RÀO TRĂNG – 13 BÔNG HOA BẤT TỬ NẰM TRONG ĐẤT

Đêm miền Trung chìm trong mưa lũ

Tháng 10 năm 2020.Miền Trung những ngày ấy chìm trong mưa. Những cơn mưa kéo dài khiến sông suối dâng cao, đất đá trên những triền núi bị nước ngấm sâu. Nhiều tuyến đường bị chia cắt, những bản làng nằm giữa núi rừng gần như bị cô lập.

Ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, khu vực Nhà máy Thủy điện Rào Trăng 3 nằm sâu giữa núi rừng. Đường vào nhà máy vốn đã hiểm trở, nay càng trở nên nguy hiểm bởi mưa lớn và sạt lở liên tiếp.

Khoảng trưa ngày 12/10/2020, tin báo về một sự cố nghiêm trọng tại Nhà máy Thủy điện Rào Trăng 3 được truyền về.

Có 17 công nhân được xác định mất tích sau sự cố sạt lở. Đó không còn là một nhiệm vụ có thể chờ đợi. Mỗi phút trôi qua có thể là một phút một con người đang chờ được cứu.

Một đoàn công tác được thành lập để nhanh chóng tiếp cận hiện trường. Trong đoàn có những cán bộ, chiến sĩ của Quân khu 4, Cục Cứu hộ - Cứu nạn thuộc Bộ Quốc phòng và cán bộ tỉnh Thừa Thiên Huế. Họ lên đường trong lúc mưa lũ vẫn chưa ngừng.

“Nhân dân đang cần chúng ta”

Trong đoàn công tác hôm ấy có Thiếu tướng Nguyễn Văn Man – Phó Tư lệnh Quân khu 4. Ông là một người lính đã nhiều năm gắn bó với những vùng đất khắc nghiệt của miền Trung. Ngày 12/10, trước khi lên đường đến Rào Trăng, ông vừa tham gia chỉ đạo ứng phó với tình hình mưa lũ tại Thừa Thiên Huế. Nhưng khi nghe tin những công nhân tại Rào Trăng 3 đang gặp nạn, ông quyết định lên đường. Sau này, những người đồng đội kể lại rằng ông từng nói: “Việc thì gấp! Vì nhiệm vụ, vì nhân dân, chúng ta phải làm!”

Một câu nói ngắn. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, nó mang theo cả quyết tâm của những người đang chuẩn bị bước vào một vùng thiên tai mà chính họ cũng không biết điều gì đang chờ phía trước.

Con đường vào Rào Trăng không còn nguyên vẹn. Mưa làm đất đá nhão ra. Nước từ trên núi đổ xuống. Cây cối ngã chắn ngang đường. Có những điểm sạt lở khiến xe không thể tiếp tục di chuyển.

Theo các tư liệu sau này, khi đến khu vực có gầm tràn sâu trên đường 71, đoàn buộc phải để lại ô tô và tiếp tục đi bộ khoảng 13 km về phía Nhà máy Thủy điện Rào Trăng 3.

Đường núi trong đêm. Mưa. Bùn. Nước chảy xiết. Và phía trước là những người đang mất tích. Không ai biết chính xác họ còn sống hay không.

Nhưng họ vẫn đi.

Con đường chỉ có một lối đi

Đường 71 đêm ấy không giống một con đường nữa. Nó giống như một vệt nhỏ bị xé giữa núi rừng. Bên này là vách núi. Bên kia là vực sâu. Dưới chân là bùn đất. Trên đầu là những sườn núi đã no nước.

Trong điều kiện bình thường, con đường đã khó đi. Trong một đêm mưa lũ, nó trở thành một thử thách khắc nghiệt.

Theo lời kể của những người cùng đoàn, Thiếu tướng Nguyễn Văn Man nhiều lần đi trước, vượt qua những đoạn nước chảy xiết và những điểm sạt lở.

Có những đoạn bùn đất ngập đến đầu gối.Có điểm sạt lở kéo dài đến mức đứng từ phía này không thể nhìn thấy phía bên kia.

Nhưng đoàn vẫn tiếp tục.

Bởi phía trước họ là những công nhân đang chờ được cứu. Bởi nếu họ chậm lại, những người đang mắc kẹt có thể không còn cơ hội. Đó chính là lý do chuyến đi ấy bắt đầu. Không phải để tìm kiếm hiểm nguy. Mà để tìm kiếm những con người đang đứng giữa hiểm nguy.

21 giờ – bước chân dừng lại

Đến khoảng 21 giờ ngày 12/10, đoàn công tác không thể tiếp tục hành trình. Mưa quá lớn. Nước chảy xiết. Đường trơn trượt. Địa hình phía trước quá nguy hiểm.

Đoàn quyết định dừng lại nghỉ tại khu nhà của Trạm Kiểm lâm Sông Bồ, Tiểu khu 67. Đó chỉ là một điểm dừng tạm thời. Một nơi để những người trong đoàn có thể nghỉ lại qua đêm và tiếp tục hành trình vào sáng hôm sau.

Không ai biết rằng họ đang đặt chân vào một nơi sẽ trở thành địa danh gắn liền với một trong những mất mát lớn nhất của lực lượng cứu hộ, cứu nạn Việt Nam năm 2020.

Đêm ấy, có những người đã gọi điện về nhà. Có những người vẫn nghĩ rằng sáng hôm sau họ sẽ tiếp tục công việc. Có lẽ họ cũng nghĩ rằng khi nhiệm vụ hoàn thành, họ sẽ trở về.

Nhưng họ đã không thể biết rằng đó là đêm cuối cùng của 13 con người trong đoàn công tác.

00 giờ 05 phút – tiếng núi đổ xuống

Đêm càng về khuya, mưa càng nặng hạt. Rồi… 00 giờ 05 phút ngày 13/10/2020. Một tiếng động lớn xé toạc màn đêm. Đất đá từ trên núi bất ngờ đổ xuống. Một khối lượng đất đá khổng lồ tràn xuống khu vực Trạm Kiểm lâm Sông Bồ – nơi đoàn công tác đang nghỉ.

Trong khoảnh khắc ấy, căn nhà bị vùi lấp. Mọi thứ xảy ra quá nhanh. 8 người may mắn thoát ra ngoài. Nhưng 13 người bị đất đá vùi lấp và mất liên lạc. Mười ba con người. Mười ba người vừa mới lên đường làm nhiệm vụ. Mười ba người đang trên hành trình đi tìm những người khác. Và giờ đây, chính họ lại trở thành những người cần được tìm kiếm.

13 cái tên giữa lòng đất

Sáng 13/10, tin dữ lan đi. 13 thành viên trong đoàn công tác mất tích. Trong số họ có những người giữ những vị trí quan trọng trong quân đội và chính quyền địa phương. Đó là:

• Thiếu tướng Nguyễn Văn Man – Phó Tư lệnh Quân khu 4.

Họ đến từ những vị trí, những quê hương khác nhau. Có người là tướng lĩnh. Có người là sĩ quan. Có người là cán bộ địa phương. Nhưng trong đêm ấy, họ đứng chung trong một nhiệm vụ: đi tìm người gặp nạn.

Cuộc tìm kiếm bắt đầu

Ngay khi nhận được thông tin, các lực lượng cứu hộ, cứu nạn được huy động. Nhưng Rào Trăng lúc ấy gần như bị cô lập. Đường 71 bị sạt lở nhiều điểm. Đất đá tiếp tục đổ xuống. Mưa lớn khiến việc tiếp cận hiện trường vô cùng khó khăn.

Ngày 13/10, lực lượng chức năng xác định trên tuyến đường 71 có 10 điểm sạt lở; nhiều điểm phải khắc phục mới có thể tiếp tục tiếp cận khu vực Tiểu khu 67. Những người lính công binh bắt đầu mở đường. Những chiếc máy xúc tiến từng mét. Đất đá được đào lên. Bùn được dọn đi. Nhưng vừa mở được một đoạn đường, sạt lở mới lại có thể xuất hiện. Thời gian lúc ấy trở thành thứ đáng sợ nhất. Bởi bên dưới lớp đất đá kia là 13 đồng đội.

Những ngày không ngủ

Cuộc tìm kiếm diễn ra trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Những người lính phải làm việc giữa bùn đất, mưa lũ và nguy cơ sạt lở tiếp tục. Không ai biết dưới lớp đất đá dày bao nhiêu mét là đồng đội mình. Họ chỉ biết rằng: phải tìm thấy các anh.

Theo các tư liệu của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, công tác trinh sát, tìm kiếm được triển khai bằng nhiều phương tiện; lực lượng cứu hộ sử dụng cả thiết bị bay không người lái để khảo sát hiện trường, phục vụ chỉ huy và tìm kiếm.

Nhưng giữa núi rừng, máy móc hiện đại cũng có giới hạn. Có những nơi con người phải trực tiếp bước vào. Có những lớp đất đá phải được đào bằng tay. Có những lúc, người lính phải dùng chính đôi tay mình để tìm đồng đội.

Ngày 15 tháng 10

Hai ngày trôi qua. Rồi ba ngày. Cả nước dõi theo Rào Trăng. Mỗi thông tin từ hiện trường đều khiến người ta nín thở.

Cho đến chiều tối 15/10/2020. Từng thi thể bắt đầu được đưa ra khỏi lớp đất đá. Không có niềm vui. Không có tiếng reo mừng. Chỉ có những bước chân nặng trĩu. Bởi những người được tìm thấy không còn có thể trở về bằng chính đôi chân của mình.

Đến khoảng 19 giờ 30 phút ngày 15/10, lực lượng cứu hộ đã tìm thấy đầy đủ 13 thi thể tại khu vực Tiểu khu 67, Trạm Kiểm lâm Sông Bồ.

Sau hơn hai ngày tìm kiếm. 13 người đã được đưa ra khỏi lòng đất. Nhưng 13 người ấy đã không thể trở về với gia đình.

“Về đây rồi, các anh!”

Có một khoảnh khắc mà những người làm nhiệm vụ tìm kiếm hôm ấy không thể nào quên. Khi người đồng đội đầu tiên được đưa ra. Rồi người thứ hai. Rồi người thứ ba.… Đến người thứ mười ba.

Báo Quân đội nhân dân khi ấy đã đặt tên cho bài viết về cuộc tìm kiếm bằng một câu rất ngắn:

“Về đây rồi, các anh!”

Chỉ bốn chữ. Nhưng có lẽ chẳng cần thêm gì nữa. Bởi những người lính đã tìm thấy đồng đội của mình. Họ đã hoàn thành lời hứa với những người nằm lại. Những người đã từng cùng họ bước đi trên con đường 71 giờ đây được đưa về Bệnh viện Quân y 268 ở Huế. Từng người một. Từng chiếc cáng một. Từng cái tên một.

13 con người – một sự hy sinh

Ngày 16/10/2020, Thủ tướng Chính phủ quyết định cấp Bằng “Tổ quốc ghi công” cho 13 liệt sĩ hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, cứu nạn tại Rào Trăng 3.

Hai cán bộ địa phương là Nguyễn Văn Bình và Phạm Văn Hướng cũng được truy tặng Huân chương Dũng cảm vì hành động dũng cảm trong công tác cứu nạn, cứu hộ.

Trong 13 người ấy, có những người từng trải qua những nhiệm vụ cứu hộ nguy hiểm trước đó. Đại tá Nguyễn Hữu Hùng từng tham gia chỉ huy cuộc giải cứu 12 công nhân mắc kẹt trong sự cố sập hầm thủy điện Đạ Dâng – Đạ Chomo năm 2014. Sáu năm sau, ông lại có mặt ở một công trình thủy điện khác.

Lần này, ông không trở về.

Còn Thiếu tướng Nguyễn Văn Man, người đã dẫn đầu đoàn vượt qua những đoạn đường nguy hiểm trong đêm, cũng nằm lại tại Tiểu khu 67. Những người lính ấy không hy sinh khi đang đứng sau một chiến tuyến.

Họ hy sinh trên đường đi tìm người.

Sau cơn mưa

Rào Trăng rồi cũng có ngày trời quang. Nhưng với gia đình của 13 liệt sĩ, có những cơn mưa dường như không bao giờ kết thúc. Đó là cơn mưa trong ký ức. Là tiếng điện thoại gọi về trong đêm. Là chiếc bàn ăn thiếu một người. Là bộ quân phục không còn người mặc. Là những đứa trẻ lớn lên cùng câu hỏi về người cha. Là những người vợ phải học cách sống tiếp với một khoảng trống không thể lấp đầy. Và là những người đồng đội mỗi khi nhắc đến Rào Trăng lại nhớ về những người đã từng đi cùng mình trong một đêm mưa dữ dội.

Nơi các anh nằm lại

Năm 2023, tại Tiểu khu 67, nơi 13 cán bộ, chiến sĩ hy sinh, một Nhà tưởng niệm các liệt sĩ Rào Trăng được xây dựng.

Công trình gồm nhà bia tưởng niệm, sân hành lễ và các hạng mục phụ trợ; mục đích là để tưởng nhớ, tôn vinh 13 người đã hy sinh và trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống cho các thế hệ sau.

Có lẽ đó là điều đẹp nhất mà thời gian có thể làm. Không thể đưa những người đã mất trở về. Nhưng có thể giữ tên họ ở lại. Giữ câu chuyện của họ ở lại. Giữ lại nơi họ đã nằm xuống để những người đến sau hiểu rằng: có những con người từng bước vào nơi nguy hiểm nhất chỉ vì phía trước họ là một người dân đang cần được cứu.

Và câu chuyện chưa bao giờ kết thúc

Ngày 12/10/2020, họ bắt đầu chuyến đi với một nhiệm vụ rất đơn giản: Tìm người. Cứu người.

Họ đi vào Rào Trăng giữa mưa lũ. Xe không thể đi. Họ đi bộ. Đường sạt lở. Họ vẫn đi. Đêm xuống. Họ vẫn đi.

Cuối cùng, họ dừng lại ở Tiểu khu 67. Và lúc 00 giờ 05 phút ngày 13/10, ngọn núi đã cướp đi 13 sinh mạng. Nhưng ngọn núi không thể vùi lấp được lý do họ lên đường. Bởi điều còn lại sau cái chết không chỉ là một con số. Không phải 13 người. Mà là 13 cuộc đời. 13 gia đình. 13 người con. 13 người cha. 13 người chồng. 13 người đồng đội. 13 con người từng sống, từng yêu thương, từng có những ước mơ riêng.

Và cuối cùng, họ đã cùng nhau viết nên một câu chuyện mà nhiều năm sau, người ta vẫn nhắc đến bằng sự kính trọng.

Rào Trăng không chỉ kể về một trận sạt lở. Rào Trăng kể về lòng dũng cảm của những con người bước vào hiểm nguy khi người khác đang cần họ.

Và có lẽ, câu chuyện đẹp nhất về 13 người ấy không nằm ở khoảnh khắc họ hy sinh. Mà nằm ở lý do họ đã bước đi. Họ bước đi vì phía trước có người đang chờ. Họ bước đi vì đó là nhiệm vụ. Họ bước đi vì trong trái tim người lính luôn có một mệnh lệnh giản dị:

Khi nhân dân cần, người lính phải có mặt.

Và ở Rào Trăng, 13 người đã đi đến tận cùng của mệnh lệnh ấy.

Nguồn tham khảo:

• Báo Điện tử Chính phủ – Cấp Bằng “Tổ quốc ghi công” cho 13 liệt sĩ hy sinh tại Rào Trăng 3