Sài Gòn trong mùa thu Cách mạng.
Những ngày giữa tháng tám năm 1945, theo lời kể của Trần Văn Giàu, tình hình ở Sài Gòn thay đổi từng giờ. Tin Nhật Bản đầu hàng Đồng minh lan truyền rất nhanh, khiến bộ máy cai trị rơi vào trạng thái hoang mang, rệu rã. Ông nhận thấy đây chính là “thời cơ ngàn năm có một” mà nếu bỏ lở thì sẽ rất khó giành lại. Vì vậy, các cuộc họp của Xứ ủy Nam Bộ được tổ chức liên tục, ngày đêm không nghỉ để bàn kế hoạch hành động.
Trần Văn giàu kể rằng bầu không khí trong các cuộc họp vừa căng thẳng vừa đầy quyết tâm. Mọi người đều hiểu rằng phải hành động nhanh, phải dứt khoát, trước khi quân Đồng minh hoặc các lực lượng khác kéo vào. Khi quyết định khởi nghĩa được thông qua, lại mệnh lệnh được truyền đi khắp nơi bằng nhiều cách khác nhau qua cán bộ, qua quần chúng, qua các tổ chức bí mật. Điều đặc biệt phải theo ông, là tinh thần của nhân dân, lúc đó đã chín muồi, chỉ cần một lời hiệu triệu là lập tức hưởng ứng.
Ông nhớ lại rất rõ, buổi sáng ngày 25/8/1945. Sài Gòn như biến thành một người chưa từng thấy. Từ sáng sớm, từng đoàn người đã kéo về trung tâm thành phố phải mang theo cờ đỏ sao vàng, ở biểu ngữ, khẩu hiệu. Công nhân rời nhà máy, mà học sinh bỏ lớp, tiểu thương dời chợ, tất cả hòa vào dòng người biểu tình,tiếng hô vang độc lập,Việt Nam muôn năm. vang dội khắp các con đường. Theo lời ông, nó không chỉ là một cuộc biểu tình, mà là sức mạnh bùng nổ của cả một dân tộc bị dồn nén từ lâu.
Các đoàn người nhanh chóng chiếm giữ các cơ quan quan trọng. Điều mà Trần Văn giàu nhấn mạnh là cuộc khởi nghĩa ở Sài Gòn diễn ra gần như không gặp sự kháng cự lớn. Chính quyền cũ đã mất tinh thần, không còn khả năng chống đỡ. Ông mô tả đây là một sự sụp đổ nhanh đến bất ngờ, khi chỉ trong thời gian rất ngắn vậy toàn bộ hệ thống cai trị tan rã, quyền lực vào tay nhân dân.



