RẠCH GIÁ TRONG NHỮNG NGÀY NGHĨA QUÂN LÀM CHỦ: KHOẢNG LẶNG CỦA TỰ DO
Trường Đại học Hải Dương
Sau chiến thắng vang dội đêm 16 tháng 6 năm 1868 hạ gục đồn Rạch Giá, cả thành phố miền Tây sông nước như bừng tỉnh sau một giấc ngủ dài bị kìm kẹp dưới gót giày viễn chinh. Trong suốt năm ngày đêm ngắn ngủi nhưng lịch sử ấy, lá cờ nghĩa của Nguyễn Trung Trực tung bay phới phới trên đỉnh đồn cây, xua tan đi bầu không khí ngột ngạt của bộ máy đô hộ, mang lại một không gian tự do và hân hoan chưa từng có cho toàn thể nhân dân Rạch Giá. Sự kiện này không chỉ là một chiến thắng quân sự thuần túy mà đã trở thành một ngày hội lớn của toàn thể cộng đồng.
Ngay khi tiếp quản thành phố, Nguyễn Trung Trực đã thể hiện bản lĩnh của một vị thủ lĩnh kiệt xuất. Mặc dù vừa trải qua một trận chiến quyết liệt, ông lập tức cho thiết lập lại trật tự phố phường, ban hành chính sách nghiêm cấm việc xâm phạm tài sản của nhân dân, đồng thời mở kho lương thực của chính quyền thực dân để chia sẻ cho những gia đình nghèo khổ, thiếu ăn. Người dân Rạch Giá từ khắp các xóm làng nô nức đổ ra đường, mang bánh trái, hoa quả và lương thực đến tiếp tế cho nghĩa quân. Các gia đình mở rộng cửa đón tiếp chiến sĩ, những người mẹ, người chị tự nguyện đứng ra dọn dẹp dấu vết chiến trường, chăm sóc cho các bệnh binh bị thương.
Không khí tự do lan tỏa khắp các dòng kênh, nếp nhà. Sau nhiều năm bị áp bức, bóc gọt và sống trong sự sợ hãi trước bốt đồn thực dân, người dân Rạch Giá lần đầu tiên được hít thở bầu không khí độc lập thực sự. Các buổi hội họp, tuyên truyền về lòng yêu nước và chí khí chống giặc được tổ chức công khai giữa phố phường. Tiếng ca, tiếng đàn mừng chiến công vang vọng bên sông, thắp sáng niềm tự hào dân tộc trong lòng mỗi người dân miền Tây.
Dù mọi người, từ vị thủ lĩnh Nguyễn Trung Trực đến từng người dân Rạch Giá, đều hiểu rõ rằng kẻ thù với hỏa lực vượt trội và viện binh từ các nơi sẽ sớm quay trở lại càn quét, nhưng năm ngày đêm ngắn ngủi ấy đã chạm sâu vào tâm khảm mỗi con người. Đó là khoảng lặng thiêng liêng giúp người dân cảm nhận được giá trị vô giá của độc lập, tự do. Khoảnh khắc sống trong tự do ấy đã trở thành nguồn sức mạnh tinh thần bất tử, nuôi dưỡng ngọn lửa yêu nước âm thầm nhưng bền bỉ trong lòng nhân dân Rạch Giá suốt những thập kỷ đô hộ gian khổ về sau.
