Trần Hưng Đạo và các cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông
Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn (1228 – 1300) là nhà quân sự thiên tài, vị Quốc công Tiết chế kiệt xuất đã lãnh đạo quân dân Đại Việt ba lần đánh tan quân xâm lược Mông - Nguyên ở thế kỷ XIII.
1. Thân thế và tư tưởng quân sự
Thân thế: Ông thuộc dòng dõi hoàng tộc nhà Trần, là con trai của An Sinh vương Trần Liễu. Dù mang trong mình mối thù gia tộc phức tạp, ông luôn đặt lợi ích quốc gia lên trên hết, chủ động hòa giải xích mích với Trần Quang Khải để cùng chung sức chống giặc.
Tư tưởng nghệ thuật quân sự:
"Vườn không nhà trống": Rút lui chiến lược, di tản nhân dân và lương thực khỏi kinh thành Thăng Long để làm kiệt quệ sức giặc.
"Lấy đoản binh thắng trường đao": Dùng quân tinh nhuệ, cơ động kết hợp địa hình sông nước để tiêu hao lực lượng địch.
Kho tàng tác phẩm: Tác giả của Hịch tướng sĩ (khơi dậy lòng yêu nước và ý chí chiến đấu) cùng hai bộ binh thư kinh điển Binh thư yếu lược và Vạn Kiếp tông秘 truyền thư.
2. Diễn biến 3 lần kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
Cuộc kháng chiến lần 1
Năm 1258
Địch: 3 vạn quân Mông Cổ do Ngột Lương Hợp Đài chỉ huy.
Diễn biến: Quân Đại Việt tạm rút khỏi Thăng Long thực hiện "vườn không nhà trống". Khi giặc hết lương thực và suy giảm sức chiến đấu, quân Trần phản công tại Bình Lệ Nguyên và Đông Bộ Đầu.
Kết quả: Đánh tan quân Mông Cổ trong vòng vòng chưa đầy 1 tháng.
Cuộc kháng chiến lần 2
Năm 1285
Địch: 50 vạn quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tiến theo hai hướng Bắc - Nam.
Diễn biến: Hưng Đạo Vương được giao quyền Quốc công Tiết chế thống lĩnh toàn quân. Khi Vua Trần lo lắng hỏi ý kiến, ông dâng câu nói nổi tiếng: "Nếu bệ hạ muốn hàng, xin hãy chém đầu thần trước đã". Sau giai đoạn rút lui bảo toàn lực lượng, quân Trần mở hàng loạt trận phản công lớn ở Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương.
Kết quả: Đánh tan nửa triệu quân giặc, Thoát Hoan phải chui vào ống đồng trốn về nước.
Cuộc kháng chiến lần 3
Năm 1287 - 1288
Địch: 30 vạn quân Nguyên quay trở lại phục thù cùng hạm đội thuyền lương do Trương Văn Hổ chỉ huy.
Diễn biến: Trần Khánh Dư tiêu diệt toàn bộ đoàn thuyền lương ở Vân Đồn, đẩy giặc vào thế thiếu lương trầm trọng. Khi quân Nguyên rút lui theo đường sông, Trần Hưng Đạo bày trận cọc gỗ trên sông Bạch Đằng.
Kết quả: Trận Bạch Đằng (1288) đập tan hoàn toàn ý chí xâm lược của nhà Nguyên, bắt sống tướng Ô Mã Nhi.
3. Ý nghĩa lịch sử
Đối với dân tộc: Bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và nền văn hóa của Đại Việt.
Đối với thế giới: Chặn đứng đà bành trướng của đế chế Mông - Nguyên xuống vùng Đông Nam Á, đập tan huyền thoại "quân Mông Cổ bất khả chiến bại".
Tôn vinh: Trần Hưng Đạo được nhân dân tôn kính gọi là "Đức Thánh Trần" và lập đền thờ ở nhiều nơi trên cả nước.
