Ranh giới mong manh của sự sống

Trong số những người mà tôi từng gặp sau chiến tranh, có lẽ câu chuyện của anh Dũng – chiến sĩ công binh chuyên phá bom mìn – là điều khiến tôi ám ảnh nhất. Anh vẫn kể bằng giọng điềm tĩnh, nhưng trong ánh mắt luôn có một nỗi trầm tư khó gọi tên. Bởi công việc của anh, trong suốt những năm chiến tranh, là bước vào nơi mà chỉ một sai sót nhỏ thôi cũng có thể khiến anh và cả đơn vị tan biến trong tích tắc.

Anh Dũng nhập ngũ khi mới mười tám tuổi. Ngày nhận nhiệm vụ công binh, anh chỉ cười: “Sợ thì ai làm? Chú cứ làm đúng bài bản là được.” Nhưng không ai biết, đằng sau nụ cười tự tin ấy là những đêm anh nằm trằn trọc, bàn tay cứ run nhẹ vì chỉ nghĩ đến cảnh một quả bom nổ dưới chân. Công việc của anh đòi hỏi một sự bình tĩnh tuyệt đối: lần dò từng dây dẫn, kiểm tra từng vết nứt, dùng tai lắng nghe từng tiếng động nhỏ như hơi thở của tử thần.

Có một lần, đơn vị nhận tin báo có một quả bom lớn chưa nổ nằm ngay dưới con đường vận tải quan trọng. Nếu không phá kịp thời, cả tuyến hậu cần sẽ bị tê liệt. Anh Dũng được giao nhiệm vụ tiếp cận đầu tiên. Khi anh bước tới, đất dưới chân còn âm ấm hơi nóng của vụ nổ trước đó. Mùi khói, mùi đất cháy và tiếng máy bay vẳng lại từ xa khiến không khí đặc quánh đến ngột ngạt. Anh quỳ xuống bên quả bom, tay đưa lên chạm nhẹ vào lớp vỏ sắt thô sần.

Đó là khoảnh khắc mà anh kể lại rằng trái tim mình như ngừng đập. Chỉ cần một cú chạm sai, mọi thứ sẽ kết thúc. Trên trán anh đổ mồ hôi từng giọt, nhưng tay thì không được phép run, không được sai, không được sợ. Anh rút từng sợi kíp nổ, cắt từng đoạn dây dẫn trong im lặng, trong lúc sau lưng là cả đơn vị đang nín thở chờ đợi.

Khoảnh khắc cuối cùng, khi chỉ còn một dây kích nổ nằm sâu bên trong, anh phải với tay vào khe bom nhỏ xíu. Bàn tay anh lách vào, đầu ngón tay vừa chạm dây thì nghe tiếng đất trên đồi phía trên dịch chuyển – dấu hiệu có thể là bom đang kích hoạt. Cả đơn vị hét lên: “Dũng! Lùi lại!” Nhưng anh không rút tay, chỉ khẽ nói: “Chưa xong thì rút mô được.”

Trong vài giây ngắn ngủi ấy, sinh mạng của anh treo lơ lửng giữa trời và đất. Anh nói sau này: “Chỉ có hai lựa chọn: hoặc cứu con đường, hoặc để nó nổ và chặn hết tuyến sau.” Và rồi, với một chuyển động nhẹ như hơi thở, anh bóp đứt sợi dây cuối cùng. Quả bom nằm im, vô hại như một cục đất sắt bị bỏ quên. Cả đơn vị vỡ òa, người thì cười, người thì khóc, còn anh Dũng lùi lại, ngồi phịch xuống đất, mồ hôi chảy thành dòng mà anh không hề nhận ra.

Chiều hôm ấy, anh nhận được thư mẹ. Trong thư, mẹ chỉ viết một câu ngắn gọn: “Mẹ không cần con lập công lớn, chỉ mong con còn sống để về.” Câu chữ ấy khiến anh bỗng thấy mình nhỏ bé hẳn, như đứa trẻ ngày nào nép sau lưng mẹ. Nhưng anh vẫn tiếp tục công việc phá bom, tiếp tục bước vào những nơi mà chỉ có một trái tim đủ dũng cảm mới dám đối diện.

Nhiều năm sau, khi hòa bình lập lại, anh Dũng trở về quê với hai bàn tay đầy vết sẹo và đôi mắt trầm lắng hơn bất cứ người nào tôi từng biết. Anh làm thầy giáo dạy vật lý, ngày ngày đứng trên bục giảng kể cho học trò nghe về những quy luật, những phép đo, nhưng đôi lúc anh cũng kể về những quả bom vô thanh nằm dưới đất, chờ một người dũng cảm đến hóa giải. Và anh luôn kết bài bằng một câu mà cả trường đều nhớ:

“Có những thứ trong cuộc đời, nếu không ai dám làm, thì sẽ chẳng bao giờ có hòa bình.”

Câu chuyện của anh Dũng – người sống giữa ranh giới mong manh – trở thành ký ức đẹp đẽ nhưng không bao giờ phai của thời hoa lửa.