắng giả, ngủ say trên thuyền, không hề hay biết rằng lưỡi hái tử thần đã treo lơ lửng trên đầu họ.

Đêm Trường Giang Nổi Giận

Khoảng rạng sáng ngày 19 rạng ngày 20 tháng Giêng năm Ất Tỵ (tức ngày 19 và 20/01/1785), thời khắc quyết định đã đến.

Sương đêm vẫn còn bao phủ mặt sông Tiền. Thủy triều đã bắt đầu rút mạnh.

“Bùm! Bùm! Bùm!” – Ba tiếng đại bác rung chuyển cả một vùng sông nước. Đó là hiệu lệnh của Nguyễn Huệ.

1. Hỏa công từ thượng nguồn: Từ phía thượng lưu, hàng trăm chiếc thuyền chất đầy lửa và thuốc súng rực cháy, như những con rồng lửa khổng lồ, lao nhanh theo dòng nước xiết, đâm thẳng vào trung tâm đội hình địch.

2. Khóa đầu và đuôi: Cùng lúc đó, các chiến thuyền nhẹ của Tây Sơn, vốn đã ém mình kỹ lưỡng tại Rạch Gầm và Xoài Mút, đồng loạt xuất kích. Một cánh chặn đầu, một cánh chặn đuôi, chia cắt hạm đội Xiêm thành nhiều mảnh, không cho bất kỳ chiếc thuyền nào thoát ra hoặc rút lui.

3. Mưa tên và hỏa lực: Từ hai bên bờ sông, hàng vạn quân bộ binh của Tây Sơn, đã mai phục sẵn trong rặng cây bần, đồng loạt bắn tên tẩm thuốc độc và phóng lao. Hỏa lực từ các khẩu súng lớn, súng nhỏ bắn ra như mưa.

Cảnh tượng lúc này thật kinh hoàng và bi tráng.

Dòng sông Tiền bỗng chốc biến thành một lò lửa khổng lồ. Tiếng reo hò xung trận của quân Tây Sơn, tiếng la hét hoảng loạn của quân Xiêm, tiếng thuốc súng nổ, tiếng mái chèo gãy, tiếng thuyền vỡ hòa quyện vào nhau, tạo nên một bản giao hưởng chết chóc.

Quân Xiêm hoàn toàn bị bất ngờ và tê liệt. Thuyền lớn của chúng, lúc nước ròng đang bị mắc cạn hoặc khó xoay trở, trở thành mục tiêu lý tưởng cho hỏa công. Khi thủy thủ và binh lính Xiêm nhảy xuống nước để thoát thân, họ lại đâm vào các cọc nhọn đã được Nguyễn Huệ cắm sẵn dưới lòng sông. Dòng nước xiết của thủy triều rút lại càng cuốn xác người và mảnh vỡ thuyền bè trôi dạt ra biển.

Trong sử cũ, người ta kể lại rằng: "Nước sông Tiền lúc ấy đỏ ngầu máu người, và mảnh vỡ thuyền bè chồng chất lên nhau."

Chiêu Tăng và Chiêu Sương, những người chỉ huy cao nhất, may mắn thoát được nhưng phải bỏ lại toàn bộ binh lính và tàu thuyền, chạy bộ qua đất Chân Lạp (Campuchia) để về nước. Về phần Nguyễn Ánh, nhờ một vài thuyền hộ tống riêng và sự liều lĩnh, y đã kịp thời chạy thoát về đảo Thổ Chu, rồi tiếp tục chạy sang Xiêm La tị nạn.

Chỉ trong vòng một đêm, toàn bộ hạm đội Xiêm La – lực lượng ngoại xâm hùng mạnh nhất từng đổ bộ vào phương Nam – đã bị tiêu diệt gần như hoàn toàn. Số quân Xiêm còn sống sót được ghi nhận là không quá 1000 người.

Ý Nghĩa Lịch Sử Của Trận Thắng

Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút không chỉ là một chiến công quân sự, mà còn mang ý nghĩa lịch sử cực kỳ to lớn, một cột mốc quyết định vận mệnh dân tộc:

1. Đập tan mưu đồ xâm lược: Nó đã xóa sổ hoàn toàn tham vọng của Xiêm La trong việc can thiệp sâu vào nội bộ Đại Việt, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia ở phương Nam. Từ đó, mối đe dọa từ phía Tây Nam cơ bản được giải quyết trong một thời gian dài.

2. Khẳng định tài năng quân sự: Chiến thắng này một lần nữa khẳng định tài thao lược thiên tài của Nguyễn Huệ. Ông đã kết hợp hoàn hảo giữa yếu tố thiên thời (thủy triều, địa hình), nhân hòa (lòng dân Gia Định ủng hộ Tây Sơn, sự dũng mãnh của quân sĩ) và địa lợi (rạch Gầm – Xoài Mút), tạo nên một trận thủy chiến mẫu mực trong lịch sử quân sự Việt Nam và thế giới.

3. Tạo tiền đề thống nhất: Chiến thắng này đã loại bỏ đối thủ quân sự trực tiếp của Tây Sơn (liên minh Xiêm – Nguyễn Ánh) khỏi Gia Định, tạo tiền đề vững chắc cho phong trào Tây Sơn sau này thống nhất đất nước, tiến ra Bắc diệt Trịnh, dẹp Mãn Thanh và lập nên triều đại Quang Trung lừng lẫy.

Đến ngày nay, đi dọc sông Tiền, ghé thăm khu di tích Rạch Gầm – Xoài Mút ở Tiền Giang, người ta vẫn cảm nhận được hồn thiêng sông núi, sự vang vọng của đêm chiến kinh hoàng năm xưa. Trận đánh không chỉ là một chiến công, mà còn là một bài học sâu sắc về nghệ thuật quân sự: Dùng ít địch nhiều, dùng mưu kế thắng sức mạnh tuyệt đối, và trên hết là biết dựa vào địa lợi, thiên thời để biến kẻ thù thành con mồi của chính mình.

Nguyễn Huệ đã biến dòng Trường Giang hiền hòa thành một vị thần sông giận dữ, và đêm Rạch Gầm – Xoài Mút chính là đêm định mệnh, nơi ánh sáng của người anh hùng áo vải đã dập tắt vĩnh viễn ngọn lửa ngoại xâm trên đất phương Nam. Đó là một đêm, Sài Gòn (Gia Định) không chỉ rung chuyển vì tiếng đại bác, mà còn vì sự sụp đổ của một đế chế ngoại bang.