RƠ CHĂM ỚT – NGƯỜI XÃ ĐỘI PHÓ TRÊN VÀNH ĐAI DIỆT MỸ PLÂY CU

Giữa núi rừng Tây Nguyên, tại làng Ó thuộc B5 khu 4, năm 1949, một người con của dân tộc Gia Rai ra đời. Người thanh niên ấy sau này trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của lực lượng du kích trên vành đai Plây Cu.

Tên ông là Rơ Chăm Ớt.

Năm 1960, khi mới khoảng 11 tuổi, Rơ Chăm Ớt đã tham gia hoạt động cách mạng. Từ một người con của buôn làng, ông từng bước trưởng thành trong phong trào đấu tranh tại địa phương và sau này trở thành xã đội phó xã B5.

Chiến trường Tây Nguyên những năm cuối thập niên 1960 vô cùng ác liệt. Trong hoàn cảnh ấy, Rơ Chăm Ớt nổi bật bởi sự gan dạ, khả năng quan sát, nắm tình hình và cách đánh linh hoạt.

Theo tài liệu tuyên dương, chỉ trong khoảng thời gian từ đầu năm 1969 đến năm 1970, ông đã lập nhiều thành tích chiến đấu: diệt 124 quân đối phương, trong đó có 70 lính Mỹ; phá hủy 12 xe quân sự, gồm 9 xe bọc thép; bắn rơi 2 máy bay; đánh sập 13 lô cốt cùng nhiều nhà kho, nhà lính và nhà xe.

Có một chi tiết đặc biệt được ghi lại: trong số hai máy bay bị bắn rơi, một chiếc được ông bắn hạ bằng hai viên đạn súng trường.

Nhưng những con số ấy chỉ cho thấy một phần hành trình của người xã đội phó trẻ tuổi.

Một trong những trận đánh tiêu biểu diễn ra ngày 16 tháng 4 năm 1969.

Hôm ấy, Rơ Chăm Ớt chỉ huy hai tổ du kích tập kích khu nhà chiếu bóng của đối phương.

Trước khi hành động, ông phân công một tổ ở lại cảnh giới và sẵn sàng đánh lực lượng ứng cứu. Còn mình cùng ba đồng đội bí mật thọc sâu vào bên trong.

Phía trước là hệ thống phòng thủ có lô cốt hai tầng.

Rơ Chăm Ớt vượt qua.

Khi tiếp cận nhà chiếu bóng và phát hiện nhiều quân đối phương đang tập trung bên trong, ông sử dụng B40 đánh vào mục tiêu.

Trận đánh lập tức bùng lên.

Ba đồng đội đi cùng sử dụng lựu đạn và thủ pháo đánh các vị trí phòng thủ. Trong lúc đó, ba xe bọc thép nổ máy chuẩn bị cơ động.

Rơ Chăm Ớt nhanh chóng sử dụng B40 đánh vào những chiếc xe.

Tiếng súng vang lên dữ dội. Hỏa lực từ các vị trí còn lại bắn ra liên tục khiến nhóm du kích phải tận dụng những bức tường đất để che chắn.

Ớt vẫn quan sát.

Ông chờ đúng lúc hỏa lực đối phương tạm ngừng rồi bất ngờ lao lên, ném thủ pháo vào lô cốt ngoài cùng trước khi cùng đồng đội rút khỏi khu vực.

Theo tài liệu tuyên dương, trong trận này, với 7 quả đạn B40 và 1 quả thủ pháo, riêng Rơ Chăm Ớt đã đánh 8 mục tiêu.

Chỉ tám ngày sau, ngày 24 tháng 4 năm 1969, ông lại bước vào một trận đánh khác.

Lần này, lực lượng du kích phối hợp với bộ đội chủ lực tiến công vị trí Cơ-ty-pơ-rông.

Muốn đánh thắng, trước hết phải biết rõ cách bố trí bên trong.

Rơ Chăm Ớt quyết định tự mình đi trinh sát.

Ông cải trang, đạp xe sát khu vực hàng rào để quan sát và ghi nhớ cách bố phòng. Khi trời tối, ông dẫn sáu đồng đội tiếp cận mục tiêu.

Từng người được phân công cụ thể.

Từng mục tiêu được xác định.

Khi trận đánh bắt đầu, tổ du kích hành động rất nhanh.

Chỉ trong ít phút, họ làm chủ trận địa.

Theo tài liệu, riêng Rơ Chăm Ớt đánh 4 lô cốt và 3 xe M113.

Nhưng trên đường rút lui, ông trúng mảnh đạn.

Mắt bị thương.

Lưng và tay cũng bị thương.

Ông không còn khả năng tự đi.

Đồng đội phải cõng người xã đội phó trở về đơn vị.

Sau đó, Rơ Chăm Ớt được đưa đi điều trị.

Vết thương quá nặng khiến một mắt của ông bị hỏng.

Với một người lính, đặc biệt là người thường xuyên phải quan sát mục tiêu và trực tiếp sử dụng vũ khí, mất đi một mắt là thương tật rất nghiêm trọng.

Nhưng khi những vết thương vừa lành, Rơ Chăm Ớt lại xin ra viện.

Ông trở về đơn vị.

Và tiếp tục chiến đấu.

Tháng 6 năm 1969, không lâu sau khi từ bệnh viện trở về, đồng bào báo tin có ba xe quân sự đang chốt trên đường.

Rơ Chăm Ớt lập tức dẫn bốn du kích đi đánh.

Lần này, có một chi tiết cho thấy ông không chỉ nghĩ đến việc tự mình lập công.

Khẩu B40 vốn là vũ khí ông sử dụng thành thạo, nhưng Rơ Chăm Ớt giao nó cho một đồng đội tên Nhợi.

Ông muốn Nhợi cũng được rèn luyện để sử dụng B40 tốt như mình.

Khi mục tiêu xuất hiện, Nhợi ngắm vào chiếc xe đi đầu rồi bóp cò.

Chiếc xe bị đánh trúng.

Chiếc thứ hai nhanh chóng rời khỏi khu vực.

Còn chiếc thứ ba tiến gần vị trí Rơ Chăm Ớt đang ẩn nấp.

Khoảng cách mỗi lúc một ngắn.

Ớt chờ đợi.

Khi chiếc xe tới gần, ông cầm thủ pháo lao ra.

Hai lính Mỹ nhìn thấy ông bất ngờ xuất hiện liền nhảy khỏi xe.

Rơ Chăm Ớt ném thủ pháo vào thùng xe rồi lập tức nép xuống phía dưới.

Một tiếng nổ lớn vang lên.

Chiếc xe bị phá hủy.

Sau đó, ông tiếp tục truy kích những người vừa rời khỏi xe.

Đối với Rơ Chăm Ớt, trận đánh tháng 6 năm 1969 còn mang một ý nghĩa khác: người chiến sĩ vừa mất một mắt đã thực sự trở lại chiến trường.

Thương tích không khiến ông rời bỏ đơn vị.

Trái lại, ông tiếp tục chỉ huy, tiếp tục chiến đấu và tiếp tục truyền kinh nghiệm cho những du kích khác.

Trong phong trào chiến tranh du kích tại Tây Nguyên, Rơ Chăm Ớt trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu trên vành đai Plây Cu.

Ông được ghi nhận 19 lần đạt danh hiệu Dũng sĩ, được biểu dương tại Hội nghị du kích toàn huyện và Đại hội thi đua của tỉnh. Mặt trận B3 tặng ông Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất.

Nhưng có lẽ điều khiến bà con buôn làng và đồng đội nhớ đến Rơ Chăm Ớt không chỉ nằm ở những phần thưởng.

Đó còn là hình ảnh một người con Gia Rai trưởng thành từ chính buôn làng của mình; một xã đội phó trực tiếp đi trinh sát, trực tiếp chiến đấu và luôn có mặt ở những nơi nguy hiểm; một người lính dù mang thương tật nặng vẫn quyết tâm trở lại đội ngũ.

Ngày 15 tháng 2 năm 1970, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tặng Rơ Chăm Ớt danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.

Từ làng Ó giữa đại ngàn Gia Lai đến những trận đánh trên vành đai Plây Cu, câu chuyện của Rơ Chăm Ớt gắn với một ý chí đặc biệt: bị thương vẫn trở lại, mất một mắt vẫn tiếp tục chiến đấu. Ở người xã đội phó Gia Rai ấy, lòng quả cảm không chỉ thể hiện trong khoảnh khắc đối mặt với hiểm nguy, mà còn nằm ở quyết tâm đứng dậy sau thương tích để tiếp tục sát cánh cùng đồng đội và buôn làng.